Các đồng chí,

Hội nghị Trung ương lần thứ 12 vừa qua đã nhận định quân đội ta từ ngày hoà bình lập lại đến nay đã giữ vững và phát huy truyền thống cách mạng tốt đẹp của mình, đã làm tròn những nhiệm vụ của Đảng và Chính phủ giao cho, đã đạt được thành tích lớn về mọi mặt, bước đầu đã đặt được cơ sở tốt cho việc tiến lên chính quy hoá, hiện đại hoá. Được như vậy là nhờ sự lãnh đạo sáng suốt của Trung ương Đảng và Chính phủ, nhờ sự chỉ đạo đúng đắn của Tổng quân uỷ, nhờ sự ủng hộ nhiệt tình của nhân dân, nhờ sự tích cực cố gắng của tất cả cán bộ và chiến sĩ, của toàn đảng bộ trong quân đội; Trung ương đã tỏ lời khen ngợi chung cả quân đội. Các đồng chí là những cán bộ cao cấp và trung cấp, đã đóng góp phần công sức đáng kể vào thành tích ấy của quân đội. Vậy hôm nay Bác có lời khen ngợi tất cả các đồng chí.

Sau một tháng Hội nghị, các đồng chí đã nghiên cứu kỹ nghị quyết của Trung ương về xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng. Các đồng chí đã tiến hành phê bình và tự phê bình thẳng thắn, nghiêm chỉnh. Tổng quân uỷ rất chú ý lắng nghe ý kiến anh em, tiếp thu những điểm đúng, giải thích những điểm sai và nhận xét sơ bộ một số ưu điểm, khuyết điểm của cán bộ. Các đồng chí đã đi tới phân rõ đúng, sai trên một số vấn đề lớn, đã hoàn toàn nhất trí với Trung ương về mọi vấn đề nêu ra trong nghị quyết, đã thấy được một số ưu điểm và khuyết điểm của bản thân mình. Do đó đã củng

cố được thêm lập trường, quan điểm giai cấp vô sản của mỗi người, đã nâng cao được lòng tin tưởng ở sự lãnh đạo của Đảng, tạo điều kiện tốt để tǎng cường đoàn kết nhất trí trên, dưới – một điều quan trọng nhất để bảo đảm mọi sự thành công của quân đội. Đó là kết quả tốt đẹp của sinh hoạt dân chủ, của phê bình và tự phê bình đúng đắn trong Đảng. Bác vui lòng thay mặt Trung ương khen ngợi kết quả của Hội nghị.

Trên con đường phát triển cách mạng của mình, Đảng ta, quân đội ta cũng như mỗi đồng chí chúng ta luôn luôn có ưu điểm và không tránh khỏi có khuyết điểm. Chỉ có không ngừng đấu tranh, phê bình và tự phê bình, nhận rõ đúng, sai, phát huy cái đúng, khắc phục cái sai, mới có thể làm cho mình, cho Đảng, cho cách mạng tiến bộ mãi.

Chúng ta đã đạt được những thành tích lớn, nhưng nhiệm vụ trước mắt còn rất nặng nề. Nǎm nay, chúng ta phải sửa sai cho tốt, cǎn bản hoàn thành khôi phục kinh tế ở miền Bắc, chuẩn bị đi vào giai đoạn mới để củng cố miền Bắc tiến dần lên chủ nghĩa xã hội, đồng thời phải tiếp tục cuộc đấu tranh giành thống nhất nước nhà bằng phương pháp hoà bình và phải sẵn sàng đề phòng mọi âm mưu của địch. Nói riêng về xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng, nǎm nay, một mặt phải tiếp tục thực hiện kế hoạch huấn luyện cho quân đội, một mặt phải chuẩn bị thực hiện các chế độ chính quy và phải nghiên cứu giải quyết dần các vấn đề củng cố hậu phương. Đó là nhiệm vụ rất to lớn, rất quan trọng của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta. Thực hiện những nhiệm vụ ấy, chúng ta có những thuận lợi cǎn bản, nhất định sẽ làm được, nhưng cũng có rất nhiều khó khǎn. Trước cuộc đấu tranh cách mạng to lớn trong giai đoạn hiện nay, trước những nhiệm vụ nặng nề phức tạp, trong Đảng ta, quân đội ta, bên cạnh những tư tưởng tốt và tích cực ngày càng được củng cố và phát triển, không khỏi có những nhận thức và tư tưởng mơ hồ lệch lạc, chúng ta phải đấu tranh khắc phục mới đẩy mạnh được bước tiến của cách mạng.

Để khắc phục mọi khó khǎn, hoàn thành những nhiệm vụ nặng nề trước mắt, vấn đề quan trọng nhất của quân đội ta nǎm nay, theo như Trung ương đã quyết định, là phải tiến hành chỉnh huấn chính trị, nâng cao trình độ giác ngộ chính trị của toàn quân lên một bước mới; tiến hành phê bình và tự phê bình, khắc phục những nhận thức, tư tưởng mơ hồ lệch lạc; tiến tới một bước làm cho trình độ chính trị, tư tưởng của quân đội phù hợp với yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng nói chung và nhiệm vụ xây dựng quân đội nói riêng. Tiến hành chỉnh huấn phải nắm vững phương châm giáo dục nâng cao tư tưởng vô sản, khắc phục tư tưởng sai lầm, biểu dương ưu điểm, sửa chữa khuyết điểm bằng cách kiên nhẫn giáo dục thuyết phục, phát huy tinh thần tự giác của mỗi người. Phải đạt được mục đích tǎng cường đoàn kết nhất trí trong Đảng, trong quân đội. Cán bộ phải học tập, phê bình và tự phê bình nghiêm chỉnh để cho mình tiến bộ và làm gương cho chiến sĩ.

Mong rằng các đồng chí sẽ tiếp tục cố gắng làm tròn nhiệm vụ nǎm nay, Bác chờ đợi kết quả tốt đẹp của cuộc chỉnh huấn toàn quân nǎm nay và chờ đợi những thành tích mới của quân đội ta, của các đồng chí về mọi mặt.

Chúc các đồng chí mạnh khoẻ, tiến bộ và gửi lời hỏi thǎm tất cả cán bộ và chiến sĩ.

—————————–

Nói ngày 16-5-1957.
Sách Những lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1958, t.IV, tr.73-75.
cpv.org.vn

Nhà máy xi mǎng Hải Phòng trước đây là của thực dân. Bây giờ là của các cô, các chú. Người công nhân trước đây là người làm thuê cho tư bản. Bây giờ là người làm chủ đất nước. Phải xứng đáng với vai trò của mình.

Đảng và Chính phủ rất thông cảm với những khó khǎn của nhà máy, những khó khǎn của công nhân, như thiếu bao xi mǎng, thiếu công việc làm… Khó khǎn của nhà máy cũng là khó khǎn chung của đất nước sau chiến tranh và sau bao nǎm bị đế quốc, phong kiến vơ vét, bóc lột đến tận xương tuỷ.

Muốn khắc phục khó khǎn đó, phải chịu khó chịu khổ, ra sức lao động sản xuất để cải thiện dần đời sống. Công cuộc xây dựng lại đất nước ngày nay như đào một cái giếng uống nước, trồng cái cây ǎn quả: Người đào giếng phải chịu khát rồi mới có nước. Người trồng cây phải cố gắng vun trồng thì cây mới chóng có quả.

Vì sao bây giờ lương còn ít, đời sống còn khó khǎn? Có phải vì Bác, vì các cô, các chú không? Chính là vì thực dân Pháp bóc lột nhân dân mình, nhất là bóc lột công nhân. Ta kháng chiến đánh đuổi được nó đi. Nhưng “không ǎn thì đạp đổ”, nó đã mang theo máy móc đi, mang đi không được thì nó phá.

Thế là đế quốc rút đi còn để lại cho chúng ta nghèo, nạn thất nghiệp và bệnh tật… Bây giờ ai giải quyết cái đó? Chính là các cô, các chú ở đây và công nhân các nơi cùng toàn thể nhân dân. Các cô, các chú cứ ngồi mà kêu Đảng, kêu Bác Hồ thì thật không phải.

Đảng và Bác cũng chỉ là lãnh đạo các cô, các chú làm thôi chứ. Các cô, các chú mà cố gắng công tác, sản xuất thì rồi của cải gì cũng nhiều, cũng rẻ, như gạo, thịt, giày, mũ, guốc, dép, chẳng hạn. Rẻ thì mới mua được nhiều và mới no ấm.

Hiện nay trong tư tưởng của một số cán bộ, công nhân chỉ thích đỗ đạt bằng cấp, thǎng quan tiến chức, ngồi bàn giấy mà coi thường lao động chân tay, lao động sản xuất. Ta học để làm gì? Cũng để mà lao động. Đã là lao động thì lao động chân tay hay lao động trí óc cũng đều quý. Nếu không có lao động chân tay thì lao động trí óc làm được gì? Công tác của những người như cô Bin, cô Thơm, tuy vất vả nhưng rất vinh quang. Không có các cô, các chú ấy thì ai làm? Người làm Chủ tịch mà không làm tròn nhiệm vụ thì có gì là vẻ vang đâu. Người lười biếng, người muốn làm ít, ǎn nhiều (như đầu cơ, tích trữ), thì chẳng những không vẻ vang mà còn đáng hổ thẹn.

Cuối cùng, Bác mong các cô, các chú thực hiện tốt những điều sau đây:

– Phải tǎng gia sản xuất.

– Phải thực hành tiết kiệm.

– Phải tôn trọng và chấp hành nghiêm chỉnh kỷ luật lao động.

– Phải ra sức học tập, trau dồi vǎn hoá, chính trị và kỹ thuật.

– Phải luôn luôn đoàn kết, thật thà phê bình và tự phê bình.

————————–

Nói ngày 30-5-1957.
Tài liệu lưu tại Vǎn phòng Đảng uỷ Nhà máy xi mǎng Hải Phòng.
cpv.org.vn

Thành phố Hải Phòng có hải cảng, hằng ngày có nhiều khách quốc tế, tiếp xúc với nhiều người trên thế giới. Trước hết phải nêu cao tinh thần đoàn kết quốc tế của giai cấp công nhân.

Cảng của chúng ta trước đây bị đế quốc thống trị. Dân tộc bị mấy tầng áp bức. Đế quốc Pháp sau khi bị thất bại, rút lui, nó để lại cho chúng ta một thành phố xơ xác điêu tàn. Nó bảo chúng ta không quản lý được cảng. Nhưng chúng đã lầm. Chúng ta có Đảng, có Đoàn, có các nước xã hội chủ nghĩa anh em giúp sức. Cảng của ta vẫn hoạt động. Đó là điểm tốt. Thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ, Bác khen ngợi các cô, các chú.

