QĐND-Đầu năm 1972, trước tình hình địch có thể liều lĩnh leo lên những nấc thang cao nhất của chiến tranh, trong đó có việc tập kích chiến lược bằng đường không vào các mục tiêu đầu não của ta ở miền Bắc, Thủ trưởng Cục Tình báo – Bộ Tổng tham mưu đã chỉ thị các phương thức, lực lượng của tình báo quân sự khẩn trương thu thập những tin tức, tài liệu có liên quan.

Tạo lập cơ sở, vạch ra những nét tổng quát là trách nhiệm của Phòng nghiên cứu tổng hợp (Phòng 70) thuộc Cục Tình báo. Sau khi rà soát, đánh giá lại toàn bộ lực lượng không quân và hải quân Mỹ, thấy rõ Mỹ coi máy bay ném bom chiến lược B-52 là “bảo bối” lớn nhất, là “con bài tẩy” uy lực nhất, nhiều khả năng chúng sẽ tung ra để “hạ gục” ta, Thủ trưởng Phòng 70 đã giao Thiếu tá Mạc Thành Lâm, cán bộ phụ trách bộ phận hỏi cung tù binh của Phòng nghiên cứu, biên soạn một chuyên đề riêng về B-52.

Lúc ấy, đối với bộ phận hỏi cung tù binh thuộc Phòng 70, B-52 đã là một đối tượng khá quen thuộc bởi ngay từ năm 1968 và đặc biệt là từ cuối năm 1971, khi địch đánh phá trở lại miền Bắc, trong quá trình hỏi cung tù binh là giặc lái Mỹ, Thiếu tá Mạc Thành Lâm và các cộng sự rất chú trọng tìm hiểu khả năng địch dùng B-52 để đánh lên quá vĩ tuyến 20 và Hà Nội. Ngay sau khi nhận nhiệm vụ, bộ phận hỏi cung tù binh liền tổng hợp các biên bản hỏi cung tù binh đã có, đồng thời tiến hành gặp gỡ một số tên giặc lái Mỹ đang nằm trong trại giam của ta, có hiểu biết tương đối tốt về B-52 để hỏi lại, hỏi thêm, xoáy sâu vào các nội dung: Số lượng B-52 và khả năng bố trí chúng trên các căn cứ không quân của Mỹ ở gần Việt Nam; tính năng chiến thuật, kỹ thuật của B-52; tổ chức đội hình B-52 và các loại máy bay hộ tống trong tác chiến; sự phân chia khu vực mục tiêu giữa không quân chiến thuật và không quân chiến lược Mỹ ở miền Bắc Việt Nam, đặc biệt là Hà Nội; đường bay của B-52 từ ngoài biển vào, từ Thái Lan sang miền Bắc Việt Nam; độ cao hành trình, các khu vực tiếp dầu trên không, thành phần yểm trợ không chiến, yểm trợ chế áp pháo cao xạ, tên lửa phòng không, ra-đa của đối phương… Tháng 6-1972, qua hỏi cung tù binh, ta nắm được một thông tin hết sức quan trọng là tại một vài căn cứ, không quân Mỹ đang tổ chức tập luyện trên sa bàn theo phương án sử dụng B-52 đánh vào Hà Nội. Nhờ vậy, tháng 10-1972, chuyên đề “Dự kiến tập kích đường không chiến lược B-52 vào Hà Nội và các biện pháp đối phó của ta” do Thiếu tá Mạc Thành Lâm trình bày tại một hội nghị quân sự (do Bộ Tổng tham mưu tổ chức, Đại tướng, Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp trực tiếp chủ trì) đã được đánh giá cao và ngay sau đó được phổ biến cho các đơn vị để nghiên cứu, vận dụng.

Trong việc nắm địch một cách cụ thể, công đầu thuộc về Trung đoàn trinh sát kỹ thuật 75 thuộc Cục Tình báo, mà trực tiếp là Tiểu đoàn thu tin 1, có sự góp sức của Tiểu đoàn định hướng 13 và Tiểu đoàn thu tin 35 (đứng chân, làm nhiệm vụ ở tuyến 1 và chiến trường Trị – Thiên – Huế).

Tù binh phi công Mỹ tại nhà tù Hỏa Lò trước khi được trao trả về nước (năm 1973). Ảnh tư liệu.

