Khi các đồng chí đến thǎm, nhân dân và Chính phủ Việt Nam vui mừng bao nhiêu thì hôm nay, lúc các đồng chí sắp đi về, chúng tôi càng quyến luyến bấy nhiêu.

Điều đó rất tự nhiên vì nhân dân hai nước chúng ta – cũng như nhân dân các nước trong phe xã hội chủ nghĩa – đều chung một ý chí, chung một mục đích là đấu tranh cho chủ nghĩa xã hội và hoà bình lâu dài.

Vả lại, tuy lần này là lần đầu tiên mà Đoàn đại biểu Chính phủ nước Cộng hoà Tiệp Khắc chính thức sang thǎm Việt Nam, nhưng sự thật thì chúng ta quen biết nhau đã lâu. Như đồng chí Thủ tướng với tôi thì đã quen nhau hơn hai mươi nǎm nay.

Từ Tiệp Khắc sang đến Việt Nam, tuy là “quan sơn vạn lý” nhưng sự thật thì các đồng chí vẫn ở trong gia đình – trong đại gia đình xã hội chủ nghĩa mà đứng đầu là Liên Xô vĩ đại. Một đại gia đình ngày càng đoàn kết, càng vững mạnh, càng phát triển. Đại gia đình chúng ta có hơn 900 triệu anh em và hàng trǎm triệu bầu bạn là nhân dân các nước á – Phi và nhân dân yêu chuộng hoà bình khắp thế giới.

Các đồng chí đã mang đến cho chúng tôi tình hữu nghị thắm thiết của Đảng, Chính phủ và nhân dân Tiệp Khắc anh em, nay chúng tôi lại nhờ các đồng chí chuyển lời chào thân ái và lòng biết ơn của Đảng, Chính phủ và nhân dân Việt Nam đến Đảng, Chính phủ và nhân dân Tiệp Khắc.

———————–

Nói ngày 19-3-1957.
Sách Những lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1958, t. IV, tr. 67-68.
cpv.org.vn

Trước hết Bác thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ đến thǎm anh chị em.

Hôm nay Bác nói chuyện đặc biệt với anh chị em công nhân Nhà máy dệt Nam Định, nhưng tất cả anh chị em công nhân, cán bộ các ngành và đồng bào lao động nghe cũng có ích.

Bác nói chuyện, có tốt thì Bác khen, có khuyết điểm thì phê bình và phê bình đến nơi đến chốn để anh chị em sửa chữa.

Trước khi thành phố được giải phóng, anh chị em đã cố gắng đấu tranh giữ máy móc, không cho địch phá và tháo mang đi. Đấy là một điểm tốt đáng khen. Từ ngày ta tiếp quản, anh chị em đã cố gắng bảo đảm mức sản xuất. Đó là điểm thứ hai đáng khen. Điểm thứ ba: trong lúc sản xuất, cán bộ, công nhân cũ lành nghề đã cố gắng sản xuất và tích cực giúp đỡ công nhân mới để mở rộng sản xuất. Đấy cũng là điều đáng khen.

Chế độ thực dân phong kiến nó coi khinh phụ nữ. Từ ngày ta tiếp quản, phụ nữ đã được chú ý cất nhắc. Trong các ban quản đốc, đã có 2 phụ nữ. Đó là tốt, nhưng còn ít, chưa đủ. Phải cất nhắc nhiều hơn nữa. ở các nước bạn ta như Liên Xô, Trung Quốc thường thường giám đốc là phụ nữ vì nhà máy dệt thuộc về công nghệ nhẹ. Bây giờ phụ nữ ta có dám làm như thế không? Cố học thêm thì làm được, nhưng giao cho các cô ngay, chắc chưa làm được đâu. Nay nước ta đã được độc lập, nam nữ được bình quyền, việc lớn, việc nhỏ đều cần cất nhắc phụ nữ, nên phụ nữ phải cố gắng. Khi tiến bộ thì làm được, thế thì cố mà làm.

Trong nhà máy, công tác chính trị, vǎn hoá, vệ sinh, mỹ thuật phần đông có tiến bộ, nhưng chưa đủ, cần cố gắng nữa. Thí dụ: khi Bác vào thǎm nhà máy thấy bụi bông bay nhiều. Công nhân hút phải nhiều bụi, như thế không hợp vệ sinh. Bác có hỏi: Sao không làm vải che mồm? Đồng chí phó giám đốc trả lời: đã làm, nhưng chị em phụ nữ không thích đeo vì sợ mất duyên dáng và không ǎn trầu được. Như thế là không đúng, không giữ được vệ sinh, sẽ mắc bệnh, phải đi bệnh viện, tốn thuốc lại bỏ sản xuất.