Cảng ta là cửa ngõ của miền Bắc xã hội chủ nghĩa. Toàn dân ta ở miền Bắc đang làm một cuộc cách mạng để không còn nghèo nàn và lạc hậu. Ta có gặp khó khǎn về kinh tế và kỹ thuật, đó là lẽ tất nhiên. Bởi vì, muốn xây dựng một nước xã hội chủ nghĩa phải có công nghiệp hiện đại, giao thông vận tải hiện đại, cảng hiện đại, v.v.. Vì vậy, các cô, các chú phải sản xuất để có nǎng suất bốc dỡ cao, sử dụng hết công suất máy móc. Phải giữ gìn an toàn con người, an toàn bến cảng. Mọi người phải đoàn kết một lòng, từ trên xuống dưới. Làm việc phải có dân chủ bàn bạc, nhưng chú ý dân chủ phải có tổ chức kỷ luật. Hiện nay nước ta còn nghèo. Hàng hoá máy móc ở cảng là do các nước bạn giúp đỡ. Các cô, các chú phải bảo quản hàng hoá tốt, cải tiến chế độ quản lý mọi mặt tốt. Các cô các chú phải nâng cao tinh thần làm chủ tập thể, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, ra sức xây dựng bến cảng, góp phần thực hiện nhiệm vụ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc làm hậu thuẫn cho cuộc đấu tranh thống nhất nước nhà.

Còn về đời sống của chúng ta, cũng ví như một con thuyền, nước dâng thì thuyền lên. Sản xuất, kinh tế của chúng ta có phát triển thì đời sống mọi người mới cải thiện.

Tóm lại, Bác về lần này xem các cô các chú làm ǎn thế nào? Bác mong các cô các chú giữ vững và phát huy truyền thống đấu tranh cách mạng của dân tộc ta, của giai cấp ta. Phải hǎng hái thi đua sản xuất nhanh, nhiều, tốt, rẻ. Phải có tinh thần đoàn kết quốc tế vô sản và phải học tập nâng cao trình độ về mọi mặt để xứng đáng là giai cấp công nhân, giai cấp lãnh đạo cách mạng.

Bác chúc các cô các chú khoẻ mạnh, tiến bộ, đoàn kết một lòng, lập nhiều thành tích mới và nhớ gửi thư cho Bác.

——————————-

Nói ngày 30-5-1957.
Tài liệu lưu tại Viện Lịch sử Đảng.
cpv.org.vn

Thưa các cụ, các đại biểu,

Tôi xin thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ đưa đến các cụ và các đại biểu lời chào thân ái. Tôi lại có một lời chào nữa là Chủ tịch Vôrôsilốp nhờ tôi đến xin với các cụ, các đại biểu lời chào nguyên lượng 1 và gửi tới các cụ, các đại biểu và nhân dân Hải Phòng lời chào thân thiết anh em.

Hôm ở Hà Nội, Chủ tịch Vôrôsilốp có rủ tôi cùng đi xuống thăm đồng bào Hải Phòng, nhưng vì ông cụ từ Liên Xô qua Trung Quốc, Nam Dương, Miến Điện đến Việt Nam, đã bay tới gần 15.000 cây số, năm nay ông cụ lại 76 tuổi, cộng hai điều kiện ấy, nên không đi được, nhất là hôm định đi trời lại nắng quá chừng, nên đã phái một đồng chí Phó Chủ tịch và một Bộ trưởng Bộ Đại học xuống thay ông cụ chúc mừng đồng bào Hải Phòng. Khi về, hai đồng chí có báo cáo lại là khi xuống thăm đồng bào Hải Phòng rất là vui vẻ, rất là phấn khởi, rất là cảm động… và có dặn tôi, khi nào có dịp xuống Hải Phòng thì chuyển lời cảm ơn của các đồng chí ấy tới đồng bào Hải Phòng.

Bây giờ tôi có mấy lời cảm tưởng khi đi xuống Hải Phòng. Tôi xin nói chuyện với các cụ, các đại biểu. Có gì đúng thì nhận, có gì không đúng thì nói lại.

Sau hai năm giải phóng, Hải Phòng ta đã thay đổi nhiều. Hai năm trước Hải Phòng là của ai? Hải Phòng là của thực dân. Đồng bào ta lúc đó đương còn là nô lệ. Nhưng bây giờ đã thay đổi nhiều và thay đổi lớn nhất là Hải Phòng bây giờ là Hải Phòng của chúng ta. Đồng bào ta đã làm chủ Hải Phòng, đó là một thay đổi lớn nhất.

Cố nhiên, chúng ta kinh qua 80 năm nô lệ và 15 năm chiến tranh thì cái khó nhất là việc giải phóng đất nước, đuổi bọn thực dân đi thì ta làm được. Nhưng sau đó cũng như sau một cơn bão táp, khó khăn của ta còn nhiều. Đối với tất cả mọi tầng lớp nhân dân, nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp…, ta đang còn gặp khó khăn. Chúng ta phải nhận rõ khó khăn để khắc phục. Chúng ta không sợ khó khăn, đến ngay thực dân Pháp và bọn Mỹ chúng ta cũng không sợ huống chi ta lại sợ khó khăn. Những khó khăn ấy tuy có nhiều, nhưng chúng ta đã khắc phục không ít. Mấy ví dụ:

Thành phố ta bây giờ sạch sẽ hơn, sạch sẽ về vật chất và sạch sẽ về tinh thần. Chắc các cụ và các đại biểu đã biết thời Pháp tạm chiếm và Hải Phòng ta lúc thực dân sắp rút chẳng những nhơ bẩn về vật chất mà nhơ bẩn cả về tinh thần. Về văn hoá, y tế, giáo dục phát triển khá. Cố nhiên chưa được như chúng ta mong muốn, nhưng lòng mong muốn của chúng ta cũng phải có điều độ. Ta làm cái gì thì làm, được chắc thì ta mới làm và cố gắng ta làm. Lập trường đại học ở Hải Phòng bây giờ thì chắc các cụ, các đại biểu không ai tán thành, thế nhưng phải phát triển mạnh bình dân học vụ thì hoan nghênh.

Các nước bạn chúng ta (như Liên Xô và các nước bạn khác) đã giúp chúng ta khôi phục lại những cơ sở công nghiệp mà Pháp rút đi nó đã phá, hoặc xây dựng các xí nghiệp mới như Tiệp Khắc giúp ta xây dựng nhà thương ở Hải Phòng. Sáng nay tôi có đi thăm mấy chiếc tàu Liên Xô chở hàng sang cho ta: có thứ bán cho ta, có thứ cho không ta; nhưng đã có người nghĩ: (họ nghĩ thế là họ không hiểu) “ta ở đây nhờ Liên Xô và các nước bạn giúp, thì ở miền Nam, Ngô Đình Diệm nhờ Mỹ giúp, có khác gì nhau”?

– Khác lắm! Khác lắm chứ. Vì đây là anh em giúp nhau, có một số cho không, một số cho mua chịu 5, 10 năm không lấy lãi. Liên Xô và các nước bạn giúp ta như thế thì có yêu cầu ta cái gì? Có. Các nước bạn yêu cầu ta phát triển văn hoá, kinh tế cho nhanh chóng để theo kịp được với anh em. Còn Mỹ giúp Ngô Đình Diệm thì không cần nói chắc các đại biểu cũng đã biết. Nó giúp là nó chẹn họng. Ngoài mặt thì như là tốt, nhưng trong bụng thì giảo quyệt, giảo quyệt hơn thực dân Pháp. Chắc các cụ, các đại biểu có nghe câu chuyện Đài Loan vừa rồi xảy ra. Bọn lính Mỹ chúng hoành hành, cướp bóc, hiếp dâm như lính thực dân Pháp. ở Nhật, ở Nam Triều Tiên, ở miền Nam Việt Nam, nghĩa là chỗ nào có lính Mỹ đều có như thế. Lính Mỹ giết người, toà án Mỹ tha bổng, chính phủ ở những nơi đó không có quyền xét xử gì. Đồng bào ta ở đó Mỹ coi không ra gì cả, muốn giết thì giết.

Nhờ sự cố gắng của đồng bào ta, nhờ sự giúp đỡ của các nước bạn nên ta đã có nhiều tiến bộ. Về văn hoá, y tế, giáo dục có phát triển, các xí nghiệp có khôi phục và mở mang ra, về thủ công nghiệp bây giờ so với hai năm trước có phát triển bảy, tám lần. ở Hải An đồng bào nông dân có cố gắng nhiều như đắp đê, rửa mặn. Trước khi xuống Hải Phòng, tôi có tham gia một cuộc mít tinh của đồng bào 46 xã ngoại thành Hà Nội. Tôi hỏi: “Cải cách ruộng đất thất bại hay thắng lợi!”. Nhiều người giơ tay nói: “Thắng lợi”. Tôi hỏi: “Thắng lợi thế nào?”. Đồng bảo trả lời: “Trước có nhà không có ruộng, bây giờ đã có 7, 8 sào ruộng; trước không có trâu, bây giờ có trâu – như thế là thắng lợi”. Tôi hỏi: “Thế có sai lầm không?”. Đồng bào trả lời: “Có sai lầm”. Tôi hỏi: “Sai lầm như thế nào?”. Đồng bào trả lời: “Sai như có người là trung nông đã kích lên địa chủ chẳng hạn, bây giờ phải sửa sai thành phần, đền bù tài sản”. Hiện nay nhiều xã đã đền bù xong, các xã khác nói chung là đang xúc tiến hoàn thành tốt sửa sai. Như thế là xung quanh Hà Nội sửa sai tốt. Tôi không biết xung quanh thành phố Hải Phòng các cụ, các đại biểu đã giúp sửa sai thế nào? Vì cải cách ruộng đất là một cuộc cách mạng rất to lớn. Chúng ta chống thực dân đã thắng lợi. Chúng ta chống phong kiến, chúng ta cũng thắng lợi, vì đồng bào nông dân ta có ruộng cày, đã làm chủ nông thôn. Nhưng ta cũng có sai. Có sai thì ta quyết tâm sửa với nhau, nhất định là sửa được. Thực tế đã dẫn chứng rõ.

Lúc đánh nhau với thực dân, chống nhau với phong kiến là đánh nhau với địch. Thực dân có phải bạn ta không? – Không! Phong kiến có phải bạn ta không? – Không! Thế là hai bên đối địch với nhau. Chúng ta đã thắng lợi. Bây giờ sửa sai, trung nông, bần nông, cố nông có sai với nhau tức là trong bà con, trong anh em ta có sai với nhau thì ta sửa với nhau. Ta ôn hoà giải quyết với nhau. Nói như thế không phải là không có khó khăn. Cải cách ruộng đất căn bản là thắng lợi, mặc dù có sai lầm nghiêm trọng, vì đồng bào nông dân lao động có ruộng nên việc tăng gia sản xuất bây giờ chắc các cụ, các đại biểu đã rõ. Miền Bắc của ta từ trước vẫn là thiếu gạo ăn, nhưng từ năm ngoái và hiện giờ thì không thiếu và còn thừa. Lấy một điểm nữa tuy nhỏ nhưng cũng đủ chứng thực, như đồng bào Hải An vụ chiêm năm 1956 chỉ cấy được 150 mẫu tây, nay đã tăng lên 1.150 mẫu. Đó là sự cố gắng lớn, vì đồng bào nông dân lao động bây giờ có ruộng, vì nông dân lao động làm chủ nông thôn nên kinh tế nông nghiệp phát triển như thế.

Khi trước nói ngay đến nghề cá, muối của đồng bào cũng bị thực dân ngăn trở không phát triển được. Bây giờ cũng tự do phát triển.

Tuy có những kết quả, tiến bộ như vậy nhưng ta còn nhiều khó khăn. Vì sao có khó khăn?