Ngay sau khi được Đại tá Phan Bình, Cục trưởng Cục Tình báo – chỉ thị tổ chức theo dõi, bám nắm thật chắc không quân địch trong trường hợp chúng quay trở lại đánh phá vĩ tuyến 20, trọng tâm là Hà Nội, Hải Phòng và đặc biệt là phải phát hiện sớm nếu B-52 vào trận, Ban chỉ huy Trung đoàn 75 đã bố trí lại đội hình Tiểu đoàn 1 theo hướng vừa sẵn sàng chiến đấu cao, vừa thu thập thông tin nhanh và tập trung tìm hiểu kỹ về B-52. Nhờ lên phương án tổng tìm và nghiên cứu hợp lý mà Tiểu đoàn 1 đã sớm phát hiện, theo dõi được 10 mạng sóng có dấu hiệu nghi vấn. Cuối tháng 7-1972, Thiếu úy, thu tin viên Nguyễn Đăng Phúc phát hiện được một tín hiệu xin trở về căn cứ, từ đó lần ra mạng sóng thông tin liên lạc kiểm soát đường bay của không quân chiến lược Mỹ. Tháng 11-1972, Tiểu đoàn 1 khai thác tối đa những sơ hở của địch trên mạng sóng này khi B-52 bay vào đánh phá ở địa bàn nam Khu 4, đã dự kiến dấu hiệu tình báo xuất hiện từ các nguồn chặn thu, tập trung lập phương án nắm địch khi chúng dùng B-52 đánh lớn ra miền Bắc, trong đó có sự kết hợp trinh sát kỹ thuật sóng ngắn và trinh sát kỹ thuật sóng cực ngắn, kết hợp trinh sát kỹ thuật đặt ở trên cao và trinh sát kỹ thuật đặt dưới hầm, kết hợp Tiểu đoàn thu tin 1 và Tiểu đoàn định hướng 13… Nửa đầu tháng 12-1972, Tiểu đoàn 1 nắm được thông tin Mỹ đưa thêm B-52 và một số loại máy bay chiến thuật đến các căn cứ không quân của chúng ở xung quanh Việt Nam, số lượng máy bay chiến thuật tại căn cứ U-ta-pao (Thái Lan) là 50, tại căn cứ An-đéc-xơn (Gu-am) là 100 và tại căn cứ Đà Nẵng là hơn 100 chiếc…

Ngày 17-12-1972, Tiểu đoàn 1 thu được điện tin Bộ tư lệnh Thái Bình Dương của Mỹ (đóng tại Ha-oai) gửi Bộ tư lệnh Không quân Mỹ tại Việt Nam (đóng tại căn cứ không quân Tân Sơn Nhất ở Sài Gòn) ra lệnh đình chỉ việc đi phép, yêu cầu mọi phi công ở lại căn cứ để sẵn sàng nhận nhiệm vụ. Tin này lập tức được báo cáo lên cấp trên. Đại tướng, Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp và Phó tổng Tham mưu trưởng Lê Trọng Tấn cùng đánh giá đây là tin rất quan trọng và chỉ thị cho Quân chủng Phòng không-Không quân sẵn sàng chiến đấu. Trinh sát kỹ thuật còn nhận thấy trong hai ngày 16 và 17-12, B-52 ngưng hoạt động, không quân chiến thuật Mỹ không tiến hành trận đánh phá nào, chỉ không quân của hải quân Mỹ là thực hiện vài trận nhỏ lẻ. Rõ ràng, B-52 và không quân chiến thuật Mỹ đang dồn lực lượng để chuẩn bị cho một trận đánh lớn.

Trong đêm 17-12-1972, Tiểu đoàn 1 tiếp tục thu được tin địch ra thông báo tình hình thời tiết khu vực miền Bắc Việt Nam và thông báo mở rộng phạm vi hoạt động của máy bay trực thăng làm nhiệm vụ cấp cứu phi công gặp nạn. Ngoài ra, Tiểu đoàn còn phát hiện máy bay trinh sát các loại của địch (trong đó có cả máy bay do thám tầng cao EB66) bay nhiều hơn ở khu vực từ Bắc Thanh Hóa trở ra, nhất là vùng Hà Nội, Hải Phòng, tàu sân bay địch cũng dâng cao hơn hẳn ở ngoài Biển Đông…

Sáng 18-12-1972, trinh sát kỹ thuật thu được những tin tức rất quan trọng khác: 4 giờ 00 – “Number One” sẽ di chuyển đến căn cứ An-đéc-xơn; 9 giờ 00- 13 máy bay tiếp dầu KC135 ở một căn cứ gần Việt Nam điểm danh trên mạng; 9 giờ 20 – các tàu sân bay Mỹ ngoài Biển Đông di chuyển lên quá vĩ tuyến 19 (cao một cách bất thường), các tàu khu trục dẫn bay thì còn dâng lên cao hơn nữa…

Thủ trưởng Cục Tình báo đã báo cáo ngay với trên là nhiều khả năng B-52 sắp đánh lớn vào miền Bắc. Đến 13 giờ 30 phút ngày 18-12, qua thu thập bổ sung một số tin tức khác, trinh sát kỹ thuật không chỉ khẳng định B-52 sẽ đánh phá Hà Nội mà còn cung cấp thông tin khá cụ thể về số lượng, thời gian, khu vực, hướng mục tiêu đến.

