Tag Archive | Thơ

Thơ chúc Tết với tư tưởng đoàn kết của Bác Hồ

Những năm đất nước còn chiến tranh, những đêm giao thừa, giây phút thiêng liêng giao hòa của trời đất, mọi người mong đợi, lắng nghe Bác Hồ chúc tết qua vần thơ xuân. Thói quen ấy đến hôm nay, nhiều người vẫn muốn được tĩnh lặng để cảm nhận, như còn phảng phất vương quyện trong hương xuân ngày tết của toàn dân tộc.

Tính ra từ xuân 1947, toàn quốc kháng chiến tròn một năm đến xuân 1969 cả thảy là 18 lần nghe Bác đọc thơ chúc tết trên Đài tiếng nói Việt Nam kêu gọi đoàn kết kháng chiến của Bác với lời thơ mộc mạc, dễ hiểu, dễ nhớ:

“ Mấy lời thành thật nôm na
Vừa kêu gọi, vừa là mừng xuân ”

(Xuân 1964)

Hay là :

“ Năm mới quân dân ta có hai nhiệm vụ rành rành
Đẩy mạnh kháng chiến để dành độc lập tự do
Cải cách ruộng đất là công việc rất to
Dần dần làm cho người cày có ruộng, khỏi lo nghèo nàn ”

(Xuân 1954)

Càng ngẫm càng thấy cái mà Bác gọi là “nôm na”, “kêu gọi” ấy, ý tứ rất sâu xa, vừa là lời chúc, vừa chỉ ra nhiệm vụ cần tập trung thực hiện và bao giờ Bác cũng nhắc đến khối đại đoàn kết bởi đoàn kết là sức mạnh làm nên mọi thắng lợi.

“ Đoàn kết – đoàn kết – đại đoàn kết
Thành công –thành công -đại thành công ”
Tiến gần đến ngày khởi nghĩa giành chính quyền Bác chúc:
“ Chúc đồng bào ta đoàn kết mau
Chúc Việt Minh ta càng tiến tới ”

(Xuân 1942)

Trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp vô cùng khó khăn gian khổ, Thơ Tết của Bác luôn động viên:

“ Chí ta đã quyết lòng ta đã đồng
Tiến lên chiến sĩ, tiến lên đồng bào ”

(Xuân Mậu Tý 1947)

Tết Quý Tỵ 1953, Bác chúc mừng:

“ Mừng toàn dân đoàn kết
Mừng kháng chiến thắng lợi ”

Những năm miền Bắc hòa bình xây dựng Chủ nghĩa xã hội làm hậu phương vững chắc cho miền Nam đẩy mạnh đấu tranh thống nhất, thơ chúc tết của Bác luôn động viên hai miền đoàn kết thi đua.

“ Chúc miền Bắc thi đua phấn khởi
Bốn mùa hoa Duyên hải -Đại Phong
Chúc miền Nam đấu tranh tiến tới
Sức triệu người hơn sóng biển Đông”

(Xuân 1962)

Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước vô cùng khốc liệt, hơn nửa triệu quân Mỹ ồ ạt kéo vào miền Nam, máy bay, tàu chiến Mỹ hùng hổ đánh phá miền Bắc định đưa nhân dân ta trở về thời đồ đá- thơ chúc tết của Bác đều đặn, cổ vũ nhân dân hai miền quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược – ngay cuộc thử sức đầu tiên, chúng ta đã thắng to, Bác khen:

“Mừng miền Nam rực rỡ chiến công
Nhiều Dầu Tiếng, Bầu Bàng, Plây me, Đà Nẵng …
Mừng miền Bắc chiến đấu anh hùng
Giặc Mỹ leo thang, ngày càng thua nặng”.

(Xuân 1966)

Sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, hai miền Nam -Bắc đã được thể hiện rõ nét ở cuộc tiến công và nổi dậy tết Mậu Thân 1968 ngay sau lời chúc tết của Bác:

Nam Bắc thi đua đánh giặc Mỹ
Tiến lên toàn thắng ắt về ta

Đặc biệt bài thơ chúc tết cuối cùng của Bác năm 1969 sẽ còn âm vang mãi trong lòng của những người đang sống và các thế hệ mai sau về lời tiên tri, lời dặn dò của Bác trước lúc đi xa:

“Vì độc lập, vì tự do
Đánh cho Mỹ cút, đánh cho Ngụy nhào
Tiến lên chiến sĩ đồng bào
Bắc Nam sum họp xuân nào vui hơn”

Đại thắng mùa xuân năm 1975, quân dân ta đã thực hiện trọn vẹn di chúc của Bác, Mỹ phải cút, Ngụy đã sụp đổ, một dải non sông đã thống nhất, Bắc Nam sum họp một nhà.