Điều đáng được khen nữa là Bác được nghe báo cáo cả nǎm ngoái nhà máy bầu được 94 chiến sĩ. Nǎm nay, mấy tháng đầu nǎm đã bầu được 1.334 lao động xuất sắc. Như thế là tốt nhưng chưa đủ, vì một vạn công nhân mà mới có hơn nghìn lao động xuất sắc, còn ít quá. Các cô, các chú phải cố gắng nữa cho đại đa số công nhân là xuất sắc thì nhà máy mới là nhà máy tiến bộ, nhà máy xuất sắc. Các cô, các chú có cố gắng không? Lần sau có tiến bộ Bác sẽ về thǎm, không tiến bộ Bác không về thǎm.

Tóm lại, nhà máy đã cố gắng: giữ được máy móc, bảo đảm sản xuất, có nhiều chiến sĩ thi đua và lao động xuất sắc, công tác vǎn hoá xã hội cũng khá. Đó là những điểm đáng khen.

Sau đây là phê bình:

Nhà máy này trước đây là nhà máy của ai? Của thực dân Pháp; nó làm có lãi không? Lãi ai ǎn? Thực dân Pháp nó hưởng, thế là nó làm chủ. Dân tộc ta trước làm nô lệ cho thực dân Pháp thì công nhân cũng làm nô lệ cho thực dân Pháp, nhưng công nhân làm trong nhà máy còn làm nô lệ cho tư bản Pháp nữa. Như vậy là công nhân chịu hai tầng nô lệ. Nay nhờ nhân dân, bộ đội kháng chiến anh dũng, đánh đuổi thực dân Pháp, nhà máy hiện nay là của nhân dân, nhân dân giao cho Đảng, Chính phủ, Đảng và Chính phủ lại giao cho công nhân trực tiếp làm chủ.

Mình là chủ phải làm thế nào cho xứng đáng là chủ. Phải theo gương công nhân các nước bạn yêu máy như yêu con, yêu nhà máy như nhà mình. Đó là làm chủ xứng đáng. Cái gì lợi cho nhà máy là ích lợi cho mình, cái gì hại cho nhà máy là hại cho nhà mình. Đó là thái độ của người làm chủ, làm chủ nước nhà, làm chủ nhà máy.

Ngày nay miền Bắc nước ta đang khôi phục kinh tế, phát triển vǎn hoá, tiến dần lên chủ nghĩa xã hội. Các cô, các chú có tán thành tiến lên chủ nghĩa xã hội không ? Tiến lên chủ nghĩa xã hội không phải muốn là tức khắc có, mà phải làm thế nào cho nó tiến lên, tức là phải lao động, lao động thiết thực. Tất cả mọi người phải lao động. Có lao động thì mới có ǎn. Không lao động thì không có ǎn. Lao động nhiều hưởng nhiều, lao động ít hưởng ít.

Công nhân trong nhà máy, lao động trí óc và chân tay đều có lương bổng. Lương bổng theo sức lao động của mình, tuỳ theo mức sản xuất, chất lượng sản xuất. Làm tốt, làm nhiều: hưởng nhiều, làm xấu, làm ít: hưởng ít, có khi phải bồi thường lại cho Nhà nước. Chính phủ không phát lương cho người ngồi ǎn không .

Bác lấy thí dụ: nhà máy hơn một vạn công nhân, trực tiếp sản xuất có 8.000 người, không trực tiếp sản xuất hơn 2.000 người. Thế là nhiều, không đúng với xã hội chủ nghĩa vì xã hội xã hội chủ nghĩa người sản xuất phải thật nhiều, người gián tiếp phải thật ít. Số vải nhà máy dệt ra phải bán, mà phải bán có lãi. Người trực tiếp dệt nhiều chừng nào, lãi nhiều chừng ấy.

Gián tiếp sản xuất cũng cần. Phải có người làm bàn giấy, tính toán, đánh máy, v.v. mới phục vụ cho người trực tiếp sản xuất, nhưng nhiều quá có bao nhiêu lãi chén hết. Bây giờ nhà máy số gián tiếp sản xuất còn nhiều quá.

Một điều nữa là một ngày có từ 12 đến 15% công nhân không đi làm. Thế là không tốt. 100 người mà từ 12 đến 15 người bỏ sản xuất thì ảnh hưởng tới dây chuyền sản xuất. Muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội, phải khắc phục điểm đó.

Thường thường còn một số công nhân, đến 2 giờ mới đổi kíp, nhưng 1 giờ 45 phút hay 1 giờ 40 phút đã nghỉ việc. Như vậy là ǎn bớt của Nhà nước, của công nhân, của nhà máy mất 10 phút, 15 phút. Nếu mỗi người nghỉ trước 6 phút thì 10 người là 1 tiếng, cứ thế tính cho nhiều người thì ảnh hưởng không tốt đến sản xuất. Như vậy là chưa phải thái độ làm chủ. Các nước anh em người ta làm sức máy phải chạy 100% từ lúc bắt đầu cho máy chạy đến khi khoá máy lại, không có giờ chết. Sản xuất 100% là đưa lại lợi cho Nhà nước 100%. Nhưng ta chạy có 70%, thế là 30% máy phải chết. Máy chết như vậy là hại trực tiếp đến nhà máy, đến các cô, các chú. Các cô, các chú phải cố gắng mới tiến lên chủ nghĩa xã hội được.