Chiều tối 18-12-1972, trinh sát kỹ thuật dồn dập báo cáo: 15 giờ 30 – các tốp B-52 lần lượt xuất hiện trên mạng dẫn bay toàn cầu của địch trong hành trình từ Gu-am về phía Việt Nam; 17 giờ 00 – nhiều máy bay tiếp dầu đã bay tới, tập trung tại một khu vực ở cách Phi-líp-pin 180km về phía Bắc, máy bay chỉ huy trên không EC121 và máy bay chỉ huy cấp cứu HC130 điểm danh trên mạng để thực hiện nhiệm vụ vào buổi tối và ban đêm; 19 giờ 00 – các tốp B-52 và máy bay chiến thuật lần lượt điểm danh trên mạng sóng cực ngắn với Đài kiểm soát bay khu vực…

Tới 19 giờ 48 phút thì tiếng bom nổ rền, mở màn chiến dịch “Lai-nơ-bếch-cơ” của địch…

Để tăng cường khả năng nắm địch, Tiểu đoàn 1 tăng số bàn máy thu sóng cực ngắn đang hoạt động từ 5 lên 12, các thu tin viên cũng tăng số giờ làm việc mỗi ngày từ 6 lên 12, có người còn làm việc suốt cả ngày lẫn đêm, chỉ trừ những lúc ăn cơm. Trong bản báo cáo công tác năm 1972 của Trung đoàn 75, có ghi: “100% trận đánh, địch tổ chức lúc nào ta biết lúc ấy và biết sớm từ khi chúng bắt đầu cất cánh. Sau đó là quá trình bay vào mục tiêu, số bị bắn rơi, vị trí phi công rơi, xin cấp cứu”.

Cùng thời gian này, bộ phận hỏi cung tù binh thuộc Phòng 70 đã tích cực khai thác số giặc lái vừa bị ta bắt sống (nhất là số giặc lái B-52) nhằm nắm thêm các yếu tố kỹ thuật, chiến thuật, chiến dịch của địch, kịp thời báo cáo để Bộ Tổng tham mưu phổ biến cho các đơn vị, phục vụ đắc lực các trận đánh trả tiếp theo.

Ngày 25-12-1972, địch ngừng đánh phá. Câu hỏi cấp trên đặt ra là chúng ngừng hẳn hay chỉ tạm ngừng nhân ngày lễ Nô-en? Ngay trong ngày, Tiểu đoàn 35 đã có câu trả lời qua việc thu được điện tin trao đổi giữa 2 sĩ quan cao cấp của quân đội Sài Gòn: “Tổng thống Thiệu phản đối việc ký kết Hiệp định Pa-ri vào thời điểm này”. Cùng ngày, cơ cán đi sâu Đặng Trần Đức của điệp báo chiến lược (làm việc trong Đặc ủy Trung ương tình báo của chính quyền Sài Gòn) có tin khẳng định Mỹ ném bom trở lại miền Bắc không phải để kéo dài chiến tranh mà là để gia tăng sức ép đối với ta và chúng dự kiến tới giữa tháng 1-1973 sẽ ký Hiệp định Pa-ri…

Với thành tích góp phần đánh bại cuộc tập kích đường không chiến lược của địch, Tiểu đoàn thu tin 1 (Trung đoàn trinh sát kỹ thuật 75) đã được Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng ba.

VŨ SÁNG
qdnd.vn

QĐND – “Công việc “bếp núc” ấy mà” – đó là câu trả lời khiêm tốn mà các CCB nguyên là chiến sĩ báo vụ và cơ yếu ở Trạm Tình báo B54 vẫn quen gọi về công việc của mình. Tuy đã nghỉ hưu tại Hà Nội, nhưng cứ hai năm một lần, CCB Nguyễn Tấn Hoàng và CCB Đỗ Đức Lấp cùng các CCB từng công tác ở Trạm B54 lại tổ chức chuyến đi thăm lại chiến trường Quảng Nam-Đà Nẵng, nơi họ từng có nhiều năm công tác ở Cụm tình báo chiến lược B54 thuộc Cục Nghiên cứu-Bộ Tổng Tham mưu (nay là Tổng cục II).