Vì giờ ta sản xuất như vải, bút chì, v.v. đương còn ít mà cần dùng thì lại nhiều. Vì sao còn ít? Là vì trong 80 năm nô lệ thực dân Pháp không để ta phát triển kỹ nghệ (vì ta phát triển kỹ nghệ thì nó ít có lãi). Bây giờ chúng chuồn rồi. Ta hai bàn tay không. Phải xây dựng lại, vun trồng lại, nên cần dùng nhiều hơn cái sản xuất ra. Cũng do đó mà sinh hoạt của đồng bào nói chung và đồng bào lao động nói riêng chưa được cải thiện mấy. Nói đến cải thiện là ta phải xem xét cả hai mặt: vật chất và tinh thần.

Sinh hoạt tinh thần đã cải thiện rất nhiều vì như trước kia tinh thần ta bị nô lệ, bây giờ ta đã làm chủ đất nước. Còn về vật chất thì ta còn thiếu thốn khá nhiều. Chúng ta nhất định giải quyết, giải quyết nhất định được. Nhưng làm thế nào để giải quyết? Muốn giải quyết thì tất cả các cụ, các đại biểu, tất cả đồng bào chúng ta phải ra sức tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm. Nếu không sản xuất thì không có tiêu dùng. Nhưng nếu sản xuất ra chừng nào tiêu dùng hết chừng đó thì không lại hoàn không. Vì vậy mỗi người chúng ta đều cố gắng tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm thì chúng ta cải thiện được đời sống của chúng ta.

Nhưng mà không phải một tháng, một tuần hay một năm mà được. Cái đó phải lâu. Ví dụ: ta làm vườn giồng cây ăn quả. Giồng hôm nay thì ngày mai đã có quả ăn được chưa? – Chưa. Phải chờ một thời gian mới có quả. Quả to thì chờ lâu năm, quả bé thì chờ ít năm. Nhưng cũng phải là chờ và trong khi đó ta cứ để mặc cho mưa gió hay là phải chịu khó chăm nom vun xới cho nó? Ví dụ: giồng cây cam, cam giồng thì năm năm, cam chiết cành thì cũng ba năm mới có quả. Cam quả nhỏ, dừa, mít chẳng hạn thì to hơn, phải 8, 10 năm.

Thế là muốn ăn quả to thì phải khó nhọc, chờ lâu, ăn quả nhỏ cũng phải khó nhọc, cũng phải chờ.

Bây giờ ta vừa có tiến bộ, vừa có khó khăn vì ta đang ở thời gian vun xới chứ chưa phải đã đến thời gian lấy mít, lấy dừa ta chén. Nhưng ta biết chắc là có giồng cây, có vun xới là phải có ngày ăn quả. Nhân đây tôi xin nhắc lại lời đồng chí Vôrôsilốp khi sang thăm ta có nói, lịch sử Liên Xô từ Cách mạng Tháng Mười đến nay là 40 năm, Liên Xô khi trước cũng là một nước nông nghiệp lạc hậu, bây giờ thành một trong hai nước giàu mạnh nhất, có đủ bom nguyên tử, bom khinh khí, không sợ gì ai hết và nhân dân Liên Xô văn hoá hay sinh hoạt, mọi cái là tiến tới. Hiện giờ những công nhân và nông dân Liên Xô là tú tài hết, vì người nào cũng đều học qua chương trình 10 năm ra là đỗ tú tài, rồi đi làm công nhân, nông dân. ở Việt Nam ta bây giờ như thế thì là “cô tú”, “cậu tú” – thế là không đúng.

Lịch sử Liên Xô là 40 năm nhưng đã 18 năm thắt lưng buộc bụng, mồ hôi nước mắt. Trong 18 năm thì 14 năm rất là khổ cực (tức là từ năm đầu của cách mạng thành công đến năm thứ 14). Tôi đã đi qua Liên Xô thời gian đó nên tôi biết. Ví dụ như ở bên nước đó có những quả tốt lắm, những trứng rất to, bò tốt nhưng không để ăn mà đưa bán ra nước ngoài để mua máy móc đem về xây dựng đất nước. Chắc ở đây cũng có những nữ đồng chí Liên Xô và chắc là có nhiều người khen các đồng chí đó diện đẹp lắm. Nhưng những năm ấy là thế nào? – Đàn ông (tôi xin lỗi ở ta tôi thấy mới hai năm mà ta đã có cravát, phôcôn 1 ) nhưng trong những năm ấy gặp người nào thắt cravát hay phôcôn thì biết là không phải người Liên Xô. Còn đàn bà thì không phải như bây giờ – có mũ, có giày cao đế, mà mặc vải rất thô, trên đầu không có mũ, chỉ chít quàng một khăn đỏ như khăn đỏ của các cháu thiếu nhi đây vậy. Ôtô Liên Xô lúc bấy giờ xấu lắm, tôi nhớ lúc ở Pháp thấy có nhiều ôtô rất đẹp, khi sang Liên Xô thì thế nào? Tôi đã gọi những chiếc ôtô đó là những thùng than biết chạy. Thế là thế nào? Nghĩa là chỉ cần có áo mặc cho khỏi rét để làm việc. Đàn ông không cần phôcôn, cravát, đàn bà không cần loè loẹt; ôtô chỉ cần chạy chuyên chở được, tất cả là cốt để xây dựng đã. Và mua cái gì cũng có vé hết, bất kỳ bánh, thịt, vải, giày. Vì tinh thần hy sinh chịu khó, chịu khổ, thắt lưng buộc bụng và cách tổ chức mua bán như thế là hết đầu cơ tích trữ. Bây giờ ở ta đồng bào còn thiếu thốn mà lại có những người đầu cơ tích trữ. Cố nhiên họ không phải là người tốt, chúng ta phải chống lại.

Đó là tình hình Liên Xô sau 14 năm cách mạng thành công. Tóm lại lịch sử Liên Xô là 40 năm thì lúc đầu phải qua 14 năm thắt lưng buộc bụng để xây dựng đất nước.

Nhưng xây dựng được là phát xít Đức đánh. Nó tàn phá Liên Xô rất nhiều, chỉ riêng người chết đã 17 triệu người 2 , gần bằng dân số cả nước ta. Sau đó chỉ trong bốn năm là xây dựng lại được vì đã có sẵn kinh nghiệm trước. Nói tóm lại là lịch sử Liên Xô trong 40 năm thì 18 năm là phải chịu cực chịu khổ hy sinh phấn đấu rất nhiều. Còn nước ta thì từ cách mạng thành công đến bây giờ là mấy năm? 13 năm. Trong 13 năm chúng ta kháng chiến mấy năm? – Kháng chiến chín năm. Trước kháng chiến thì có quân Tưởng Giới Thạch. Chắc các cụ và các đại biểu còn nhớ. Thực sự chúng ta được giải phóng là mấy năm? Hải Phòng được hoàn toàn giải phóng là mấy năm? – Hai năm.

Liên Xô dù khi trước là một nước lạc hậu nhưng là một nước rất to và so với ta cũng phát triển hơn mà còn phải 18 năm phấn đấu mới cải thiện sinh hoạt được. Bây giờ ta mới có hai năm muốn cải thiện sinh hoạt thì có được không? Chưa được. Liên Xô nước to mà phải 18 năm, chúng ta thử xem, Liên Xô lúc đó chung quanh bị đế quốc bao vây không ai giúp, tự lực cánh sinh lấy – nên phải 18 năm. Bây giờ ta có Liên Xô, Trung Quốc và các nước bạn giúp nhưng giúp chừng nào ta chén hết chừng ấy thì nó không đi đến đâu đâu. Một phần là các nước bạn giúp, một phần là cái gì? Là chúng ta tự lực. Tất cả đồng bào Hải Phòng, tất cả đồng bào miền Bắc cố gắng tăng gia sản xuất thực hành tiết kiệm. Như thế chúng ta đã được giúp, chúng ta lại có cố gắng nữa, hai cái đó cộng lại thì tôi chắc là thời gian không lâu bằng Liên Xô, nhất định chúng ta cải thiện được sinh hoạt.

Nói tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm có khó không? Nếu không quyết tâm thì khó. Nói thì dễ nhưng làm mà mình không quyết tâm thì khó. Quyết tâm thì dễ thôi. Thế là chúng ta phải dùng cần kiệm để xây dựng đất nước, tức là chúng ta phải tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm. Đây tôi nói một ví dụ: như lúc đang kháng chiến ở Việt Bắc, chắc là đồng bào thấy tôi gầy gò thế này thì không tăng gia được. Chính tôi cũng tăng gia được. Cũng có đủ rau ăn. Cố nhiên là lâu ngày không làm, hôm đầu làm về là nó mỏi xương, mỏi cả óc. Nhưng nếu như thế mà nghỉ là hỏng. Cứ cố, hôm đầu làm nửa tiếng, hôm sau làm 40 phút, hôm sau nữa làm 50 phút. Sau làm cả ngày không biết mệt. Tôi nói đây với đồng bào nông dân, công nhân thì không cần. Nhưng mà tôi thấy đây có nhiều bạn trí thức, chắc là không quen lao động chân tay thì tưởng là lao động chân tay khó. Không khó đâu. Chỉ có quyết tâm là làm được. Nói đến tiết kiệm thì mình đừng có nghĩ đến cá nhân mình nhiều quá, mà phải nghĩ đến đồng bào nữa. Chính mắt tôi thấy ở miền ngược vải vóc còn đang hiếm. Nếu mình nghĩ đến đồng bào thì nhất định tiết kiệm được, không lo xa phí. Một ví dụ: Chắc lúc tôi mới vào có bà con xì xào tôi đi dép cao su. Đôi dép cao su này là bạn quen của tôi từ kháng chiến đến giờ. Mười mấy năm rồi. Thế là tôi đã tiết kiệm được. Ví dụ: như cái áo này là từ trước kháng chiến, nhưng mà khéo giữ, bây giờ nó thành cái “lon” Chủ tịch rồi.