Một điểm nữa là trong các lớp học sản xuất, tiết kiệm, nhiều nhất là 70% công nhân tham gia, còn 30% công nhân không tham gia. Số người tham gia còn ít quá. Công nhân không tham gia không phải chỉ khuyết điểm ở công nhân mà còn khuyết điểm ở chỗ tổ chức hướng dẫn học tập nữa. Khai hội nhiều, học nhiều làm công nhân mệt mỏi là hại sản xuất, cả hai cần phải sửa chữa. Về phía cán bộ, cần tổ chức học tập cho tốt, nhẹ nhàng, có ích. Về phía công nhân cần tham gia, không tham gia là không tiến bộ.

Bác phê bình thêm một điểm nữa: nhà máy đang có hiện tượng tham ô lãng phí, mà nhất là lãng phí. Như vậy là thiệt cho ai? Thiệt cho công nhân, thiệt cho Nhà nước, thiệt cho nhân dân. Nếu chỉ giám đốc và cán bộ chống tham ô lãng phí, có làm nổi không? Phải có công nhân cùng làm. Các cô, các chú phải khắc phục, vì tham ô lãng phí là có tội với nhân dân, với Nhà nước. Tất cả cùng chống tham ô, lãng phí thì sẽ hết được.

Một điểm nữa cũng cần nói thêm: khi lao động có tiến bộ ít nhiều, là tốt, nhưng tiến bộ thì phải đề phòng tự mãn, chủ quan: dệt 15 mét vải, thấy làm được 18 mét, 20 mét thì cho là ổn rồi. Mình tiến bộ là tốt, nhưng so với các nước bạn thì còn kém xa.

Bác kể hai câu chuyện:

1. ở Liên Xô khi bắt đầu khôi phục kinh tế, chưa có ai giúp. ở nhà máy, công nhân vừa làm vừa học. Có một nữ công nhân thấy làm thế này thì hại sức khoẻ, vừa chậm vừa sản xuất được ít, phải làm sao Tổ quốc giàu mạnh, nước nhà tiến lên được chủ nghĩa xã hội, đời sống công nhân được cải thiện. Sau ít tháng, chị đề nghị tổ chức sắp xếp từ coi 2 máy đến 4 máy lên 6 máy, sau coi cả vòng máy và lúc đó chị được bầu là anh hùng. Tên chị là Vinôtơracôva. Kinh nghiệm này được phổ biến khắp nhà máy dệt Liên Xô, làm cho sức sản xuất tǎng hàng triệu thước trong tất cả mọi nhà máy Liên Xô.

2. ở Trung Quốc có nữ công nhân 18 tuổi cũng học kinh nghiệm nước bạn, áp dụng cho hợp hoàn cảnh mình, hôm sau mức tǎng lên. Kinh nghiệm được truyền khắp các nhà máy, số vải tǎng hàng triệu thước. Tên chị là Hách Kiến Tú.

Các nước bạn như Liên Xô có Vinôtơracôva, Trung Quốc có Hách Kiến Tú, phụ nữ ta có làm được không? Ta có Liên Xô, Trung Quốc giúp đỡ. Nước bạn làm được, ta cũng làm được. Phải cố gắng cho nước ta có nhiều Vinôtơracôva và Hách Kiến Tú.

Đối với cán bộ:

Đây không nói riêng gì giám đốc, mà nói chung cán bộ đều tích cực, cố gắng, nhưng cũng có khuyết điểm.

– Một là không gần gũi anh chị em công nhân. Thế là quan liêu.

– Thấy nhà máy có thành tích thì chủ quan, tự mãn, không nhận rõ thành tích là của chung, cán bộ có góp một phần, nhưng công nhân nhiều hơn.

– Anh chị em công nhân phê bình góp ý kiến, cán bộ tiếp thu khó khǎn, miễn cưỡng.

– Trong cán bộ phê bình và tự phê bình cũng kém. Cán bộ với công nhân, công nhân với công nhân, phê bình, tự phê bình cũng kém.

Đảng Lao động Việt Nam sở dĩ trưởng thành là nhờ có sự phê bình và tự phê bình. Phê bình và tự phê bình là một cách giúp nhau tiến bộ. Không phê bình và tự phê bình là không tiến bộ, không dân chủ.

– Có cất nhắc cán bộ phụ nữ nhưng chưa mạnh dạn, tức là còn phần nào chưa coi trọng trí tuệ, tài nǎng phụ nữ. Vậy phụ nữ phải làm sao cho người ta thấy phụ nữ giỏi, lúc đó cán bộ không cất nhắc, anh chị em công nhân sẽ cử mình lên.