Tháng 3-1965, chàng trai đất Quảng Nguyễn Tấn Hoàng trở về mảnh đất quê hương làm nhiệm vụ sau hơn 10 năm tập kết ra Bắc. Ngày ấy, Trạm Tình báo B54 đứng chân ở một khu rừng thuộc địa bàn huyện Quế Sơn, cách quê ông (xã Tam An, huyện Tam Kỳ) khoảng 30 cây số. Hồi đó, người dân địa phương vẫn nghĩ Trạm B54 là một cơ sở cách mạng thuộc Huyện ủy Quế Sơn hay là một đơn vị đặc công nào đó, trong khi hằng ngày, chiến sĩ báo vụ Nguyễn Tấn Hoàng và các chiến sĩ cơ yếu như ông Đỗ Đức Lấp phải tuân thủ triệt để việc “đi không dấu, nấu không khói, nói đủ nghe, che ánh sáng” để thực hiện nhiệm vụ mã dịch các tin tức do giao thông viên hoặc các cơ sở tình báo chuyển về Trạm, rồi chuyển tiếp những “tin sớm” ấy về Cục theo chỉ đạo của cấp trên. “Để chuyển các bức điện ấy, tôi và anh em báo vụ phải cơ động ra một khu rừng khá xa, bí mật kéo ăng-ten lên để “tác nghiệp”.

CCB Đỗ Đức Lấp và Nguyễn Tấn Hoàng (thứ 2 và 3 từ trái sang) trong ngày gặp lại đồng đội Trạm tình báo B54 tại Quảng Nam (tháng 5-2010). Ảnh do nhân vật cung cấp

Thông thường những tín hiệu “tạch tè” ấy được chúng tôi thực hiện vào các buổi tối để bảo đảm bí mật”, CCB Nguyễn Tấn Hoàng nhớ lại. Còn với ông Đỗ Đức Lấp, do đặc thù công việc nên những chiến sĩ cơ yếu như ông thường biết rõ nội dung của những “tin sớm” ấy trước khi chúng được chuyển đi. Ông bảo: “Trong gần 10 năm công tác ở Trạm, khó có thể liệt kê cụ thể bao nhiêu nội dung được chúng tôi mã dịch, chuyển đi để cấp trên xử lý, cũng khó có thể nhớ nổi những chiến công lặng thầm của đội ngũ điệp báo, giao thông viên hoặc các cơ sở tình báo của B54 trong những năm tháng chiến tranh ác liệt ấy”.

Trong số những cơ sở tình báo ngày ấy, các CCB Trạm B54 vẫn còn ấn tượng với những tấm gương kiên trung của người dân địa phương khi họ đã thầm lặng đóng góp công sức với Trạm B54. Giờ đây, họ vẫn thường kể nhiều về hai cơ sở tình báo là cụ Phạm Phú Hoàng-một cụ già thuộc dòng dõi khoa bảng của triều đình Huế và nhà tư sản Phan Kỳ-một chủ hiệu vàng ở Chợ Hàn (Đà Nẵng). Cụ Phạm Phú Hoàng quê ở huyện Điện Bàn, Quảng Nam, gia thế của cụ được chính quyền ngụy rất nể trọng, nhưng chúng đâu biết cụ đã nhiều lần ra Đà Nẵng đưa đón cán bộ tình báo cho Trạm B54. Mỗi lần đi, cụ lại chỉnh tề khăn đóng, áo dài. Khi qua các bốt gác, bị địch chặn hỏi, cụ lại bảo: “Tau đi nhận lương của thằng con là lính Cộng hòa ở Sài Gòn gửi về…”. Với trường hợp nhà tư sản Phan Kỳ, năm 1966, Trạm B54 đã cử người vào Đà Nẵng móc nối, đưa ông lên căn cứ ở Quế Sơn, Quảng Nam và mời ông làm cơ sở cho ta. Sau khi được học tập chính sách của Mặt trận dân tộc giải phóng và nhận lời làm cơ sở cách mạng, trở về Đà Nẵng, ông đã nuôi giấu một Tổ trưởng tình báo ngay tại tiệm vàng Tâm Thành của gia đình. Từ đó, ta đã xây dựng được nhiều cơ sở trong Bộ tư lệnh Quân đoàn 1 của địch. Khi cơ sở nội tuyến chuyển vào Sài Gòn, Tổ trưởng tình báo của ta phải chuyển theo để chỉ đạo, nhà tư sản Phan Kỳ lại tiếp tục vào Sài Gòn mua nhà và nuôi giấu đồng chí Tổ trưởng cho tới ngày đường dây liên lạc bị lộ, ông bị địch bắt và đày ra Côn Đảo…

Tấm căn cước giả mang tên “Lê Văn An” của chiến sĩ tình báo Nguyễn Tấn Hoàng. Ảnh: Trung Nguyên