Tóm lại, chúng ta quyết tâm tăng gia là tăng gia được, chúng ta quyết tâm tiết kiệm là tiết kiệm được. Muốn như thế chúng ta phải nâng cao tinh thần lao động. Từ trước đến giờ ta chỉ nói có lao động thì có ăn, không lao động thì không có ăn chứ không nói cái tinh thần lao động là vẻ vang. Anh em trí thức ta đã biết câu: “vạn ban giai hạ phẩm, duy hữu độc thư cao”, nghĩa là cái gì trong xã hội cũng thấp hết, chỉ có người đọc sách, tức là người trí thức là cao hơn hết. Như thế là không đúng. Quan niệm ấy đã cũ kỹ rồi. Nói thế không phải là không quý trọng trí thức. Rất quý trọng và chính cách mạng, chính chủ nghĩa xã hội mới biết quý trọng trí thức. Nhưng lao động trí óc và lao động chân tay phải hợp với nhau, phải đi dần dần: người trí thức cũng lao động, người lao động cũng là trí thức. Ví dụ như Liên Xô, tú tài đi cày ruộng, đi làm công nhân. Thế là một người có cả trí thức và có cả lao động. Như thế nói về lao động thì kỹ thuật họ cao, nói về trí thức thì họ biết lao động. Như thế là một người hoàn toàn. Gọi là lao động thì họ là người lao động hoàn toàn, gọi là trí thức thì họ là trí thức hoàn toàn. Người lao động chân tay của ta hiện nay về văn hoá còn kém, đó là tội lỗi của bọn thực dân. Bây giờ chúng ta phải sửa. Muốn sửa được thì phải có nhận thức lao động là vẻ vang, đồng thời chúng ta phải nâng cao, giữ vững kỷ luật lao động để tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm. Bây giờ ta có giữ kỷ luật lao động không? – Có. Anh em công nhân có giữ kỷ luật lao động không? – Có. Đại đa số là có, nhưng cũng có một số ít người không giữ kỷ luật lao động. Không giữ kỷ luật lao động tức là đến muộn về sớm, rồi cũng ăn chừng ấy lương. Như thế là thế nào? Thế là ăn bám của anh em công nhân, ăn bám của Chính phủ, ăn bám của nhân dân. Vì vậy, chúng ta phải nâng cao và giữ kỷ luật lao động, nâng cao nhận thức lao động là vẻ vang. Lao động trí óc và lao động chân tay đều như thế. Sáng nay, ở cảng tôi đã nói chuyện với anh em, bây giờ tôi muốn nhắc lại: Nói lao động là vẻ vang nhất, tôi xin phép là không khiêm tốn một chút, khi nói Hồ Chủ tịch, vì làm Chủ tịch một nước thì lao động là vẻ vang. Ai cũng cho như thế. Như thế có đúng không? – Đúng một phần thôi. Nếu mà tôi làm tròn nhiệm vụ nhân dân giao phó cho tôi thì vẻ vang. Nếu tôi không làm tròn nhiệm vụ ấy thì không vẻ vang, nếu tôi lười biếng thì không vẻ vang. Tôi xin nói lại là, Chính phủ, từ Hồ Chủ tịch cho đến các vị uỷ ban đây, rồi các bộ trưởng, đến các cán bộ thôn, xã, gọi là chính quyền, gọi là Chính phủ, đều là đày tớ của nhân dân. Không phải như khi trước nói hoàng đế, bệ hạ, rồi có những quan này, quan khác cao cao tại thượng. Bây giờ chúng ta là dân chủ. Dân chủ là thế nào? Là dân làm chủ. Dân làm chủ thì Chủ tịch, bộ trưởng, thứ trưởng, uỷ viên này khác là làm gì? Làm đày tớ. Làm đày tớ cho nhân dân, chứ không phải là làm quan cách mạng.

Nói lao động là vẻ vang thì nói một người thầy thuốc hay một người khoa học, một thầy giáo hay nói Hồ Chủ tịch nữa – đấy là lao động vẻ vang, thế còn người khác lao động có vẻ vang không? Cũng là vẻ vang. Sáng nay tôi nhắc đến chuyện của hai người lao động – của hai phụ nữ, đấy cũng là danh dự cho phụ nữ: một là cô Bin, làm việc vệ sinh và cô Thơm làm việc moi cống. Chắc bà con nhiều người biết. Công việc đó có vẻ vang không? – Rất vẻ vang. Nếu không có cô Bin thì anh em ở nhà máy tắc tỵ hết. Có ăn, có nhập mà không có xuất thì ốm hết. Nếu không có người như cô Thơm thì thành phố Hải Phòng có sạch sẽ không? – Không. Không sạch sẽ thì bẩn, bẩn thỉu nên sinh bệnh. Vì vậy cho nên tất cả đồng bào Hải Phòng chúng ta phải biết ơn và phải kính trọng những người như cô Thơm. Tất cả mọi người ở Hải Phòng và cả nước nói chung, dù làm công việc cầu tiêu, dù làm công việc moi cống, cũng đều là những công việc vẻ vang. Có nhận thức như thế mới đúng. Thế là bất kỳ công việc nào có ích quốc lợi dân, có ích cho đồng bào, có ích cho xã hội đều là vẻ vang. Không có công việc nào sang, công việc nào hèn.

Lao động là vẻ vang thì cái gì là xấu hổ? Tức là làm biếng, muốn ăn mà không muốn làm. Như tôi đã nói, có những người bất kỳ ở cơ quan, ở xí nghiệp mà đến muộn về sớm, đấy là không vẻ vang. Những người không muốn làm mà muốn ăn thì như đầu cơ tích trữ chẹt họng đồng bào, đó là không vẻ vang, đó là xấu hổ. Chúng ta đã biết lao động là vẻ vang thì chúng ta phải chống lại những cái gì không vẻ vang.

Nói chung, các đồng chí ở các nước bạn đến thăm đồng ruộng, nhà máy, cơ quan của ta, các đồng chí ấy đều nói người Việt Nam rất cần cù, cố gắng và như thế thì kinh tế, văn hoá Việt Nam không mấy năm sẽ phát triển, sẽ khôi phục được. Có những đại biểu Quốc hội Anh sang thăm nước ta, họ có vào miền Nam và nói, khi họ đến Sài Gòn, thấy thành phố có hai ba dãy phố rất phồn thịnh: xe Mỹ, hàng hoá Mỹ rất nhiều. Nhưng đi khỏi các phố ấy ra phố khác, nhất là phố đồng bào lao động thì khác hẳn, như giời, như biển, nghĩa là nó tiêu điều. Còn khi đến Hà Nội thì họ không thấy phố như Catina, những phố lộng lẫy như Sài Gòn, nhưng đi đến chỗ nào cũng thấy làm ăn siêng sắn. Họ so sánh hai bên thì họ nói phồn vinh của miền Nam là giả, không bao lâu nếu Mỹ rút đôla thì sẽ sập. Còn ở miền Bắc như Hà Nội thì họ thấy chỗ nào cũng sạch sẽ, người nào cũng lo lắng làm ăn. Họ nói: Những cái chúng tôi thấy ở miền Bắc nay không thấy ở miền Nam; chúng tôi là tư sản, chúng tôi không ưa cộng sản, chúng tôi biết miền Bắc là cộng sản, nhưng chúng tôi cũng tin chắc là miền Bắc kinh tế, văn hoá sẽ phát triển mau, nếu các bạn cứ tiếp tục tiến bộ như thế thì sẽ nâng cao đời sống nhân dân miền Bắc hơn miền Nam và nhất định các bạn sẽ thống nhất được đất nước.

Trên đây là nói những cái đẹp cả. Bây giờ nói vài cái khuyết điểm, nhất là các thanh niên nên chuẩn bị tinh thần để mà chịu đựng phê bình:

– Thấy khó khăn mà rụt rè, nóng ruột, nói hoà bình đã hai năm rồi mà lương chưa được tăng, sinh hoạt chưa được cải thiện. Đó là vì chưa biết lịch sử, không học thời sự, mà về mặt chính trị cũng chưa cao lắm. Nếu biết chính trị, mà chính trị bây giờ phải đi với kinh tế, thì từ xưa tới nay không có một nước nào mà trong hai năm đã xây dựng được. Nước mình chưa xây dựng được thì nói cải thiện sinh hoạt thế nào được. Cũng không biết như ở Liên Xô phải 18 năm mới bắt đầu cải thiện được sinh hoạt. Thế mà nước ta là một nước nhỏ, một nước thuộc địa đã 80 năm, mới giải phóng được hai năm mà nói cải thiện được sinh hoạt. Thế có chủ quan không? Rồi do đó mà suy tỵ cá nhân, nói anh này với tôi cũng như nhau, mà lại hơn tôi về cấp bậc cũng như hưởng thụ này khác. Cứ suy tỵ nhau như thế có đúng không, có đoàn kết được không? – Không. Không đoàn kết được thì có tốt không? – Không tốt.

– Một điểm nữa là cứ lo tiền đồ, thấy làm công tác nào cũng sợ không vẻ vang, không có tiền đồ, hoang mang. Đến xí nghiệp làm cũng nói là công việc tôi làm không có vẻ vang, không có tiền đồ. Hỏi rằng công việc không vẻ vang thì lúc nãy đã nói công việc gì có ích cho xã hội, cho dân, cho nước đều là vẻ vang.

Bây giờ nói đến tiền đồ. Tiền đồ là cái gì?

Ở đây chắc các cô, các chú (tôi không dám nói đến các cụ) muốn hiểu tiền đồ là gì? Tiền, là tiền bạc hay là gì? Tiền là trước, tức là đi đến trước. Các cô, các chú ai cũng thấy cái tàu. Tàu ta thì còn nhỏ không bằng các nước bạn, nhưng mà cũng là cái tàu. Thế thì các cô các chú mà duy vật một chút, biện chứng một chút ấy thì sẽ không nói đến cái tiền đồ và cứ lo đến cái tiền đồ như thế. Ví dụ như chiếc tàu trên có người, có máy móc, có hàng hoá này khác mà cả chiếc tàu ấy nổi thì tất cả những cái ấy nổi. Chiếc tàu ấy chạy chóng thì tất cả cái ấy: người, hàng hoá, máy móc, v.v. đều chạy chóng. Nói thế chắc các cô, các chú chưa hiểu? Nghĩa là tiền đồ mỗi người đều nằm trong cái tiền đồ của dân tộc. Dân tộc mà tiến tới, dân tộc mà phát triển – dân tộc đây là ví dụ như chiếc tàu đấy – nếu chiếc tàu nó chạy mau thì tất cả cái gì trong chiếc tàu đó cũng chạy mau. Hiểu chưa? Có hiểu không? Bây giờ có những người, hay các cô các chú nào muốn tách cái tiền đồ của mình ra khỏi chiếc tàu ấy là như các thuỷ thủ ở dưới tàu, có người muốn đi mau hơn chiếc tàu thì nhảy ra khỏi tàu rồi bơi. Thế có đúng không? Có được không? – Không được. Vì vậy muốn cho tiền đồ mình vẻ vang, mà nhất định tiền đồ mình vẻ vang, thì phải làm cho cái tiền đồ của dân tộc, làm cho cái tiền đồ của nước nhà vẻ vang. Tiền đồ của mỗi cá nhân mình là ở trong ấy. Các cô các chú hiểu chưa? Thế thì bây giờ các cô các chú có lo cho tiền đồ của mình nữa không?

Tóm lại, bây giờ mình muốn cho tiền đồ mình, tiền đồ dân tộc, tiền đồ nước nhà vẻ vang thì phải thế nào? Thì cũng nhắc lại mấy cái bên trên là phải ra sức sản xuất và thực hành tiết kiệm, nâng cao kỷ luật lao động, tinh thần lao động. Bây giờ để tiết kiệm thì nói cái nhiệm vụ của chúng ta, của mỗi người chúng ta là gì? Trở đi trở lại cũng chừng ấy, là phải tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, nâng cao kỷ luật lao động. Nói đi nói lại cũng chỉ có thế. Nhưng có lẽ cũng phải nói nhiều, vì nhiều người còn chưa hiểu, hoặc hiểu nhưng chưa làm được, cho nên cứ phải nói đi nói lại mãi. Còn có những việc trước mắt mà chúng ta phải lo, phải làm, nếu không kịp lo, không kịp làm sớm thì có hại. Đó là việc đắp đê và chuẩn bị giữ đê. Bởi vì năm nay rất có thể bão to, lụt to. Cũng như các cụ, các cô các chú đã biết: khí hậu năm nay khác lắm. Nắng rất nắng, mà mưa thì bất thình lình. Bên Quảng Đông đã có lụt, mà Quảng Đông thì gần ta. Vì vậy ngoài các cụ, có nhiều cán bộ ở đây, tôi nhắc chú ý đắp đê tốt, chuẩn bị giữ đê phòng lụt.