Bây giờ sang nhiệm vụ chung của Đảng, Chính phủ và của nhân dân, cán bộ, của tất cả chúng ta là cố gắng hoàn thành tốt kế hoạch Nhà nước 1957. Trong kế hoạch có nông nghiệp, công nghiệp, thương nghiệp, giao thông vận tải, v.v.. Nhưng ở đây là nói thiết thực, trách nhiệm của giai cấp công nhân phải làm gì?

Các cô, các chú muốn hoàn thành vượt mức kế hoạch Nhà nước thì phải: tǎng nǎng suất, tǎng chất lượng, đồng thời phải hạ giá thành. Tóm lại: phải làm mau, làm tốt, làm rẻ, làm nhiều. Dệt vải ít mà tốt không đủ cho nhân dân dùng, nhà máy ít lãi; làm tốt rồi lại phải nhiều, nhưng nếu giá thành cao, nhân dân ít tiền mua thì được ít lãi, nên phải rẻ, làm rẻ nhưng xấu thì không có ích. Nên phải bảo đảm cả bốn điểm trên.

Muốn thực hành bốn điểm trên phải tiết kiệm, tiết kiệm thì giờ, nguyên vật liệu, máy móc. Phải nâng cao kỷ luật lao động. Tình trạng muốn làm thì làm, không muốn làm thì thôi, nghỉ sớm, không ốm cũng cáo ốm để nghỉ, đều là thiếu kỷ luật lao động. Bộ đội không có kỷ luật, đánh giặc nhất định thua; nhà máy không có kỷ luật lao động, không phải là nhà máy tốt. Kỷ luật lao động không phải Bác đưa ra hay ở đâu đưa đến, mà chính là các cô, các chú bàn bạc, thông qua, tự giác thi hành. Thông qua rồi, ai không theo không được.

Lại phải có chế độ trách nhiệm: giữ máy cho bền, cho sạch, phải lau chùi, không để máy chết. Tinh thần người chủ phụ trách việc gì phải làm cho tốt, cho đẹp việc ấy.

Chế độ làm khoán là một điều kiện của chủ nghĩa xã hội, nó khuyến khích người công nhân luôn luôn tiến bộ, cho nhà máy tiến bộ. Làm khoán là ích chung và lại lợi riêng. Công nhân sản xuất ra nhiều vải, cố gắng nhiều, hưởng được nhiều; làm khoán tốt thích hợp và công bằng dưới chế độ ta hiện nay. Nếu người công nhân nào thiếu tinh thần trách nhiệm, thiếu kỷ luật lao động thì làm cho mau nhưng không tốt; như vậy là không đúng và làm khoán phải nâng cao số lượng, nhưng luôn luôn phải giữ chất lượng.

Cán bộ công nhân phải đoàn kết. Điều đó rất cần. Ta làm Cách mạng Tháng Tám thắng lợi, kháng chiến thành công, lúc ấy nhân dân và bộ đội ta lực lượng còn yếu, không súng, không tiền mà đánh thắng cũng là nhờ có đoàn kết. Khó như cách mạng, khó như kháng chiến mà đoàn kết còn thắng lợi, thì làm cho nhà máy tiến bộ có khó bằng cách mạng, bằng kháng chiến không? Công nhân già trẻ, nam nữ, Hoa kiều, Bắc Nam đoàn kết giúp đỡ nhau tiến bộ. Công nhân, cán bộ đoàn kết chịu trách nhiệm trước Đảng, cán bộ tốt, công nhân cũng tốt; cán bộ không tốt sẽ ảnh hưởng xấu đến công nhân.

Cán bộ kỹ thuật và hành chính phải đoàn kết, học hỏi lẫn nhau; cán bộ hành chính không biết kỹ thuật thì không làm tròn nhiệm vụ; ngược lại, cán bộ kỹ thuật không học chính trị cũng không làm tròn nhiệm vụ, không giúp đỡ cho công nhân được tốt, nhất là dưới chế độ dân chủ, người cán bộ nào cũng phải am hiểu chính trị.

Muốn nhà máy tiến bộ, muốn thật là đoàn kết phải dân chủ. Dân chủ là dân chủ chân chính, xây dựng, thật thà phê bình. Công nhân có quyền phê bình cán bộ, phê bình lẫn nhau. Thật thà phê bình là dân chủ chân chính, chứ không phải dân chủ quá trớn.

ở nhà máy có hơn 400 đảng viên Đảng Lao động Việt Nam; trên một vạn công nhân có 400 đảng viên. Như vậy cũng chưa nhiều, nhưng cũng không ít. Nếu những đảng viên làm tròn trách nhiệm của mình thì giúp cho sự tiến bộ nhà máy rất nhiều.

Nhà máy cũng có 400 đoàn viên thanh niên lao động, cũng còn ít. Nếu những đoàn viên thanh niên lao động làm tròn nhiệm vụ, cộng với 400 đảng viên tức 800 người thì giúp ích rất nhiều cho tiến bộ của nhà máy.