CCB Đỗ Đức Lấp chia sẻ với chúng tôi một chuyện riêng, ấy là trong gần 10 năm ở Trạm B54, với nhiệm vụ của một nhân viên cơ yếu, ông đã trực tiếp mã dịch, xử lý hàng trăm “tin sớm” ở chiến trường, vậy mà ở quê ông (xã Hòa Bình, Vĩnh Bảo, Hải Phòng), gia đình ông lại sớm nhận phải một tin buồn, ấy là tấm giấy báo tử… ghi tên ông. “Sau này nghe kể lại, tôi mới biết mình bị nhầm tên với người anh họ tên là Đỗ Đức Lập. Lúc về quê, mọi người vui mừng khôn xiết khi biết tôi còn sống, nhưng niềm vui của gia đình tôi cũng không được trọn vẹn, bởi thay vào đó là một nỗi buồn không gì bù đắp nổi của gia đình ông bác ruột”, CCB Đỗ Đức Lấp tâm sự. Ngồi ôn lại chuyện cũ, CCB Nguyễn Tấn Hoàng cũng nhớ trong gần 10 năm làm báo vụ ở Trạm B54, rất gần nhà, nhưng do công việc đặc thù nên ông không thể liên lạc với gia đình.

Sau những tháng năm phục vụ trong quân ngũ, năm 1976, CCB Đỗ Đức Lấp chuyển ngành về công tác ở Công ty xuất nhập khẩu Thủ công mỹ nghệ thuộc Bộ Ngoại thương, còn CCB Nguyễn Tấn Hoàng tiếp tục công tác ở Tổng cục II cho tới khi nghỉ hưu. Giữa đời thường, trong những ngõ phố nhỏ hẹp hay tại các khu tập thể quân đội, họ cũng bình dị như bao cựu chiến binh hoặc công chức nghỉ hưu khác, chỉ tới khi được nghe những người lính trận ấy hàn huyên với đồng đội những kỷ niệm khó quên ở Trạm tình báo ngoài mặt trận, mọi người mới phần nào hiểu thêm về những công việc lặng thầm của họ.

Quang Huy – Trung Nguyên
qdnd.vn

Người “bắt thóp” giặc lái B-52:

QĐND – Nhà xuất bản Hội Nhà văn vừa ra mắt cuốn tiểu thuyết “Mảnh giấy bạc” của nữ nhà báo trẻ Nguyễn Thị Thu Thủy, sinh năm 1981, hiện là phóng viên Báo Vĩnh Phúc. Tuy là tiểu thuyết nhưng tác phẩm mang… tính thời sự vì nó gắn với câu chuyện người chiến sĩ tình báo mang tên Mạc Lâm và cuộc chiến đấu đánh trả B-52. Đáng chú ý, nhân vật chính của cuốn tiểu thuyết được viết từ một nguyên mẫu có thật, một chuyên gia hỏi cung giặc lái Mỹ. Ông là Đại tá Phan Mạc Lâm, nguyên Chánh văn phòng Tổng cục II-Bộ Quốc phòng, từng là cán bộ Cục Quân báo chuyên khai thác tù binh suốt hai cuộc kháng chiến…

Đại tá Phan Mạc Lâm. (ảnh: Tuấn Nghĩa)

Người trong tiểu thuyết

Trong tiểu thuyết, câu chuyện về Mạc Lâm khá “ly kỳ”: Chàng lính trẻ Mạc Lâm công tác tại bộ phận khai thác xét hỏi tù hàng binh bị bệnh sốt rét kinh niên phải vào bệnh viện đã gặp Mary Hương, một nữ tình báo viên được quân đội Pháp cài lại sau đó tiếp tục làm việc cho quân đội Mỹ. Mary Hương với sự quyến rũ và thủ đoạn “hồ ly” đã tạo thiện cảm cho Mạc Lâm rồi tìm cách đánh cắp tài liệu khai thác tù binh mà anh phải mang cả vào bệnh viện nghiên cứu vì quá gấp rút. Thị hí hửng vì đánh cắp được mảnh giấy bạc bút tích của Mạc Lâm cho thấy Quân đội nhân dân Việt Nam hiểu biết quá mơ hồ về B-52 mà hoàn toàn không biết rằng đó chỉ là một màn kịch do lực lượng tình báo ta dựng lên để che mắt địch… Sự thực, Mạc Lâm cũng như quân đội ta hiểu rất kỹ, rất sâu về B-52 và “mảnh giấy bạc” đã gắn với số phận “bạc mệnh” của những kẻ xâm lược và bán nước…