– Điều thứ hai nữa là bây giờ bệnh cúm đã lan ra nhiều. Tuy rằng nó không hại lắm, nhưng nói chung nhiều người bị cúm cũng hại cho sức khoẻ, cho sản xuất. Vì vậy, chúng ta phải chăm lo vệ sinh phòng bệnh. Tất cả phải nên chú ý. Còn bình dân học vụ thì chúng ta nên cố gắng nữa. Hải Phòng chưa hoàn toàn thanh toán nạn mù chữ. Thế là Hải Phòng thua Phát Diệm, thua Hà Nội. Nhiều nơi đã được giải thưởng mà Hải Phòng chưa được. Công việc này nói chung đồng bào Hải Phòng phải chú ý, phải cố gắng. Chính phủ đã sẵn sàng thưởng cho Hải Phòng nhưng mà chờ bao giờ Hải Phòng xoá hết nạn mù chữ thì thưởng.

Nói tóm lại là lúc kháng chiến, chúng ta toàn dân đoàn kết, toàn dân đấu tranh. Chúng ta đã thắng lợi. Kháng chiến là rất gian khổ, nhiều lúc có thể rất bí, nhưng vì có đoàn kết, chúng ta đã thắng lợi. Bây giờ khó khăn này so với kháng chiến, cái khó khăn trước mắt chúng ta còn nhẹ và ít. Vì vậy, chúng ta phải đoàn kết, chúng ta nhất định khắc phục được. Tức là cùng nhau ra sức tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm. Như thế là mỗi người dân đều góp phần vào củng cố miền Bắc, tranh thủ miền Nam, góp phần đấu tranh thống nhất nước nhà. Toàn dân đoàn kết nhất trí thì chúng ta nhất định xây dựng được nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ, tự do, giàu mạnh.

——————————

Nói ngày 30-5-1957.
Sách Chủ tịch Hồ Chí Minh với Đảng bộ và nhân dân Hải Phòng, Nxb. Hải Phòng, 1985, tr.69-84.
cpv.org.vn

Các đồng chí! cán bộ trong Đảng, ngoài Đảng, cán bộ miền Nam, cán bộ Đoàn thanh niên Lao động, cán bộ công đoàn, cán bộ hành chính, cán bộ chuyên môn, cán bộ sửa sai,

Bác thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ gửi tới các cô, các chú lời chào thân ái. Nói chung cán bộ địa phương, cán bộ các ngành bảo đảm được công tác, đoàn kết khá, học tập cũng khá. Cán bộ quân đội học tập tiến bộ khá, giúp đồng bào lao động khá, thanh niên hăng hái tham gia lao động, cán bộ miền Nam khắc phục được tình cảm quê hương, tích cực công tác, chăm nom các cháu, nói chung cán bộ đều có thành tích đáng khen. Có thành tích nhưng khuyết điểm không ít. Các cô, các chú có nhận thấy không? (Có ạ!). Thế là tốt. Bây giờ Bác chỉ nêu mấy khuyết điểm chính:

1. Có một số người làm việc chỗ nào, ngành nào, làm việc gì cũng lo lắng, cũng cho công tác mình làm là không vẻ vang, tiền đồ không biết thế nào? Như thế là không đúng. Các cô, các chú phải biết rằng: tiền đồ của cá nhân không thể tách rời tiền đồ của Tổ quốc, của nhân dân, của giai cấp, của cách mạng, của Đảng. Sáng hôm nay, Bác có đến thăm mấy chiếc tàu của nước bạn, Bác lấy ngay đó làm ví dụ. Nếu chiếc tàu chạy nhanh thì tất cả cái gì trên tàu cũng đều nhanh, nếu tàu chạy chậm thì tất cả đều chậm cả, chiếc tàu là tiền đồ chung của cả nước, cả nhân dân, còn tiền đồ cá nhân như cái máy, hàng hoá, thuỷ thủ, v.v.. Nếu muốn tách tiền đồ của mình ra khỏi tiền đồ của nhân dân, thì chỉ có nhảy xuống bể mà bơi. Thế thì người ấy có tiền đồ không? Không! Muốn tiền đồ mình vẻ vang, nhất định vẻ vang thì phải làm cho tiền đồ của Tổ quốc, của dân tộc vẻ vang, phải gắn liền tiền đồ của mình với tiền đồ dân tộc, tiền đồ giai cấp, không thể tách riêng được. Như người quét nhà cũng là vẻ vang, người làm vệ sinh, dân cày, bác sĩ, bộ đội, v.v. nghĩa là tất cả lao động có ích cho dân, cho nước đều là vẻ vang cả. Bất kỳ ở địa vị nào, làm công tác gì nếu lười biếng, nếu dùng cách không chính đáng để kiếm tiền như bọn đầu cơ tích trữ thì đều không vẻ vang. Các cô các chú đã hiểu rõ lao động là vẻ vang chưa?

2. Điểm nữa, có một số thường phàn nàn là chính sách cán bộ của Đảng không đúng. Có phải như thế không?

– Có! Bây giờ Bác nhận, có thể là không đúng, Bác tự phê bình. Nhưng không đúng ở chỗ nào? Không phải không đúng ở chỗ tăng lương cho chú này, đổi việc cho cô khác mà không đúng ở chỗ thiếu sự giáo dục cho đảng viên, cán bộ ngoài Đảng hiểu rõ được khó khăn cần khắc phục, cần yên tâm, cần coi lao động là vẻ vang, đó là thiếu sót của Đảng. Nếu Đảng giáo dục thấm nhuần được tinh thần vô sản, tinh thần xã hội chủ nghĩa thì cán bộ đã không có phàn nàn, than phiền chính sách cán bộ của Đảng không đúng. Có một số đồng chí, một số cán bộ thường suy tính cá nhân, cho cán bộ cấp trên là không gương mẫu. Có đúng thế không?

– Có! Suy tính cá nhân có phải là đức tính vô sản không?

– Không! Bất kỳ ai làm việc gì, xuất thân ở giai cấp nào có đều nhận là đứng ở giai cấp vô sản không?

– Có! Nếu có thì không nên suy tính cá nhân.

Còn nói cán bộ cấp trên không gương mẫu!

– Có. Nhưng cán bộ dưới có gương mẫu không?

– Cũng không gương mẫu! Thế nào là cán bộ cấp trên? Ví dụ như Bác là cấp trên đối với bộ trưởng, thứ trưởng; bộ trưởng, thứ trưởng lại là cấp trên của giám đốc, văn phòng, v.v.. Còn các chú là cấp trên của đơn vị các chú. Thế mà các cô, các chú trách cấp trên không gương mẫu, nhưng chính các cô, các chú cũng không gương mẫu.

3. Có một số không ít cán bộ yêu cầu tăng thêm đãi ngộ, cho là hoà bình rồi mà Đảng còn kêu gọi cán bộ, đảng viên, đoàn viên hy sinh, thế là không đúng. Là vì các cô các chú thiếu tư tưởng lập trường vô sản nên yêu cầu đãi ngộ thêm và cho Đảng kêu gọi hy sinh bây giờ là không đúng. Bây giờ Bác thay mặt Đảng nhận trách nhiệm một phần vì sự giáo dục không đến nơi đến chốn. Các cô, các chú có biết nước bạn giúp ta không ít, nhân dân ta và các cô, các chú cố gắng cũng không ít, nhưng khó khăn còn nhiều, vì: 80 năm nô lệ dưới ách thực dân Pháp, 15 năm tai vạ chiến tranh, 8, 9 năm kháng chiến phải dốc hết lực lượng, bây giờ ta hoà bình mới được bao lâu? – Hai năm! Vì một phần Đảng giáo dục chưa đến nơi đến chốn, nhưng một phần Bác cũng trách các cô, các chú không chịu học kỹ về lịch sử, chính trị và thời sự. Các cô, các chú có biết Liên Xô cách mạng thành công đến nay được bao nhiêu năm không?

– 40 năm! Trong 40 năm lịch sử, Liên Xô phải 18 năm thắt lưng buộc bụng, hy sinh, cắn răng chịu khó, chịu khổ mới biến từ một nước nông nghiệp lạc hậu thành một nước công nghiệp cực kỳ tiên tiến; từ chỗ nhịn ăn nhịn mặc, bây giờ công nhân, nông dân, trí thức nói chung là sung sướng, sinh hoạt vật chất, tinh thần là rất sung sướng. Còn ở ta, lịch sử cách mạng từ khi thành công đến nay là 13 năm, năm đầu quân Tưởng ở miền Bắc, quân Anh ở miền Nam. Năm thứ hai quân Pháp khiêu khích gây chiến tranh nên ta phải đi vào kháng chiến. Thế là trong 13 năm ấy mất 11 năm cực khổ kháng chiến, mới được có hai năm là hoà bình, miền Bắc hoàn toàn giải phóng.

Liên Xô đất rộng, người nhiều hơn ta, ta thì đất đai nhỏ lại còn chia làm hai miền, công nghiệp, nông nghiệp lạc hậu mà hoà bình mới được hai năm. Thế mà bây giờ lại đòi cải thiện sinh hoạt ngay được không?

Đòi như thế là chủ quan, vô lý. Như thế thì mình giỏi hơn Liên Xô à! Giỏi về mặt gì? Giỏi về mặt chủ quan, giỏi về mặt tếu!

Đảng và Chính phủ ngày đêm lo lắng, cải thiện sinh hoạt, nhưng dù có cố gắng chủ quan và được sự giúp đỡ của Liên Xô và các nước bạn, chúng ta cũng phải có thời gian. Một ví dụ: nước bạn giúp ta bắp, nhân dân cán bộ ta cố vun trồng, được mưa thuận gió hoà cũng phải ba tháng mới được ăn, chứ không phải hôm nay gieo bắp, ngày mai đã được ăn. Bây giờ các cô các chú có yêu cầu cải thiện sinh hoạt ngay nữa không? – (Không ạ!) – Thế thì được.

4. Có người nói: lúc này mà xem trọng tinh thần tư tưởng là không duy vật biện chứng. Các cô, các chú có biết vì sao mà cách mạng của ta thành công không? Vì tinh thần. Lúc bấy giờ thực dân, phong kiến có công an, quân đội, cảnh sát, chính quyền – tất cả, Đảng ta chỉ có hai bàn tay không. Vì sao ta thành công? – Vì ta đoàn kết! Lấy gì mà đoàn kết? Lấy tinh thần! Trong kháng chiến địch có hải, lục, không quân; ta thì về hải quân, không quân không có mà ngay lục quân thì súng lung tung: Nhật, Mỹ, Pháp, Trung Quốc, đạn cũng lung tung, thuốc men không có, cán bộ thì từ du kích ra, vì sao mà thắng được? Vì đoàn kết! Vì sao đoàn kết? Là do tinh thần. Chính cô, chú ấy chỉ biết bốn chữ duy vật biện chứng mà thôi. Như các đồng chí ta mà bị hy sinh trong lúc làm việc bí mật trước cách mạng, bị nó bắt được, nó treo, nó kẹp, nó tra tấn, nó bắn nhưng nhất định không nói, chẳng những không nói mà còn chửi vào mặt nó. Đấy là vật chất hay tinh thần? Trong kháng chiến có chiến sĩ lấy thân mình lấp lỗ châu mai, lấy thân ngăn cho súng khỏi lăn, hy sinh lấy tài liệu của địch, hay ngay ở Hải Phòng có mấy người đánh được trường bay Cát Bi, thì đó là tinh thần hay vật chất? – Tinh thần! Thế thì tinh thần trọng hơn. Vật chất cố nhiên là trọng, tinh thần cũng là trọng. Có khi địch vật chất hơn ta mà ta tinh thần hơn nó, nên ta thắng nó. Có cô, chú nào không hiểu thì về học thêm duy vật biện chứng.