Nhà máy có một số bộ đội phục viên. Lúc kháng chiến, các cô, các chú đi đánh giặc, có truyền thống của quân đội ta là anh dũng xung phong, gan dạ, không sợ khổ, sợ khó, khắc phục mọi gian khổ như: Điện Biên Phủ, Hoà Bình và rất nhiều trận khác. Bây giờ các cô, các chú chuyển ngành, song phải giữ truyền thống anh dũng đó, cộng với đảng viên, thanh niên lao động, sẽ giúp cho nhà máy tiến bộ.

Nhà máy lại có một số anh chị em miền Nam là con em của Thành đồng Tổ quốc. Khi ở miền Nam, các cô, các chú không sợ giặc, không sợ gian khổ, bây giờ các cô, các chú phải giữ danh dự Thành đồng Tổ quốc, vì các cô, các chú là một bộ phận của Thành đồng Tổ quốc, phải phát huy truyền thống anh dũng đó trong sản xuất.

Nhà máy còn có công đoàn. Công đoàn là trường học tiến lên chủ nghĩa xã hội, tiến lên chủ nghĩa cộng sản. Công đoàn sẽ giáo dục cho công nhân nam nữ biết quản lý nhà máy của mình. Chúng ta có hơn 7.000 đoàn viên công đoàn. Nếu các cô, các chú làm hết nhiệm vụ sẽ đẩy mạnh đà tiến lên của nhà máy.

Nói tóm lại: đảng viên, đoàn viên thanh niên lao động, đoàn viên công đoàn, bộ đội phục viên, cán bộ công nhân miền Nam là những chiến sĩ cần phải gương mẫu, cần đẩy mạnh sự tiến bộ của nhà máy, cần làm đầu tàu trong sản xuất, tiết kiệm. Làm được như vậy sẽ hoàn thành tốt vượt mức kế hoạch Nhà nước nǎm nay, làm tròn nhiệm vụ của Đảng, Chính phủ và nhân dân, góp phần thiết thực vào công cuộc củng cố miền Bắc, làm hậu thuẫn vững chắc cho miền Nam, đấu tranh thống nhất nước nhà.

Chúc các cô, các chú giữ đúng lời hứa và nhờ các cô, các chú chuyển lời Bác hỏi thǎm anh chị em bận sản xuất không đến đây được.

———————-

Nói ngày 24-4-1957.
Sách Nam Hà làm theo lời Bác, Ban nghiên cứu lịch sử Đảng Nam Hà, 1976, tr. 36-49.
cpv.org.vn

Bác thay mặt Đảng và Chính phủ gửi lời thăm các cô, các chú cán bộ xã, huyện, tỉnh Nam Định.

Cán bộ, đảng viên và nhân dân Nam Định trong kháng chiến đã có truyền thống chiến đấu anh dũng, ngày nay, trong hoà bình cũng phải giữ vững truyền thống tốt đẹp ấy mà trước hết là cán bộ, đảng viên phải gương mẫu giữ vững truyền thống ấy.

Cán bộ, đảng viên phải nâng cao chí khí chiến đấu, nâng cao lòng tin tưởng. Trong kháng chiến rất khó khăn nếu chí khí chiến đấu của bộ đội, cán bộ, nhân dân mà sụt thì sẽ thất bại… Muốn có chí khí chiến đấu thì trước hết phải có lòng tin tưởng: tin tưởng vào sự nghiệp cách mạng của Đảng, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Trung ương, tin tưởng vào đường lối, chính sách của Đảng, tin tưởng vào sự cố gắng của bản thân, tin tưởng vào lực lượng của nhân dân, tin tưởng vào thắng lợi cuối cùng nhất định về ta.

Tất cả cán bộ, đảng viên phải giữ tính kỷ luật, tính tổ chức. Nhớ rằng không có việc gì làm ngoài tổ chức, ngoài kỷ luật mà thành công. Từ trước tới nay, Đảng ta gặp rất nhiều khó khăn, nhưng Đảng ta vẫn phát triển được là nhờ có tính tổ chức, tính kỷ luật. Trong dịp Tết có chỉ thị nghỉ 3 ngày, nhưng có đồng chí nghỉ tới 4,5 ngày, có người nghỉ tới 10 ngày, như thế là kém tính kỷ luật, tính tổ chức. Tóm lại phải đoàn kết chặt chẽ, phải nâng cao chí khí chiến đấu, nâng cao lòng tin tưởng; có tính kỷ luật, tính tổ chức, như thế chưa đủ còn phải kiên nhẫn tức là phải chịu khó, chịu khổ, dẻo dai. Ví dụ: ở nơi có đạo Thiên Chúa, đồng bào bị bọn phản động lừa bịp, đe doạ; nếu không kiên nhẫn tuyên truyền giải thích thì không giác ngộ được đồng bào. Cần nhận rõ: nhân dân ta bất kỳ lương hay giáo đều tốt cả, nhưng hiện nay trong đồng bào theo đạo Thiên Chúa có bọn lợi dụng tôn giáo chia rẽ, lừa bịp, đe doạ nên tạm thời chí khí đấu tranh của đồng bào có bị mờ đi, nếu ta kiên nhẫn thì sẽ giác ngộ, tranh thủ được đồng bào. Cách mạng không phải làm một buổi, một tháng, một năm mà xong được. ở đây không có đồng chí nào già hơn Bác, Bác năm nay ngoài 60 tuổi mà vẫn kiên nhẫn công tác, nếu Bác cũng nghỉ thì ai làm gương cho các cô, các chú?