Trao đổi với chúng tôi, nữ nhà báo trẻ Nguyễn Thị Thu Thủy cho biết: Ngoại trừ tình huống cuộc gặp gỡ trong bệnh viện và nhân vật Mary Hương được hư cấu, câu chuyện về người cán bộ tình báo Mạc Lâm hoàn toàn có thật. Thu Thủy đã may mắn được gặp gỡ, được nghe Đại tá Phan Mạc Lâm nhiều lần kể về cuộc đời khai thác tù binh, đặc biệt là tù binh giặc lái Mỹ với rất nhiều câu chuyện về tài trí tuyệt vời của những chiến sĩ tình báo cùng bao đóng góp thầm lặng cho một “Điện Biên Phủ trên không”, đúng như đánh giá của Đại tướng Văn Tiến Dũng, họ đã làm được nhiều việc “không thể kể ra”…

Từ những trang viết đầy cảm xúc của Thu Thủy, chúng tôi đã tìm đến những người trong cuộc cùng thời với Đại tá Phan Mạc Lâm để tìm hiểu về cuộc đời thật của ông. Thiếu tướng Vũ Thắng, nguyên Phó cục trưởng Cục Quân báo (Cục 2)-Bộ Quốc phòng, cho biết: Cục 2 ngày ấy đã nghiên cứu, nắm bắt về B-52 từ năm 1960 và tiếp tục nhiều năm sau này, qua nhiều kênh khác nhau. Trong đó, kênh khai thác tù hàng binh nổi lên có Phan Mạc Lâm, một cán bộ là chuyên gia khai thác tù binh từ thời đánh Pháp. Mạc Lâm giỏi tiếng Pháp, riêng tiếng Anh thì chưa vượt trội so với nhiều cán bộ khác, nhưng Mạc Lâm có tài tiếp cận, khai thác tù binh rất giỏi và từ đó lấy được nhiều thông tin rất giá trị về B-52.

Để có được những thông tin giá trị

Phan Mạc Lâm sinh năm 1928 tại xã Hoa Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An trong một dòng họ nhiều danh nhân yêu nước như Phan Đăng Lưu, Phan Đăng Tài… Bố ông là một thầy giáo nổi tiếng trong vùng và giỏi tiếng Pháp, nên dù nhà nghèo, ông vẫn được cha mẹ cho vào học ở trườngCollege thành phố Vinh. Từ năm 1945, ông đã tham gia làm liên lạc cho lực lượng Việt Minh. Năm 1948, nhờ giỏi tiếng Pháp nên ông được biên chế về Phòng Khai thác thông tin tù binh thuộc Cục Quân báo với nhiệm vụ phiên dịch, khai thác tin tức tài liệu từ tù binh, hàng binh. Cũng từ đây, cuộc đời ông gắn liền với việc tiếp cận, xét hỏi, khai thác thông tin từ tù binh và hàng binh. Trong đội hình cán bộ của phòng, Mạc Lâm là cán bộ trẻ nhất.

Trong kháng chiến chống Pháp, ông đã được tham gia hỏi cung nhiều tù binh, trong đó có cả bại tướng Đờ Cát-xtơ-ri. Thời kỳ này, có một cuộc hỏi cung không thể nào quên trong cuộc đời nhà tình báo Mạc Lâm. Ấy là khi ông được hỏi cung một hàng binh Pháp tại Phú Thọ. Tên này đã khai báo, nhấn mạnh sức mạnh quân đội Pháp và khuyên ta không nên tấn công kẻo chuốc lấy thất bại. Nhìn thái độ của y có vẻ tự tin, không hề lộ ra sự mệt mỏi, lo lắng của kẻ thất bại, Mạc Lâm sinh nghi, phán đoán rằng tên này có thể trá hàng. Ông mạnh dạn báo cáo với cấp trên suy nghĩ của mình. Quả nhiên, ít lâu sau, khi Đờ Cát-xtơ-ri bị bắt, quân ta đã xác minh được y chính là một sĩ quan trá hàng của Đờ Cát-xtơ-ri.

Nữ nhà báo Thu Thủy khi tiếp xúc với Phan Mạc Lâm đã được ông kể lại chuyện khai thác An-vơ-rét, phi công Mỹ đầu tiên bị bắn rơi ở Quảng Ninh và bị bắt làm tù binh. Ban đầu, An-vơ-rét rất ngoan cố, dữ dằn, ánh mắt vằn những tia lửa phản kháng, không ăn, không ngủ, chỉ gào thét, đập phá suốt đêm. Nhưng rồi, từ sự chăm sóc, chữa bệnh chu đáo, sắp xếp nơi ăn ở, cách ứng xử rất nhân đạo cùng những chia sẻ về tuổi trẻ, ước mơ và hoài bão mà Mạc Lâm khơi gợi lên… đã khiến An-vơ-rét dần dần bị thuyết phục. Qua cuộc khai thác này, ta đã có được những thông tin hết sức quan trọng để đánh giá sự kiện Vịnh Bắc Bộ.