5. Bây giờ nói đến văn hoá. Nếu cô chú nào muốn học văn hoá để xem sách, nâng cao trình độ chính trị và kỹ thuật, thế thì tốt, Bác rất khuyến khích học văn hoá. Nhưng nếu học văn hoá nhằm để đỗ bằng cấp, đổi lao động chân tay sang lao động trí óc, tưởng hươu, tưởng vượn như thế, đối với công tác hiện tại thì không phấn khởi, nghĩ vu vơ ở đâu, muốn làm ông chủ tịch, giám đốc, bác sĩ, kỹ sư là không đúng. Lao động chân tay và lao động trí óc cũng đều quý, nếu ai ai cũng làm bác sĩ cả thì có được không? Làm giám đốc cả có được không? Trong xã hội thì lao động chân tay nhiều hơn lao động trí óc, chúng ta cốt đông là đông công nhân, nông dân. Bác cho là các cô, các chú chỉ biết được một nửa. ở Liên Xô trước học phổ thông 7 năm, nay chuyển 10 năm, tất cả thanh niên nam nữ phải học 10 năm tức là tú tài, thế thì mấy triệu tú tài đó đi đâu? Không phải là làm bác sĩ, kỹ sư, giám đốc cả mà phải đi vào sản xuất công nghiệp, nông nghiệp. ở ta, muốn đậu cô tú để kiếm chồng cho dễ, ông tú để kiếm việc cho dễ, thế là chưa nhận thức, chưa hiểu rõ ý nghĩa lao động. Liên Xô đi trước, ta đi sau, rồi cũng thế, nhưng mấy năm thì Bác chưa nói được, lúc ấy ta có vô số cô tú, ông tú nhưng nếu để tìm chồng, để làm quan thì hỏng.

Hiện nay công nhân của ta có các nước bạn viện trợ cho máy móc mới, muốn điều khiển được phải có văn hoá cao, nông dân ta bây giờ cũng tổ chức tổ đổi công, cũng cần phải có văn hoá. Vì phải biên chép, ghi chép sổ sách, cho nên nông dân cũng cần có văn hoá, rồi ra dần dần sẽ phải cao hơn.

Vì vậy, các cô, các chú nên bỏ tư tưởng không đúng, khinh lao động chân tay, trọng lao động trí óc, nên bỏ tư tưởng học văn hoá để tìm bằng cấp. Vì có tư tưởng đó nên kỷ luật lao động ở một số xí nghiệp, một số cơ quan, một số trường học lỏng lẻo, có người không ốm cũng giả ốm để nghỉ việc, đi chậm về sớm như thế thì không tiến lên chủ nghĩa xã hội được. Nếu muốn nước ta tiến lên chủ nghĩa xã hội thì phải giữ vững kỷ luật lao động, bằng cách giáo dục, giúp đỡ, phê bình rồi đi dần đến kỷ luật hành chính. Khẩu hiệu chủ nghĩa xã hội là: “Làm nhiều ăn nhiều, làm ít ăn ít, không làm không ăn”, làm biếng thì không có ăn, vì vậy ta phải tôn trọng, giữ vững, thi hành nghiêm khắc kỷ luật lao động, cố nhiên là giáo dục, khuyến khích nhưng cũng phải kỷ luật nữa.

Bác mong các cô, các chú nhớ làm 4 điểm dưới đây:

1. Tất cả cán bộ, đảng viên, đoàn viên phải nâng cao tính trách nhiệm, tính trách nhiệm nghĩa là lúc Đảng và Chính phủ giao cho việc gì thì dù khó, dễ cũng cố làm cho được.

2. Tính phấn đấu, trong kháng chiến, đảng viên, cán bộ kể cả trong và ngoài Đảng, nhân dân nữa, tính phấn đấu lên rất cao, vì thế chúng ta thắng lợi. Nhưng từ khi hoà bình trở lại, chí phấn đấu có giảm sút, uể oải, có khi tinh thần thái bình. Miền Bắc hoàn toàn giải phóng, nhưng miền Nam nhân dân còn phải sống dưới gót sắt của Mỹ – Diệm, ngay ở miền Bắc thì chính trị được hoàn toàn giải phóng, còn kinh tế thì mới bắt đầu xây dựng, vì vậy chí khí phấn đấu càng phải nâng cao.

3. Tính tổ chức, tức là ta làm gì cũng phải do tổ chức, không được ra ngoài tổ chức, phê bình cũng phải trong tổ chức. Không nên nói lung tung, làm việc gì cũng phải bàn với tổ chức, không được đặt mình ngoài tổ chức. Tính kỷ luật không những là kỷ luật lao động, mà kỷ luật Đảng, kỷ luật của Chính phủ, kỷ luật của đoàn thể nữa cũng phải giữ chặt chẽ.

4. Phải có lòng tự tin, tin vào mình, tin Đảng, tin giai cấp, tin nhân dân mình. Trước mắt, ta đang làm nhiệm vụ sửa sai, xây dựng kinh tế, mỗi người cán bộ, đảng viên, công nhân đều phải tin tưởng sâu sắc là ta nhất định làm được, ta nhất định thắng lợi. Lúc mới kháng chiến, địch rất mạnh, ta thì yếu. Nhưng vì từ cán bộ, đảng viên, chiến sĩ, nhân dân đều tin là kháng chiến nhất định thắng lợi, do có tin tưởng, có quyết tâm như thế nên chúng ta làm được. Bây giờ ta xây dựng, phát triển kinh tế miền Bắc, củng cố miền Bắc, tranh thủ miền Nam, thực hiện thống nhất đất nước. Tuy có khó nhưng nếu ta có tín tâm, quyết tâm làm thì nhất định thắng lợi. Có quyết tâm, tín tâm, mọi người đều cố làm tròn trách nhiệm của Đảng và Chính phủ giao cho, chúng ta sẽ thắng lợi. Có tin tưởng, quyết tâm tìm mọi cách khắc phục vượt qua khó khăn thì mới hoàn thành được nhiệm vụ: “Củng cố miền Bắc, tranh thủ miền Nam, đấu tranh thực hiện thống nhất nước nhà”.

Những điểm trên là đối với tất cả mọi người, còn riêng với cán bộ cấp trên có một điều là: phải cố gắng làm, trong kháng chiến ta đã thực hành do đó giúp cho kháng chiến thắng lợi, đó là đồng cam cộng khổ. Đồng cam cộng khổ là một tinh thần cần phải có, nhưng nếu bình quân chủ nghĩa thì lại không đúng. Bình quân chủ nghĩa là gì? Là ai cũng như ai, bằng hết. Ví dụ như Bác yếu chỉ ăn ba bát cơm, chú khoẻ cần nhiều hơn mà cũng ăn ba bát, chú lùn cũng đòi may áo dài, Bác cao hơn cũng mặc áo dài như chú. Bình quân chủ nghĩa là trái chủ nghĩa xã hội, thế là không đúng. Có đồng cam cộng khổ như thế thì mới khỏi lãng phí. Không nên chỉ nghĩ đến mình ăn no, mặc ấm mà phải nghĩ đến đồng chí, đồng bào, đồng đội mình. Ví dụ: nhân dân ta hiện còn nhiều nơi như miền ngược chẳng hạn, thiếu vải, mỗi người thường chỉ có một bộ quần áo rách, nhưng mình lại cứ nghĩ để lấy giấy của đoàn thể, tìm cách này hay cách khác mua vải may ba, bốn áo pôpơlin, thế là không đồng cam cộng khổ. Hay lấy ví dụ khác: như hiện nay đồng bào ta còn phải làm ăn cần cù, đời sống còn thiếu thốn, nhưng có cô lại uốn tóc xoăn, diện loè loẹt đi chơi là không đúng. Cán bộ, đảng viên, đoàn viên cần tránh bệnh quan liêu. Quan liêu là gì? Quan liêu là không dân chủ. Muốn tránh bệnh đó thì phải gần gũi quần chúng, gần gũi thực tế, gần gũi công tác, học hỏi quần chúng. Nếu ta không quan liêu thì trong cải cách ruộng đất không sai lầm nhiều như ta đã sai lầm, không có lãng phí nhiều như thế, ta đã tránh được rất nhiều sai. Bệnh quan liêu không phải chỉ cấp trên mới quan liêu, không phải Bộ Tổng tư lệnh mới quan liêu mà ngay cán bộ đại đoàn, cán bộ trung đội, tiểu đội cũng quan liêu. Mỗi người có trách nhiệm đều có thể quan liêu. Tóm lại chúng ta đã mắc bệnh quan liêu, xảy ra nhiều thiếu sót, có nhiều tai hại, ta cần phải tránh.

Cán bộ nói chung và nói riêng cán bộ trong Đảng, trong Đoàn, phải khiêm tốn đối với mọi người. Nếu cho là trội rồi không học hỏi, giúp đỡ thì cũng như là được bốn chữ duy vật biện chứng đi loè người ta. Ai cũng phải thế, kể cả cán bộ trong Đảng và ngoài Đảng, tất cả đảng viên và đoàn viên, ai loè quần chúng là không khiêm tốn, là kiêu ngạo. Nếu ai còn như thế thì đề nghị về học lại duy vật biện chứng.

Tóm lại muốn phát triển ưu điểm, sửa chữa khuyết điểm, thực hiện những điểm chính Bác nói ở trên thì phải đoàn kết, đoàn kết giữa cán bộ, đoàn kết đảng viên, đoàn kết giữa Nam và Bắc, đoàn kết giữa cán bộ trong và ngoài Đảng, đoàn kết giữa ngành này với ngành khác, đoàn kết nội bộ thật chặt chẽ, đoàn kết giữa Đảng và dân, giữa quân và dân. Đoàn kết không phải ở bề mặt, bề miệng như nay xi nê, mai bát phở, mà đoàn kết để làm gì? Làm thế nào để đoàn kết? Muốn đoàn kết chặt chẽ là phải thật thà tự phê bình, thành khẩn phê bình đồng chí và những người xung quanh, phê bình, tự phê bình để cùng nhau tiến bộ, để đi đến càng đoàn kết. Đoàn kết, phê bình, tự phê bình thật thà để đi đến đoàn kết hơn nữa. Phê bình phải dân chủ, nghĩa là Bác phê bình các cô, các chú, trái lại các cô, các chú có thể phê bình Bác, mà phải phê bình Bác, có cái hay phải học, cái khuyết điểm thì phê bình. Các cô, các chú yêu Bác, muốn Bác tiến bộ thì cần phải phê bình. Tóm lại tất cả cán bộ đều phải phê bình, tự phê bình để tiến bộ. Vì Đảng, vì dân tộc, vì giai cấp, vì chủ nghĩa cộng sản mà phải phê bình, tự phê bình, nhưng phải dân chủ, trên phê bình dưới nhưng phải tự phê bình, dưới phê bình trên nhưng mình cũng phải tự phê bình. Bây giờ có thiên hướng cho là chỉ có trên có sai lầm còn mình không sai gì hết, như thế là không đúng. Phê bình cũng ví như người đi bằng hai chân, nếu chỉ phê bình trên thôi thì đi một chân, không thể đi được. Không nên chỉ nêu khuyết điểm sẽ sinh ra bi quan, mà cần phải nêu thành tích nữa.

