Bác Hồ ân cần thăm hỏi bà con nông dân
Ảnh: TL

Một trong những di sản vô giá mà Hồ Chí Minh để lại cho chúng ta đó chính là tư tưởng đại đoàn kết dân tộc. Quần tụ trong cộng đồng làng, xã để hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhau trong sản xuất, sinh hoạt, và để chống chọi với thiên tai, địch họa trong quá trình dựng nước và giữ nước đã hình thành nên truyền thống yêu nước, đoàn kết, một bản sắc độc đáo của dân tộc Việt Nam.

Đúc kết từ lịch sử dân tộc, Hồ Chí Minh đã tổng kết: “Sử ta dạy cho ta bài học: Lúc nào dân ta đoàn kết muôn người như một thì nước ta độc lập, tự do, trái lại lúc nào dân ta không đoàn kết thì bị nước ngoài xâm lấn”. Và trong suốt cả cuộc đời của Người, Hồ Chí Minh đã không ngừng xây dựng, hoàn thiện nên một hệ thống những quan điểm về đại đoàn kết dân tộc, không ngừng truyền bá tư tưởng đại đoàn kết trong Đảng và các cấp chính quyền, trong các tầng lớp nhân dân, kể cả đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc.

Theo Hồ Chí Minh, đoàn kết dân tộc không phải là sách lược nhất thời trong một giai đoạn nhất định, mà đoàn kết là vấn đề cơ bản, có tính chiến lược, lâu dài. Đoàn kết có ý nghĩa quyết định tới sự thành công của cách mạng, tới sự ổn định và phát triển lâu dài của đất nước, của dân tộc. Muốn vậy, đoàn kết phảithật thà, lâu dài, rộng rãi và chặt chẽ. Đoàn kết phải thật sự thật lòng, trên cơ sở mục tiêu chung của cách mạng, kể cả những lúc khổ cực gian nan, cũng như khi đã thành công, đó chính là phương châm đoàn kết của Hồ Chí Minh. Ngay từ những ngày đầu khi nước nhà mới giành được độc lập, trong thư gửi Đại hội các dân tộc thiểu số miền Nam tại Plây cu ngày 19-4-1946, Hồ Chí Minh đã viết… “Sông có thể cạn, núi có thể mòn, nhưng lòng đoàn kết của chúng ta không bao giờ giảm bớt”. Trong bài nói chuyện tại buổi khai mạc lớp chỉnh huấn cán bộ Đảng, dân, chính các cơ quan Trung ương Bác nói:“Đảng có 2 chính sách, công nông trí thức hóa, trí thức hóa công nông tức là anh em trí thức cùng biết trọng lao động, cũng biết lao động, hợp thành một khối với công nông, nâng cao trình độ công nông về văn hóa và lí luận. Đấy mới là thật thà đoàn kết”. Theo Hồ Chí Minh, cần phải đoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân, các đối tượng, các lực lượng của dân tộc Việt Nam, không phân biệt giai cấp, tôn giáo, dân tộc, miễn là yêu nước, đồng lòng chống lại kẻ thù chung, xây dựng và phát triển đất nước. Trả lời Báo Độc lập năm 1947, Bác đã nói: “Chính sách của Chính phủ trước sau vẫn là đoàn kết. Đối với các vị quan lại cũ cũng như đối với tất cả các giới đồng bào, những người có tài, có đức thì Chính phủ đều hoan nghênh ra gánh vác việc nước”. Không chỉ quan tâm tới đoàn kết các dân tộc “Đồng bào Kinh hay Thổ, Mường hay Mán, Gia Lai hay Êđê, Xê đăng hay Bana và các dân tộc thiểu số khác đều là con cháu Việt Nam, đều là anh em ruột thịt”, Bác còn quan tâm tới đoàn kết các tôn giáo, chủ động giải quyết những xích mích nhằm không ngừng tăng cường khối đại đoàn kết dân tộc. Trong thư gửi Giám mục Phát Diệm, Kim Sơn, Ninh Bình Lê Hữu Từ (ngày 1-2-1947) Bác viết “chắc cụ không bao giờ tin rằng Việt Minh chống đạo vì cụ thừa biết Việt Nam độc lập đồng minh là cốt đoàn kết tất cả đồng bào để làm cho Tổ quốc độc lập, chứ không phải để chia rẽ tôn giáo… Những xích mích nhỏ giữa một số đồng bào tuy là đáng tiếc vì đạo đức giáo hóa chưa được phổ cập, không thể động chạm đến sự đại đoàn kết của chúng ta”.Đối với kiều bào, Người vẫn luôn dành thời gian và tình cảm động viên tinh thần đoàn kết hướng về quê hương đất nước. Trong thư chúc Tết Việt kiều ở Lào, Xiêm (Thái Lan), Người viết “các đồng bào tuy mình trú ở nơi đất khách quê người, nhưng lòng vẫn yêu mến cố hương Tổ quốc… Ngày nay, tuy nhờ sự đoàn kết của toàn dân mà nước nhà đã tranh lại quyền độc lập, nhưng chúng ta hãy còn nhiều sự khó khăn, hãy còn phải hy sinh phấn đấu mới đi đến sự nghiệp độc lập hoàn tòan. Muốn đạt mục đích đó chúng ta phải kiên quyết nữa, phải đoàn kết nữa”. Đoàn kết những con dân đất Việt mang trong mình dòng máu Lạc Hồng yêu nước, phụng sự Tổ quốc đó là một quan điểm cơ bản của di sản tư tưởng Hồ Chí Minh.