Một trong những tù binh khiến Phan Mạc Lâm ấn tượng nhất là Giôn Mắc-kên, một thiếu tá phi công sinh ra trong gia đình danh gia vọng tộc về quân sự, có cả ông nội và bố đều là đô đốc, tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương. Mắc-kên là niềm tự hào, là người hùng của không quân Mỹ được tin tưởng sẽ dễ dàng đánh sập Nhà máy điện Yên Phụ, không thất bại như nhiều phi công khác. Anh này ban đầu cũng rất bất cần, không cần ai cứu. Nhưng đến khi Mạc Lâm mang đến cho anh ta một cuốn tạp chí hải quân Mỹ có hình đô đốc, cha Mắc-kên thì anh ta thốt lên xúc động và dần đổi khác… Tương tự với tên phi công Đen-tơ bị bắt sau phi vụ đánh cầu Hàm Rồng bất thành, cuộc “viếng thăm” lúc nửa đêm mà Mạc Lâm bất ngờ thực hiện cùng câu nói buột miệng của anh ta-người từng học thuộc 7000 trang tài liệu tối mật về chính sách quốc phòng của Mỹ đối với Việt Nam đã hé lộ thông tin quan trọng về B-52. Đêm hôm ấy, Mạc Lâm ngồi ngay vào bàn, viết ngay bản báo cáo. Khi xong, trời vừa hửng sáng…

Giữa “ma trận” thông tin

Ngày 6-7-1972, theo chỉ thị của Đại tướng, Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp, Bộ Tổng tham mưu đã tổ chức một cuộc họp rất kín và rất… hẹp chỉ gồm 10 người để bàn về cách đánh B-52. Mở đầu hội nghị, một chiến sĩ tình báo trẻ tuổi đã đứng lên trình bày bản báo cáo dài 30 trang về B-52. Đó là một báo cáo trung tâm, cung cấp thông tin và tạo cơ sở cho hội nghị thảo luận. Người trình bày bản báo cáo ấy là Phan Mạc Lâm. Hồi ức của Đại tá Phan Mạc Lâm đã được nữ nhà báo Thu Thủy ghi lại như sau:

“Tôi được Cục trưởng Cục 2 chỉ định tham gia hội nghị của Bộ Tổng tham mưu ngày 6-7-1972 để trình bày nội dung chuyên đề đặc biệt vừa nghiên cứu. Tôi là người đầu tiên của Cục Quân báo trình bày những nội dung làm cơ sở cho việc thảo luận. Tôi đưa trang tài liệu về lời khai của một phi công tù binh Mỹ, trong đó có đoạn:

– Thưa ông! Người ta đang chuẩn bị đánh vào Hà Nội, Hải Phòng…

– Anh nói sao? Mỹ sẽ dùng B-52 đánh Hà Nội, Hải Phòng?

Người tù binh tỏ ra sợ sệt những vẫn nói giọng tự tin:

– Vâng! Đúng thế. Sắp tới Mỹ sẽ dùng B-52 đánh Hà Nội, Hải Phòng!

– Anh có thể nói rõ hơn?

– Thưa ông! Cách đây 10 ngày, tôi được tham gia trong đội hình diễn tập dùng B-52 đánh phá Hà Nội, Hải Phòng. Đó là một cuộc tập trận quy mô lớn phối hợp tác chiến mà lực lượng chủ yếu là B-52. Trong đội hình chiến đấu cùng B-52 còn có máy bay trinh sát RF4C, QF4C, các loại máy bay F105, F4D, máy bay gây nhiễu điện tử EC121, đội cấp cứu và chỉ huy trên không…

Tôi đã hỏi kỹ, đưa ra nhiều tình huống để kiểm tra tính xác thực của những thông tin người tù binh khai báo. Cộng thêm với lời khai của tên Đen-tơ đã từng đánh phá Thanh Hóa, tôi đi tới khẳng định: Tin về Mỹ dùng B-52 đánh phá Hà Nội, Hải Phòng là đúng. Tôi mừng lo lẫn lộn. Mừng vì có thêm thông tin mới mà cấp trên đang cần để giúp ta chuẩn bị đối phó với âm mưu của kẻ thù. Nhưng nghĩ đến hàng trăm B-52 ném bom rải thảm xuống Hà Nội, nơi đầu não cách mạng, nơi tập trung đông dân nhất, lòng tôi thắt lại.