Bác dặn dò các cô, các chú, trước mắt cần cố gắng công tác, ai trực tiếp thì cố gắng làm, không trực tiếp thì cố gắng giúp:

1. Hiện nay công tác sửa sai cần phải cố gắng làm cho tốt, cho nhanh, ai không trực tiếp thì có thể giúp đỡ, như tuyên truyền giải thích chẳng hạn, vì từ thành phố về nông thôn cũng không xa xôi gì cho lắm.

2. Tăng cường vệ sinh phòng bệnh, hiện nay bệnh cúm đã có nhiều, phải đề phòng, giữ vệ sinh, chăm nom sức khoẻ mình, sức khoẻ gia đình mình, sức khoẻ cơ quan mình.

3. Phải giúp việc đắp đê cho tốt, phải tổ chức chống bão lụt. Năm nay có thể có bão lụt to, vì khí hậu không bình thường mà hiện nay ở miền Nam Trung Quốc đã có nơi lụt.

4. Tệ hại phải chống là bọn đầu cơ tích trữ. Đảng, Chính phủ và mậu dịch cung cấp hàng cho dân, nhưng một số hàng không đến tay dân mà bị bọn đầu cơ lợi dụng như vải, thuốc tây, v.v.. Có thứ thuốc mậu dịch bán 500đ một viên mà bọn đầu cơ bán 2.500đ. Thật là nó lợi dụng đồng bào ốm để làm giàu, như thế rất đáng phản đối. Muốn chống bọn đầu cơ thì không riêng gì công an, công thương, mậu dịch mà tất cả cán bộ, công nhân, nhân dân đều phải chống cả, vì cán bộ, nhân dân có hàng triệu tai, mắt mới làm được để cho hàng hoá đến tay nhân dân.

Cuối cùng, Lênin dạy ta là: “Học tập, học tập nữa, học tập mãi. Tiến bộ, tiến bộ nữa, tiến bộ mãi”. Học chính trị, thời sự, kỹ thuật. Trước hết Bác khuyên các cô các chú ôn lại tiêu chuẩn đảng viên, kể cả cán bộ trong Đảng và ngoài Đảng, thanh niên lao động, chiến sĩ cố gắng làm cho đúng. Riêng đối với đảng viên thì nhất định đòi hỏi, còn ngoài Đảng chỉ mong anh em làm được chừng nào hay chừng ấy, nhưng nếu làm được đầy đủ thì càng tốt. Trước Cách mạng Tháng Tám, số đảng viên không bằng số đảng viên ở Hải Phòng hiện nay thế mà sao lại thắng? Vì đảng viên lãnh đạo quần chúng, gần gũi quần chúng; đảng viên, quần chúng kiên quyết hy sinh. Ngày nay, nếu như đảng viên, đoàn viên, các cô, các chú cố gắng thì với số đảng viên ấy, phong trào nội ngoại thành sẽ tiến bộ biết mấy. Vận động cách mạng khó hay bây giờ khó? Trước khó hơn, thế mà chúng ta làm được. Nay xây dựng kinh tế khó mà không cố gắng làm thì không xứng đáng với các đồng chí lúc bấy giờ. Lúc ấy một đảng viên lãnh đạo hàng mấy chục vạn người, đảng viên lúc đó chỉ có 5.000 từ Trung – Nam – Bắc, Miên, Lào. Nếu trừ số đồng chí hoạt động ở Miên, Lào thì cũng chỉ còn trên 4.000 một chút thôi, thế mà hiện nay riêng thành phố Hải Phòng cũng có hơn 4.000 đảng viên. Vậy các cô các chú cố gắng sao cho xứng đáng, cố làm cho đúng 6 tiêu chuẩn đảng viên:

1. Kiên quyết suốt đời phấn đấu cho chủ nghĩa cộng sản.

2. Bồi dưỡng tư tưởng vô sản, sửa chữa tư tưởng sai lầm.

3. Đặt quyền lợi của Đảng lên trên hết, quyền lợi của cá nhân phải hy sinh phục tùng quyền lợi Đảng.

4. Tuyệt đối chấp hành nghị quyết của Đảng.

5. Mật thiết liên hệ với quần chúng, tránh mệnh lệnh, quan liêu.

6. Luôn luôn cố gắng học tập, thật thà phê bình, tự phê bình.

Nói tóm lại, Bác mong các cô, các chú cố gắng công tác, lần sau Bác gặp sẽ tiến bộ hơn nữa.

Cuối cùng, Bác gửi lời thăm các cán bộ, chiến sĩ và anh em ở nhà và các cô, các chú nói lại lời Bác căn dặn hôm nay.

——————————

Nói ngày 30-5-1957.
Tài liệu lưu tại Bảo tàng Hải Phòng.
cpv.org.vn

Thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ, Bác hỏi thǎm sức khoẻ các chú. Các chú ở đây có đủ các đơn vị, các ngành, các cơ quan, nhà trường, cán bộ miền Nam, miền Bắc, miền xuôi, miền ngược, trong Đảng và ngoài Đảng, già có, trẻ có, đó là hình ảnh đoàn kết nhất trí của Quân đội nhân dân ta.

Thời gian nghiên cứu vừa qua, các chú đã hoàn toàn nhất trí với Nghị quyết Trung ương Đảng lần thứ 12, đó là điều rất tốt. Trong Hội nghị, Tổng quân uỷ đã tự phê bình thành khẩn, cán bộ phê bình tốt và tự phê bình bước đầu tốt. Các chú cũng biết Đảng ta, quân đội ta, chế độ ta nhờ có phê bình và tự phê bình nên ngày càng tiến. Phê bình và tự phê bình cũng ví như người đi hai chân. Hai chân cùng khoẻ thì tiến mau, nếu một chân dài, một chân ngắn thì tiến chậm.

Trong Hội nghị, các chú đã phê phán và phân biệt rõ cái gì sai, cái gì đúng, kiểm điểm ưu điểm, khuyết điểm trong một số công tác lớn, liên hệ thấy rõ những tư tưởng tốt và tư tưởng sai lệch của bản thân, hiểu rõ hơn nhiệm vụ xây dựng quân đội. Do đó mà củng cố được lập trường tư tưởng, tǎng cường đoàn kết nhất trí trên với dưới, dưới với trên. Đó là những thành tích mà các chú cần phát triển.

Bây giờ có mấy điều Bác dặn, các chú nhớ lấy mà thực hiện: Cần tiếp tục học tập nâng cao giác ngộ xã hội chủ nghĩa. Có nâng cao giác ngộ xã hội chủ nghĩa thì sau này mới tránh được nhiều sai lầm khác. Tiếp tục học tập nâng cao lập trường tư tưởng và trình độ kỹ thuật của mình. Kỹ thuật hiện nay càng ngày càng tiến, không gắng học tập thì sẽ lạc hậu. Phải cố gắng xây dựng được nền nếp chính quy trong đơn vị. Có người nói: ” Trước ta chẳng chính quy gì cũng đánh thắng! Không đúng. Tình thế ngày một tiến. Trước là thời kỳ khác, nay là thời kỳ khác. Quân đội ta nhất định phải tiến từng bước lên chính quy và hiện đại.

Phải học để phát huy tư tưởng đúng, uốn nắn tư tưởng không đúng. Tư tưởng không đúng, cũng còn có nhiều. Nhưng có một tư tưởng mẹ: đó là chủ nghĩa cá nhân. Chủ nghĩa cá nhân là trái với chủ nghĩa tập thể. Do chủ nghĩa cá nhân mà đẻ ra các tư tưởng sai lệch khác. Trước hết là tư tưởng công thần. Do công thần sinh ra kiêu ngạo, kèn cựa, địa vị. Đảng và quân đội ta có truyền thống đấu tranh anh dũng; điều đó ta có quyền tự hào. Nhưng tự hào để phát huy truyền thống tốt ấy lên, không phải để vỗ ngực khoe ta có công với kháng chiến, với cách mạng, với nhân dân. Ta nên biết rằng nếu chúng ta tách rời nhân dân, Đảng, quân đội thì chúng ta không tài nào lập được công trạng gì cả. Công trạng của cá nhân chủ yếu là nhờ tập thể mà có. Vì vậy người có công trạng không nên tự kiêu mà cần khiêm tốn. Khiêm tốn và rộng lượng, đó là hai đức tính mà người cách mạng nào cũng phải có.

Cũng do chủ nghĩa cá nhân mà sinh ra lo lắng tiền đồ bản thân. Cái này chẳng những trong quân đội mà trong dân, chính, Đảng đều có. Muốn cho tiền đồ mình được sung sướng, vẻ vang là đúng. Nhưng muốn cho mình sung sướng vẻ vang thì trước hết phải làm cho nhân dân, bộ đội mình được sung sướng vẻ vang. Tiền đồ cá nhân nằm trong tiền đồ tập thể. Không cố gắng làm cho tập thể sung sướng, vẻ vang thì cá nhân không thể sung sướng vẻ vang được. Ví dụ: Trong một chuyến xe lửa đang chạy (chuyến xe lửa là một tập thể), có người nghĩ rằng: “Cùng đi thế này chậm, ta nhảy xuống chạy chắc nhanh hơn”. Thế là nguy hiểm.

Do chủ nghĩa cá nhân mà sinh ra đòi hỏi hưởng thụ, đãi ngộ. Người ta ai cũng muốn ǎn ngon mặc đẹp, nhưng muốn phải cho đúng thời, đúng hoàn cảnh. Trong lúc nhân dân ta còn thiếu thốn mà một người nào đó muốn riêng hưởng ǎn ngon mặc đẹp, như vậy là không có đạo đức.

Vì vậy chúng ta phải cố gắng công tác sao cho dân tộc, nhân dân mình được ǎn ngon, mặc đẹp thì bản thân sẽ được ǎn ngon, mặc đẹp. Đảng và Chính phủ rất muốn cho mọi người được no ấm nên đã đề ra tǎng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm. Chỉ trên cơ sở tǎng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm mới cải thiện sinh hoạt cho nhân dân, cán bộ, quân đội. Nhân dân Liên Xô ngày nay ai cũng được sung sướng. Nhưng chúng ta phải nhớ rằng, sau cách mạng thành công, nhân dân Liên Xô phải thắt lưng buộc bụng, gian khổ phấn đấu 18 nǎm trời, đời sống mới được cải thiện và sung sướng như ngày nay. Ta so với Liên Xô thì thế nào? Dân ta ít hơn, kinh tế lạc hậu, nước ta chưa thống nhất, hoà bình vừa mới ba nǎm; như vậy mà cứ yêu cầu hưởng thụ, tǎng lương, cải thiện sinh hoạt nhanh là chủ quan.

Tóm lại, các chú cần tiếp tục học tập, uốn nắn tư tưởng sai lệch, nhất là tư tưởng cá nhân chủ nghĩa. Mặt khác, phải đề cao trách nhiệm phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ xây dựng quân đội, trước mắt là hoàn thành tốt chỉnh huấn cán bộ sơ cấp và chiến sĩ, đồng thời cố gắng giúp Đảng và Chính phủ, quân đội giải quyết khó khǎn, phát huy thuận lợi.