Nước ta còn tạm chia làm hai miền: ở miền Bắc đang kiến thiết khôi phục kinh tế, phát triển văn hoá tiến dần lên chủ nghĩa xã hội, bọn Mỹ – Diệm không muốn ta thành công, nó tìm mọi cách để phá như tuyên truyền xuyên tạc nói xấu ta, tung tay chân vào trong đoàn thể, cơ quan, vào xí nghiệp, vào nông thôn để phá ta. ở miền Nam, chúng in lại báo Nhân văn, nói trên đài phát thanh để phản tuyên truyền ta, lừa gạt đồng bào miền Nam, gây nghi ngờ đối với miền Bắc. Chúng còn lợi dụng bọn phản động đội lốt tôn giáo gây chia rẽ trong nhân dân. Vì vậy các cô, các chú phải luôn luôn nâng cao cảnh giác đối với âm mưu của bọn phá hoại.

Chúng ta phải tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, xây dựng kinh tế dân chủ nhân dân tiến dần lên chủ nghĩa xã hội như Liên Xô, Trung Quốc, tức là thực hiện lối làm ăn tập thể, cùng làm chung hưởng chung, nông thôn ta cũng sẽ tiến lên như thế. Muốn thế phải tổ chức tổ đổi công là hình thức thấp nhất, rồi tiến lên hợp tác xã nông nghiệp, từ hợp tác xã nhỏ phát triển thành hợp tác xã to dùng máy móc trong nông nghiệp. Tiến lên chủ nghĩa xã hội mau hay chậm không phải là do Bác, do Trung ương mà do các cô, các chú có chịu khó giải thích cho nông dân hiểu không, có chú ý tổ chức tổ đổi công không? Phải giải thích cho nông dân nhìn xa thấy rộng, thấy rõ tương lai tươi sáng sau này, không nên suy tị sào ruộng, góc trâu, phải có tinh thần hữu ái tương trợ lẫn nhau, nếu các cô, các chú nói cho nông dân hiểu như Bác nói với các cô, các chú hôm nay thì mọi việc nhất định giải quyết được tốt.

Cuối cùng Bác nhắc lại phải đoàn kết. Đoàn kết từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài, cán bộ cũ, mới đoàn kết, đảng viên cũ, mới đoàn kết, lương giáo đoàn kết. Các cô, các chú phải cố gắng làm thế nào Nam Định có những xã kiểu mẫu, có huyện kiểu mẫu tiến lên thành tỉnh kiểu mẫu. Nếu được như thế là các cô, các chú có công to với Đảng, Chính phủ. Bác hứa trước sẽ đề nghị với Đảng và Chính phủ khen thưởng.

Khởi đầu cách mạng, lực lượng ta rất ít, đế quốc khủng bố dã man, hoạt động rất khó khăn nhưng do lòng tin tưởng, do đoàn kết phấn đấu nên đã thành công; ngày nay chúng ta có lực lượng to lớn của Đảng, của Mặt trận, của nhân dân. Nếu ta biết nắm vững đường lối, chính sách của Đảng, luôn luôn tin tưởng, đoàn kết phấn đấu thì khó khăn mấy cũng sẽ vượt qua được.

Bác mong các cô, các chú mạnh khoẻ, phấn khởi, quyết tâm làm tốt mọi nhiệm vụ và Bác nhờ các cô, các chú chuyển lời thăm của Bác đến các đồng chí và đồng bào trong tỉnh.

———————–

Nói ngày 24-4-1957.
Sách Nam Hà làm theo lời Bác, Ban nghiên cứu lịch sử Đảng Nam Hà, 1976, tr. 50-54.
cpv.org.vn

Các đồng chí,

Hội nghị Trung ương lần thứ 12 vừa qua đã nhận định quân đội ta từ ngày hoà bình lập lại đến nay đã giữ vững và phát huy truyền thống cách mạng tốt đẹp của mình, đã làm tròn những nhiệm vụ của Đảng và Chính phủ giao cho, đã đạt được thành tích lớn về mọi mặt, bước đầu đã đặt được cơ sở tốt cho việc tiến lên chính quy hoá, hiện đại hoá. Được như vậy là nhờ sự lãnh đạo sáng suốt của Trung ương Đảng và Chính phủ, nhờ sự chỉ đạo đúng đắn của Tổng quân uỷ, nhờ sự ủng hộ nhiệt tình của nhân dân, nhờ sự tích cực cố gắng của tất cả cán bộ và chiến sĩ, của toàn đảng bộ trong quân đội; Trung ương đã tỏ lời khen ngợi chung cả quân đội. Các đồng chí là những cán bộ cao cấp và trung cấp, đã đóng góp phần công sức đáng kể vào thành tích ấy của quân đội. Vậy hôm nay Bác có lời khen ngợi tất cả các đồng chí.