Bìa cuốn tiểu thuyết “Mảnh giấy bạc” của nhà báo Nguyễn Thị Thu Thủy.

Suốt những ngày sống cùng những phi công tù binh, tôi đặc biệt quan tâm khai thác những tin tức liên quan tới B-52. Quả thật, B-52 có một sức mạnh khác thường mà như hăm dọa của Mỹ, có thể đưa Việt Nam trở về thời kỳ đồ đá. Phần lớn các loại máy bay chiến thuật F4, F105 đều được tham gia diễn tập với các đơn vị không quân chiến lược B-52 trong cuộc tập kích đường không chiến lược. Muốn tổ chức một chiến dịch dùng B-52 đánh vào Hà Nội phải có nhiều thành phần khác trong hoạt động yểm trợ như hộ tống, chế áp tên lửa, cao xạ đối phương, kể cả việc chiếm lĩnh ưu thế trên cao của các đơn vị F4, F105 ở các căn cứ không quân Thái Lan, kể cả cấp cứu, nghi binh…

Cuộc gặp ngắn ngủi với Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong buổi sớm hôm ấy đã cho tôi những kinh nghiệm mới cho các lần khai thác tù binh tiếp theo. Gương mặt Đại tướng bình thản nhưng không che nổi niềm lo âu. Ông vẫy tay, tôi lại ngồi bên cạnh, Đại tướng nói:

– Sức khỏe của đồng chí có tốt không? Có đủ sức đối phó với B-52 không?

Tôi hiểu, đây không chỉ đơn giản là cuộc tới thăm anh em mà tin về B-52 đánh Hà Nội, Hải Phòng quan trọng vô cùng khiến Đại tướng đích thân đến kiểm tra lại.

– Dạ, thưa thủ trưởng! Chúng tôi đã sẵn sàng-Giọng tôi rắn rỏi mà không tự tin lắm. Bởi khai thác, thẩm định tin tức là thế, nhưng chiến tranh, biết thế nào?

– Thế còn lực lượng không quân chiến lược? Điểm mạnh, điểm yếu của B-52? Các cậu nắm như thế nào?

– B-52 là loại máy bay ném bom chiến lược hạng nặng do hãng Boeing sản xuất theo đơn đặt hàng của Bộ Quốc phòng Mỹ. Mỗi tốp B-52 ba chiếc có thể rải thảm 60-90 tấn bom trên một diện rộng thay cho 120-150 máy bay cường kích đánh phá. B-52 được cải tiến “khôn ngoan” bằng hệ thống gây nhiễu đánh lừa ra-đa đối phương.

– Các đồng chí cần tập trung khai thác về B-52, không bỏ qua những chi tiết dù là nhỏ nhất. Như vậy, chúng ta cũng khẳng định được sự nguy hại của B-52.

Đại tướng nhẹ nhàng cầm tay tôi, cái cầm tay trong thoáng giây như lo sợ vận mệnh của toàn đất nước…

Suốt một tuần trời tôi không tài nào chợp mắt. Tôi trở dậy châm thuốc liên tục. Bầu trời đêm nào cũng như nghẹt thở, không biết bão tố sẽ ập đến lúc nào…”.

Được tiếp cận, khai thác nhiều tù binh qua hai cuộc kháng chiến đã cho Mạc Lâm một bề dày kinh nghiệm vô giá. Sau mỗi lần khai thác, khi chắp bút viết bản báo cáo với ông luôn là sự trăn trở, đắn đo bằng cả con tim và khối óc. Ông tâm sự: “Tôi ngồi suy nghĩ, lần lại các chi tiết… Báo cáo của tôi có thể bị địch cho leo cây như hồi tên tù binh trá hàng ở Điện Biên Phủ! Có thể lắm chứ?”. Nhưng rồi, với tư duy lô-gích và biện chứng, Mạc Lâm lập luận: “Lừa ta, nhưng nằm trong nhà tù của ta, tên tù binh được gì? Thực chất, chính phía Mỹ đang bỏ rơi những phi công như hắn nếu B-52 vào, dưới làn bom rải thảm, Hỏa Lò lại ở giữa Thủ đô, bọn tù binh phi công có thoát chết không?”. Ông đã đem vấn đề này ra bàn bạc và được Cục trưởng Phan Bình ghi nhận là có lý, cho rằng quân Mỹ “số một thế giới” về mức độ tinh vi, xảo quyệt, lắm mưu nhiều kế và bất chấp thủ đoạn”. Từ đó, những kết luận về B-52 được “định vị” đúng, không thay đổi!

ĐẠI BÀNG
qdnd.vn