Đoàn kết dân tộc phải đi liền với xây dựng, củng cố Đảng, giữ gìn sự đoàn kết trong Đảng. Hiểu sâu sắc lý luận Mác-Lênin về chính đảng kiểu mới, Hồ Chí Minh đã sáng lập và dày công rèn luyện Đảng Cộng sản Việt Nam để Đảng thực hiện vai trò lãnh đaọ cách mạng, là hạt nhân đoàn kết, là lực lượng tiên phong, là đạo đức, là văn minh để đoàn kết tập hợp toàn dân làm cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng xã hội mới. Xây dựng, chỉnh đốn Đảng theo Hồ Chí Minh phải là việc làm thường xuyên, nghiêm túc nhằm phát huy ưu điểm, sửa chữa những khuyết điểm, tăng cường vai trò, sức chiến đấu, tăng cường sự đoàn kết trong Đảng và toàn xã hội. Tại Đại hội Đảng bộ tỉnh Hà Bắc  (nay là Bắc Ninh – Bắc Giang) Người nói: “Đoàn kết là sức mạnh, là then chốt của thành công. Đảng ta là một Đảng cách mạng theo Chủ nghĩa Mác Lênin, tất cả cán bộ và đảng viên phải đặt quyền lợi của Đảng, của giai cấp và của nhân dân lên trên hết, cao hơn hết” và cho đến trước lúc về cõi vĩnh hằng, trong bản Di chúc thiêng liêng Người vẫn dặn lại cho toàn dân tộc, điều cốt lõi “Đoàn kết là một truyền thống cực kỳ quý báu của Đảng và của dân ta. Các đồng chí từ Trung ương đến các chi bộ cần phải giữ gìn sự đoàn kết nhất trí của Đảng như giữ gìn con ngươi của mắt mình”. Xây dựng, củng cố và giữ gìn sự đoàn kết thống nhất từ trong Đảng để lãnh đạo tập hợp khởi đầu đoàn kết toàn dân tộc là vấn đề cốt lõi trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh.

Đoàn kết phải gắn liền với dân chủ và thực hành dân chủ, xây dựng chính quyền trong sạch của dân, do dân, vì dân, chăm lo lợi ích thiết thực của các tầng lớp nhân dân. Hồ Chí Minh luôn khẳng định: Nước ta là nước dân chủ, chế độ ta là chế độ dân chủ, bao nhiêu lợi ích đều vì dân, bao nhiêu quyền hạn đều của dân. Người hiểu rõ sức mạnh to lớn của nhân dân, gắn bó cả cuộc đời, sự nghiệp vì dân, với phương châm đoàn kết thật thà. Người tâm niệm đoàn kết đấu tranh để giành độc lập, tự do cho dân tộc cũng là để chăm lo lợi ích cho nhân dân, đem lại ấm no, hạnh phúc cho nhân dân. Muốn vậy phải thực hành dân chủ. Mọi quyền lực của bộ máy chính trị các cấp đều do dân bầu ra, dân ủy quyền mà có, do vậy cán bộ phải là người đầy tớ, công bộc của dân. Đảng, Nhà nước đều phải lấy việc đem lại lợi ích cho dân làm mục tiêu tối cao. Thực hành dân chủ theo Hồ Chí Minh không phải chỉ dừng lại ở ý thức, lý luận mà còn phải quan tâm đến lợi ích thiết thân của các tầng lớp nhân dân. Người nói:“Nếu dân đói, Đảng, Chính phủ có lỗi; nếu dân rét là Đảng, Chính phủ có lỗi”. Để có đoàn kết thật sự lâu bền, theo Hồ Chí Minh phải có dân chủ thực sự trong Đảng, trong toàn xã hội.