Sau một tháng Hội nghị, các đồng chí đã nghiên cứu kỹ nghị quyết của Trung ương về xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng. Các đồng chí đã tiến hành phê bình và tự phê bình thẳng thắn, nghiêm chỉnh. Tổng quân uỷ rất chú ý lắng nghe ý kiến anh em, tiếp thu những điểm đúng, giải thích những điểm sai và nhận xét sơ bộ một số ưu điểm, khuyết điểm của cán bộ. Các đồng chí đã đi tới phân rõ đúng, sai trên một số vấn đề lớn, đã hoàn toàn nhất trí với Trung ương về mọi vấn đề nêu ra trong nghị quyết, đã thấy được một số ưu điểm và khuyết điểm của bản thân mình. Do đó đã củng

cố được thêm lập trường, quan điểm giai cấp vô sản của mỗi người, đã nâng cao được lòng tin tưởng ở sự lãnh đạo của Đảng, tạo điều kiện tốt để tǎng cường đoàn kết nhất trí trên, dưới – một điều quan trọng nhất để bảo đảm mọi sự thành công của quân đội. Đó là kết quả tốt đẹp của sinh hoạt dân chủ, của phê bình và tự phê bình đúng đắn trong Đảng. Bác vui lòng thay mặt Trung ương khen ngợi kết quả của Hội nghị.

Trên con đường phát triển cách mạng của mình, Đảng ta, quân đội ta cũng như mỗi đồng chí chúng ta luôn luôn có ưu điểm và không tránh khỏi có khuyết điểm. Chỉ có không ngừng đấu tranh, phê bình và tự phê bình, nhận rõ đúng, sai, phát huy cái đúng, khắc phục cái sai, mới có thể làm cho mình, cho Đảng, cho cách mạng tiến bộ mãi.

Chúng ta đã đạt được những thành tích lớn, nhưng nhiệm vụ trước mắt còn rất nặng nề. Nǎm nay, chúng ta phải sửa sai cho tốt, cǎn bản hoàn thành khôi phục kinh tế ở miền Bắc, chuẩn bị đi vào giai đoạn mới để củng cố miền Bắc tiến dần lên chủ nghĩa xã hội, đồng thời phải tiếp tục cuộc đấu tranh giành thống nhất nước nhà bằng phương pháp hoà bình và phải sẵn sàng đề phòng mọi âm mưu của địch. Nói riêng về xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng, nǎm nay, một mặt phải tiếp tục thực hiện kế hoạch huấn luyện cho quân đội, một mặt phải chuẩn bị thực hiện các chế độ chính quy và phải nghiên cứu giải quyết dần các vấn đề củng cố hậu phương. Đó là nhiệm vụ rất to lớn, rất quan trọng của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta. Thực hiện những nhiệm vụ ấy, chúng ta có những thuận lợi cǎn bản, nhất định sẽ làm được, nhưng cũng có rất nhiều khó khǎn. Trước cuộc đấu tranh cách mạng to lớn trong giai đoạn hiện nay, trước những nhiệm vụ nặng nề phức tạp, trong Đảng ta, quân đội ta, bên cạnh những tư tưởng tốt và tích cực ngày càng được củng cố và phát triển, không khỏi có những nhận thức và tư tưởng mơ hồ lệch lạc, chúng ta phải đấu tranh khắc phục mới đẩy mạnh được bước tiến của cách mạng.

Để khắc phục mọi khó khǎn, hoàn thành những nhiệm vụ nặng nề trước mắt, vấn đề quan trọng nhất của quân đội ta nǎm nay, theo như Trung ương đã quyết định, là phải tiến hành chỉnh huấn chính trị, nâng cao trình độ giác ngộ chính trị của toàn quân lên một bước mới; tiến hành phê bình và tự phê bình, khắc phục những nhận thức, tư tưởng mơ hồ lệch lạc; tiến tới một bước làm cho trình độ chính trị, tư tưởng của quân đội phù hợp với yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng nói chung và nhiệm vụ xây dựng quân đội nói riêng. Tiến hành chỉnh huấn phải nắm vững phương châm giáo dục nâng cao tư tưởng vô sản, khắc phục tư tưởng sai lầm, biểu dương ưu điểm, sửa chữa khuyết điểm bằng cách kiên nhẫn giáo dục thuyết phục, phát huy tinh thần tự giác của mỗi người. Phải đạt được mục đích tǎng cường đoàn kết nhất trí trong Đảng, trong quân đội. Cán bộ phải học tập, phê bình và tự phê bình nghiêm chỉnh để cho mình tiến bộ và làm gương cho chiến sĩ.