Học tập tấm gương đạo đức của Người qua những lời thơ chúc Tết, mừng Xuân, lời kêu gọi đại đoàn kết trong các vần thơ xuân, chúng ta càng thấy nhớ thương Bác và xin hứa với Bác:

Tết này vắng Bác đi xa
Chúng con vẫn hát bài ca kết đoàn
Bài ca vang vọng núi sông
Tay Bác bắt nhịp muôn lòng hòa theo./.

Phan Kế Toán

lagi.gov.vn

Từ “XUÂN” trong thơ Bác Hồ

Th119

Chúng ta đều biết từ XUÂN có nghĩa gốc (nghĩa đen) là mùa xuân. Nhưng từ nghĩa gốc đó, từ XUÂN còn được dùng với nghĩa rộng và nghĩa bóng. Hãy đọc thơ văn Bác Hồ để thấy Bác đã sáng tạo, biến hóa tài tình trong cách dùng từ XUÂN.

Trong thơ chúc Tết, từ XUÂN được Bác dùng để chỉ thời gian một năm:

Xuân này kháng chiến đã năm xuân
Nhiều xuân kháng chiến càng gần thành công

(Thơ chúc Tết Tân Mão – 1951)

Thơ cổ thường dùng thu, đông để chỉ một năm (Ba thu dọn lại một ngày dài ghê – Truyện Kiều). ở đây, Bác lại dùng XUÂN, 5 xuân tức là 5 năm. Thật là mới mẻ, sáng tạo và phù hợp với không khí một bài thơ xuân.

Bác còn dùng XUÂN để chỉ tuổi – tuổi của Nước và của Đảng:

Mừng Nhà nước ta mười lăm xuân xanh!
Đảng chúng ta ba mươi tuổi trẻ!

(Thơ mừng năm mới- Xuân năm 1960)

Từ XUÂN được kết hợp với xanh thành xuân xanh để chỉ tuổi trẻ. Câu trên “mười lăm xuân xanh”, câu dưới “ba mươi tuổi trẻ” làm cho ý thơ khoẻ khoắn, phơi phới niềm tin, cảm hứng thơ xuân in rõ dấu ấn thời đại.

Trong thơ nói về tuổi già, từ XUÂN được Bác dùng như một tính từ đối lập với già là trẻ:

Sáu mươi tuổi hãy còn xuân chán,
So với ông Bành vẫn thiếu niên

(Sáu mươi tuổi – năm 1950)

Người viết câu thơ ấy phải trẻ trung và yêu đời biết bao! “Không gì vui bằng mắt Bác Hồ cười- Quên tuổi già tươi mãi tuổi đôi mươi” (Tố Hữu). Ngay cả khi sắp từ giã cuộc sống thì sự trẻ trung và yêu đời ấy vẫn thấm trong Di chúc, trong một từ XUÂN kỳ diệu: “Khi người ta đã “ngoài 70 xuân…” ( “ngoài 70 tuổi” gợi ý già nhưng “ngoài 70 xuân” thì lại đầy sức trẻ).

Từ XUÂN còn được Bác dùng để nói lên niềm vui và sự chiến thắng. Trong bài thơ cuối cùng trước lúc Bác đi xa, niềm vui ấy vẫn bừng sáng lên một sắc xuân chiến thắng:

Mừng thấy miền Nam luôn thắng lớn
Một năm là cả bốn mùa xuân

(Không đề – Khương Hữu Dụng dịch)

Trong nguyên văn: Một năm cả bốn mùa đều là xuân, có nghĩa là cả bốn mùa đều tràn đầy niềm vui và chiến thắng.

Những từ XUÂN nói trên Bác dùng thật tài tình, biến hoá. Nhưng sáng tạo nhất, hàm chứa nhiều ý nghĩa phong phú nhất, phải nói đến từ XUÂN trong câu thơ về Tết trồng cây Bác viết vào mùa xuân 1965:

Mùa Xuân là Tết trồng cây,
Làm cho đất nước càng ngày càng Xuân.

XUÂN ở đây là tính từ, bao hàm nhiều nghĩa: Xanh tươi, trẻ, đẹp, trù phú, đầy sức sống, đầy sức phát triển… để nói lên đất nước trong mùa xuân vĩnh viễn mở ra một tương lai bát ngát bởi lòng người viết cũng tràn đầy sức XUÂN.