Để dân thật sự là chủ, việc thực hành dân chủ phải gắn liền với việc xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh, thực sự là Nhà nước của dân, do dân, vì dân. Theo Hồ Chí Minh, chính quyền chính là công cụ để nhân dân thực hiện mục tiêu của cách mạng và phát huy quyền làm chủ. Nhưng trên thực tế ở nhiều nơi, do nhiều nguyên nhân, chính quyền còn xa dân, quan liêu, đặc quyền đặc lợi, cho mình đứng trên dân, do vậy Người đã thường xuyên căn dặn: cán bộ Đảng, đoàn thể và đặc biệt là cán bộ chính quyền phải xem bệnh quan liêu là một nguy cơ hiện thực vô cùng nguy hiểm. Người nhấn mạnh các chủ trương của Đảng muốn đi vào cuộc sống phải được cụ thể hóa bằng chính sách, pháp luật của Nhà nước. Nếu Nhà nước xây dựng và ban hành được các chính sách, pháp luật đúng đắn, hợp lòng dân thì đó sẽ là một phương thức quan trọng của chính quyền để thực hiện đại đoàn kết toàn dân tộc.

Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ đúc kết, nâng cao tư tưởng đại đoàn kết dân tộc thành một hệ thống lý luận, đưa hệ thống đó thành đường lối, chủ trương của Đảng lãnh đạo, chính sách pháp luật của Nhà nước mà Người còn tập hợp lực lượng xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc thông qua tổ chức Mặt trận với các hình thức khác nhau phù hợp với nhiệm vụ cách mạng trong từng thời kỳ. Dưới sự lãnh đạo của Người, ngày 18-11-1930 Mặt trận Dân tộc thống nhất (MTDTTN) Việt Nam được thành lập. Đánh giá về vai trò của MTDTTN Việt Nam, Người đã nêu rõ “Đoàn kết trong Mặt trận Việt Minh, nhân dân ta đã làm nên Cách mạng tháng Tám thành công, lập nên nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, đoàn kết trong Mặt trận Liên Việt, nhân dân ta đã kháng chiến, thắng lợi, lập lại hòa bình ở Đông Dương, hoàn toàn giải phóng miền Bắc. Đoàn kết trong MTTQ Việt Nam, nhân dân ta đã giành được thắng lợi trong cuộc khôi phục kinh tế, cải tạo xã hội chủ nghĩa và trong sự nghiệp xây dựng CNXH ở miền Bắc… Một Mặt trận của nhân dân, đoàn kết chặt chẽ và rộng rãi là một lực lượng tất thắng”. Và chính Người đã hết lòng chăm lo, xây dựng Mặt trận DTTN Việt Nam, vun đắp cho khối đại đoàn kết dân tộc. Người khẳng định “Chính sách Mặt trận là một chính sách rất quan trọng. Công tác Mặt trận là một công tác rất quan trọng trong toàn bộ công tác cách mạng”. Đối với Đảng cộng sản Việt Nam, lực lượng giữ vai trò lãnh đạo của cách mạng Việt Nam, lãnh đạo xây dựng MTDTTN Việt Nam đồng thời cũng là thành viên của Mặt trận, Hồ Chí Minh cũng đã có luận điểm chỉ đạo hết sức sâu sắc: “Đảng không thể đòi hỏi Mặt trận thừa nhận quyền lãnh đạo cuả mình, mà phải tỏ ra là một bộ phận trung thành nhất, hoạt động nhất và chân thực nhất. Chỉ trong đấu tranh và công tác hàng ngày, khi quần chúng rộng rãi thừa nhận chính sách đúng đắn và năng lực lãnh đạo của Đảng, thì Đảng mới giành được địa vị lãnh đạo”.

Kế thừa di sản tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc, Đảng Cộng sản Việt Nam đã không ngừng xây dựng và hoàn thiện chủ trương, đường lối lãnh đạo nhằm củng cố và tăng cường sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Cho đến hôm nay, đại đoàn kết toàn dân tộc đã được khẳng định ở một tầng nhận thức mới, là cội nguồn sức mạnh, động lực chủ yếu và là nhân tố có ý nghĩa quyết định đối với thắng lợi của sự nghiệp cách mạng và sự phát triển bền vững của đất nước và dân tộc.

Đường lối đại đoàn kết toàn dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh đã được Đảng và Nhà nước ta cơ chế hóa bằng những chủ trương,  những định hướng chính sách phát huy mạnh mẽ vai trò của Nhà nước trong việc thực hiện chính sách đại đoàn kết toàn dân tộc, tiếp tục nâng cao vai trò của MTTQ Việt Nam. Di sản tư tưởng về đại đoàn kết toàn dân tộc của Hồ Chí Minh đã và sẽ mãi mãi là ngọn đuốc soi đường cho nhân dân ta trong sự nghiệp đổi mới vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Đinh Đức Lập
daidoanket.vn

Tài liệu tham khảo
Hồ Chí Minh toàn tập – NXB Chính trị Quốc gia – 2000
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước. – NXB QĐND – 2004
Một số vấn đề lý luận và thực tiễn công tác Mặt trận  – NXB Chính trị Quốc gia 2009