Bây giờ còn một điểm rất quan trọng, cũng là điểm mẹ. Điểm này mà thực hiện tốt thì đẻ ra con cháu đều tốt: Đó là đoàn kết. Đoàn kết trên dưới, cán bộ và chiến sĩ, miền Nam và miền Bắc, trong và ngoài Đảng, quân đội và nhân dân, đoàn kết rộng rãi với các nước trong phe xã hội chủ nghĩa và nhân dân yêu chuộng hoà bình trên thế giới. Các chú đều biết, trong kháng chiến ta gặp rất nhiều khó khǎn, lực lượng địch mạnh hơn ta nhiều, nhưng nhờ đoàn kết mà ta đã thắng. Nay trong xây dựng hoà bình, ta cũng biết đoàn kết thì nhất định thành công. Không phải chỉ đoàn kết ngoài miệng mà phải thực sự, đoàn kết trong công tác, trong học tập. Muốn đoàn kết tốt thì phải phê bình, tự phê bình tốt, nghĩa là xuất phát từ đoàn kết mà phê bình và tự phê bình, phê bình và tự phê bình để đi đến đoàn kết hơn nữa, đó là một điểm rất quan trọng. Thực hiện đúng nhất định sẽ khắc phục được nhiều khó khǎn, tranh thủ được miền Nam, xây dựng được nước Việt Nam độc lập, thống nhất, dân chủ, giàu mạnh.

Chúc các chú vui vẻ, mạnh khoẻ, cố gắng tranh lấy thành tích mới, Bác gửi lời hỏi thǎm tất cả cán bộ và chiến sĩ ở đơn vị và đồng bào nơi các chú đóng quân.

——————————–

Nói vào tháng 5-1957.
Sách Những lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1958, t. IV, tr.76-79.
cpv.org.vn

Nhiệm vụ của cán bộ Đảng trong ngành giáo dục phải như thế nào? Trước hết phải đoàn kết với cán bộ ngoài Đảng. Phải biết rằng đảng viên là thiểu số so với tổng số nhân dân, nếu không có người ngoài Đảng ủng hộ, giúp đỡ thì Đảng không làm gì được. Vì vậy, cán bộ Đảng nói chung và cán bộ Đảng trong ngành giáo dục nói riêng phải đoàn kết với cán bộ ngoài Đảng. Phải mật thiết liên hệ với gia đình học trò. Bởi vì giáo dục trong nhà trường, chỉ là một phần, còn cần có sự giáo dục ngoài xã hội và trong gia đình để giúp cho việc giáo dục trong nhà trường được tốt hơn. Giáo dục trong nhà trường dù tốt mấy nhưng thiếu giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn.

Giáo dục bây giờ không phải như giáo dục thời trước. Trước kia thì “vạn ban giai hạ phẩm, duy hữu độc thư cao”, nghĩa là tất cả mọi tầng lớp ở dưới thấp cả, chỉ có người đọc sách, người trí thức, mới là cao hơn hết. Đó là giáo dục của phong kiến. Vì sao?

“Nhất tử thu quân ngâu, toàn gia tề thiên lộc”. Nghĩa là một người con mà làm nên, được vua dùng thì cả nhà được ăn lộc trời. Vì người đi học thi đỗ thì một người làm quan, cả họ được nhờ.

Nhưng trong nhân dân cũng có phản ứng lại: “Nhất sĩ nhì nông, tiền hết gạo không, thì nhất nông nhì sĩ”. Đến bây giờ tư tưởng cho lao động trí óc hơn lao động chân tay, cũng đang còn nhiều. Cái đó không đúng. Lao động trí óc có quý không? – Quý. Lao động chân tay có quý không? – Cũng quý. Người lao động trí óc, mà không liên hệ với lao động chân tay thì chỉ mới là trí thức một nửa. Còn người lao động chân tay mà văn hoá kém, không biết lao động trí óc thì cũng là người không hoàn toàn, cũng chỉ được một nửa. Vì vậy, chẳng những người lao động trí óc và người lao động chân tay phải đoàn kết với nhau, mà mỗi người lao động trí óc muốn là người hoàn toàn phải có lao động chân tay và người lao động chân tay muốn là người lao động hoàn toàn phải vừa biết lao động trí óc, vừa phải biết lao động chân tay. Người trí thức phải biết làm lao động chân tay. Người công nhân, nông dân phải có trình độ văn hoá.

Các cô, các chú đều hiểu biết về chủ nghĩa xã hội, đều tán thành tiến lên chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản cả? (Tất cả đều trả lời: Tán thành). Tốt lắm. Tiến lên chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản thì sự phân biệt giữa thành thị và nông thôn bị xoá bỏ, sự phân biệt giữa lao động chân tay và lao đông trí óc cũng bị xoá bỏ. ở Liên Xô ngày nay bắt đầu như thế. Trong một xưởng máy tự động chỉ có mấy người công nhân, như xưởng máy làm píttông, từ một quặng sắt nấu ra, đổ vào khuôn, bôi dầu, cho đến lúc thử lại có đúng kích thước không rồi bỏ vào thùng dán lại gửi đi đều làm bằng máy, người công nhân điều khiển nhà máy đó phải có trình độ không kém kỹ sư, vì phải tính toán nhiều. Một thí dụ nữa. Bây giờ ở gần khắp Liên Xô đều thi hành giáo dục phổ thông nghĩa vụ 10 năm. Bên ta gọi là thi đỗ tú tài. Bên ta đỗ tú tài thì muốn ra làm cán bộ cấp này, cấp kia. Nhưng ở Liên Xô các cô tú, cậu tú vào nhà máy, vào nông trường. Công nhân, nông dân đều là cô tú, cậu tú. Lao động chân tay và trí óc hợp lại trong một người.

Ta muốn tiến lên như thế. Nhưng phải đi dần dần. Cách mạng thành công ở Liên Xô đã trải qua 40 năm. Muốn như thế, trong việc giáo dục phải có môn giáo dục về lao động. Trong thời kỳ kháng chiến, ta có đề ra cho học sinh tham gia lao động sản xuất, có một thời kỳ ta có nhiều tiến bộ. Nhưng ta chưa kết hợp được chặt chẽ giáo dục văn hoá với lao động sản xuất. Mấy năm gần đây, việc giáo dục tinh thần lao động, kỷ luật lao động và giáo dục lao động có sút kém. Bây giờ phải sửa.

Còn một điều nữa khá phổ biến trong cán bộ giáo dục cũng như cán bộ các ngành khác, là băn khoăn về tiền đồ của mình. Tiền đồ là cái gì? (Có tiếng trả lời: tiền đồ của cháu là ăn no, mặc ấm). Thế là quên một điều: tiền đồ của mọi người phải nằm trong tiền đồ chung của toàn dân.

Nói một thí dụ: trước Cách mạng Tháng Tám, hay gần đây, trước ngày kháng chiến thắng lợi, ở trong vùng địch tạm chiếm, có người được ăn no mặc ấm, nhưng thân phận thế nào?- Nô lệ. Dù cá nhân có ăn no mặc ấm cũng là thân nô lệ vì dân tộc còn bị nô lệ. Bây giờ đuổi thực dân rồi, đánh bẹp phong kiến rồi, có người dù ăn chưa được no, mặc chưa được ấm, nhưng thân phận mình thế nào? – Là chủ đất nước, là tự do. Mọi người góp phần vào xây dựng đất nước giàu mạnh. Đó là xây dựng tiền đồ. Tiền đồ của mọi người không tách ra ngoài tiền đồ chung của dân tộc được.

Ai cũng muốn ăn no mặc ấm. Nhưng chỉ muốn một mình ăn no mặc ấm, có đúng không?- Không đúng. Muốn ăn no mặc ấm, mọi người phải ra sức tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, đẩy mạnh kinh tế nước nhà tiến lên. Đảng ta đấu tranh để làm gì? – Là muốn cho tất cả mọi người được ăn no mặc ấm, được tự do. Mỗi một đảng viên đấu tranh để làm gì?- Cũng để mọi người được ăn no mặc ấm, được tự do. Chủ nghĩa xã hội là cái gì? Là mọi người được ăn no mặc ấm, sung sướng, tự do. Nhưng nếu muốn tách riêng một mình mà ngồi ăn no mặc ấm, người khác mặc kệ, thế là không tốt. Mình muốn ăn no mặc ấm, cũng cần làm sao cho tất cả mọi người được ăn no mặc ấm, như thế mới đúng. Muốn như vậy, phải ra sức công tác, ra sức lao động sản xuất.

Tiền đồ của mỗi người nằm trong tiền đồ chung của dân tộc. Nhưng có người muốn tiền đồ của mình tiến mau hơn tiền đồ của dân tộc. Trong khi kinh tế tài chính của ta có khó khăn lại muốn một mình ăn no mặc ấm. Ví dụ, ngoài đường kia có tàu điện chạy qua. Trong tàu điện có gái, trai, già, trẻ. Tàu điện đi đến đâu thì mọi người đi đến đó. Nhưng có người nói tàu điện chạy chậm quá muốn riêng mình đi cho mau, muốn nhảy ra khỏi tàu điện để chạy lên trước. Kết quả sẽ thế nào? Có thể là què chân, gãy tay. Vì vậy, không thể tách rời tiền đồ của cá nhân mình với tiền đồ của toàn dân, toàn Đảng.

Các cô các chú nhớ tiêu chuẩn của đảng viên không? (Có). Có mấy điều? (Thưa, có sáu điều). Một trong sáu điều là gì? Là phải đặt lợi ích của Đảng lên trên hết. Mà lợi ích của Đảng không có gì riêng tức là lợi ích của giai cấp, của dân tộc.

Có khi nào lợi ích của Đảng và lợi ích riêng của đảng viên có mâu thuẫn không? – Có. Có khi đảng viên có gia đình, cần ở gần gia đình, nhưng Đảng có việc cần, phải đi xa, thế là lợi ích của cá nhân và lợi ích chung có mâu thuẫn. Lúc đó lợi ích cá nhân phải phục tùng vô điều kiện lợi ích chung của Đảng. Những đồng chí chúng ta khi trước hoạt động cách mạng bị tù đày, bị hy sinh, những chiến sĩ anh dũng lấy thân mình lấp lỗ châu mai, hy sinh trong kháng chiến, đã làm đúng những điều đó.

Bây giờ đây, hoàn cảnh đấu tranh không đòi hỏi lấy thân mình lấp lỗ châu mai nữa, nhưng người cán bộ, đảng viên vẫn luôn luôn phải cố gắng rèn luyện cho đúng với tiêu chuẩn của đảng viên.

Có khi các cô các chú lo nghĩ cho cá nhân, cái đó cũng dễ hiểu. Vì người ta không phải là thần thánh gì. Vả lại, khuyết điểm trong xã hội ảnh hưởng đến các cô, các chú. Nhưng nếu các cô, các chú cố gắng làm đúng tiêu chuẩn đảng viên thì giải quyết được nhiều thắc mắc.

Cuối cùng Bác nhắc lại: nội bộ chúng ta phải đoàn kết, đoàn kết thật chặt chẽ, do đoàn kết thật chặt chẽ trong Đảng mà đoàn kết ngoài Đảng, đoàn kết với nhân dân. Có như thế, khó khăn gì cũng vượt qua, việc gì cũng làm được.

—————————

Sách Hồ Chủ tịch bàn về giáo dục, Nxb. Giáo dục, Hà Nội, 1962, tr.168-172.
cpv.org.vn