Xuân Nguyên

tuoitre.vn

Hồ Chí Minh, tôi nhớ mãi không quên

Th14

Bà con kiều bào Việt Nam tại Thái-lan về nước đến chúc Tết Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch (29-1-1960). Ảnh: TL

Xéc-gây A-phô-nin là phóng viên của Hãng Thông tấn TASS và Báo “Sự thật thanh niên cộng sản” ở Việt Nam những năm 1967 – 1970. Từ 1975 – 1988 ông là cán bộ của Vụ Các nước XHCN thuộc Ủy ban Trung ương Ðảng Cộng sản Liên Xô. Ông được nhiều lần gặp Bác Hồ. Trong cuốn sách “Người Nga nói về Hồ Chí Minh” (xuất bản ở Mát-xcơ-va 2010) ông có bài viết “Những cuộc gặp mặt thân tình”. Cuối bài viết ông kết: “Kỷ niệm không thể nào quên về Chủ tịch Hồ Chí Minh, tôi đã viết một “câu chuyện bằng thơ” về những mốc chính của cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Người”. Chúng tôi xin chuyển ngữ từ nguyên bản tiếng Nga bài thơ đó của ông:

Mấy lần được gặp Hồ Chí Minh
Nhà cách mạng nhiệt huyết, chí tình
Nhớ mãi đôi mắt nhìn sâu thẳm
Ðời giản dị, trí tuệ anh minh.
Làng Sen yêu dấu – quê Người đó
Biểu tượng hào hiệp và thanh tao
Tiếp thêm nhựa sống từ đất mẹ
Tâm hồn trong sáng, chí anh hào.
Người sớm ra đi tìm chân lý
Ðã nhìn thấy ánh sáng Tháng Mười
Nguyện thành chiến sỹ luôn tranh đấu
Vì tự do, hạnh phúc con người.
Trong giấc mơ hiện lũy tre làng
Cả cha mẹ, bà con họ hàng.
Rời bến cảng xuất dương cứu nước
Nén nỗi buồn xa cách, nhớ mong.
Người thành lập chính đảng tiên phong
Kim chỉ nam mở lối dẫn đường
Cho cuộc chiến kiên cường, bất khuất
Ðưa dân tộc tới ngày vinh quang.
Năm bốn mốt Người về Việt Bắc
Sau bao năm đi khắp năm châu
Người thành vị Cha già dân tộc
Lái con thuyền trong cuộc bể dâu.
Trong tù viết “Ngục trung nhật ký”
Những vần thơ như ánh mặt trời
Thấm vào lòng người dân nô lệ
Thổi gió lành hướng tới tương lai.
Năm bốn lăm mở trang sử mới
Dân vùng lên đạp đổ xiềng gông
Thu Tháng Tám cờ bay phất phới
Ðộc lập, tự do – quyết chí chung lòng.
Ba Ðình đó – dấu ghi lịch sử
Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn.
Toàn dân Việt muôn người như một
Quyết hy sinh cho Tổ quốc trường tồn.
Quân thù lại mưu toan xâm lược
Toàn dân tộc cầm súng xông lên
Trái tim Người thôi thúc tiến bước
Soi đường tới thắng lợi vững bền.
Chiến dịch Hồ Chí Minh thành công rực rỡ
Ðại thắng mùa xuân lịch sử quang vinh
Nam Bắc một nhà thỏa lòng mong ước
Ðộc lập – Tự do – Hạnh phúc – Hòa bình.
Người cảm ơn bạn bè quốc tế
Ðoàn kết đồng lòng giúp đỡ Việt Nam.
Toàn dân Việt tình sâu nghĩa nặng
Nguyện suốt đời ghi mãi tâm can.
Trong lòng dân Bác Hồ sống mãi
Như nước Việt mãi mãi xanh tươi
Luôn “Ðổi Mới” xây nền hạnh phúc
Xây tương lai đất nước, con người.
Lăng Người đây rực sáng hoa tươi
Từ mọi miền năm châu bốn bể
Hình ảnh Người giữ mãi trong tim
Di huấn của Người sống mãi niềm tin.
Nơi Làng Sen tưng bừng lễ hội
Lại vang lên hành khúc tráng ca
Ngợi ca đấng vĩ nhân thời đại
Hồ Chí Minh yêu kính thiết tha.