Mong rằng các đồng chí sẽ tiếp tục cố gắng làm tròn nhiệm vụ nǎm nay, Bác chờ đợi kết quả tốt đẹp của cuộc chỉnh huấn toàn quân nǎm nay và chờ đợi những thành tích mới của quân đội ta, của các đồng chí về mọi mặt.

Chúc các đồng chí mạnh khoẻ, tiến bộ và gửi lời hỏi thǎm tất cả cán bộ và chiến sĩ.

—————————–

Nói ngày 16-5-1957.
Sách Những lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1958, t.IV, tr.73-75.
cpv.org.vn

Nhà máy xi mǎng Hải Phòng trước đây là của thực dân. Bây giờ là của các cô, các chú. Người công nhân trước đây là người làm thuê cho tư bản. Bây giờ là người làm chủ đất nước. Phải xứng đáng với vai trò của mình.

Đảng và Chính phủ rất thông cảm với những khó khǎn của nhà máy, những khó khǎn của công nhân, như thiếu bao xi mǎng, thiếu công việc làm… Khó khǎn của nhà máy cũng là khó khǎn chung của đất nước sau chiến tranh và sau bao nǎm bị đế quốc, phong kiến vơ vét, bóc lột đến tận xương tuỷ.

Muốn khắc phục khó khǎn đó, phải chịu khó chịu khổ, ra sức lao động sản xuất để cải thiện dần đời sống. Công cuộc xây dựng lại đất nước ngày nay như đào một cái giếng uống nước, trồng cái cây ǎn quả: Người đào giếng phải chịu khát rồi mới có nước. Người trồng cây phải cố gắng vun trồng thì cây mới chóng có quả.

Vì sao bây giờ lương còn ít, đời sống còn khó khǎn? Có phải vì Bác, vì các cô, các chú không? Chính là vì thực dân Pháp bóc lột nhân dân mình, nhất là bóc lột công nhân. Ta kháng chiến đánh đuổi được nó đi. Nhưng “không ǎn thì đạp đổ”, nó đã mang theo máy móc đi, mang đi không được thì nó phá.

Thế là đế quốc rút đi còn để lại cho chúng ta nghèo, nạn thất nghiệp và bệnh tật… Bây giờ ai giải quyết cái đó? Chính là các cô, các chú ở đây và công nhân các nơi cùng toàn thể nhân dân. Các cô, các chú cứ ngồi mà kêu Đảng, kêu Bác Hồ thì thật không phải.

Đảng và Bác cũng chỉ là lãnh đạo các cô, các chú làm thôi chứ. Các cô, các chú mà cố gắng công tác, sản xuất thì rồi của cải gì cũng nhiều, cũng rẻ, như gạo, thịt, giày, mũ, guốc, dép, chẳng hạn. Rẻ thì mới mua được nhiều và mới no ấm.

Hiện nay trong tư tưởng của một số cán bộ, công nhân chỉ thích đỗ đạt bằng cấp, thǎng quan tiến chức, ngồi bàn giấy mà coi thường lao động chân tay, lao động sản xuất. Ta học để làm gì? Cũng để mà lao động. Đã là lao động thì lao động chân tay hay lao động trí óc cũng đều quý. Nếu không có lao động chân tay thì lao động trí óc làm được gì? Công tác của những người như cô Bin, cô Thơm, tuy vất vả nhưng rất vinh quang. Không có các cô, các chú ấy thì ai làm? Người làm Chủ tịch mà không làm tròn nhiệm vụ thì có gì là vẻ vang đâu. Người lười biếng, người muốn làm ít, ǎn nhiều (như đầu cơ, tích trữ), thì chẳng những không vẻ vang mà còn đáng hổ thẹn.

Cuối cùng, Bác mong các cô, các chú thực hiện tốt những điều sau đây:

– Phải tǎng gia sản xuất.

– Phải thực hành tiết kiệm.

– Phải tôn trọng và chấp hành nghiêm chỉnh kỷ luật lao động.

– Phải ra sức học tập, trau dồi vǎn hoá, chính trị và kỹ thuật.

– Phải luôn luôn đoàn kết, thật thà phê bình và tự phê bình.

————————–

Nói ngày 30-5-1957.
Tài liệu lưu tại Vǎn phòng Đảng uỷ Nhà máy xi mǎng Hải Phòng.
cpv.org.vn

Thành phố Hải Phòng có hải cảng, hằng ngày có nhiều khách quốc tế, tiếp xúc với nhiều người trên thế giới. Trước hết phải nêu cao tinh thần đoàn kết quốc tế của giai cấp công nhân.

Cảng của chúng ta trước đây bị đế quốc thống trị. Dân tộc bị mấy tầng áp bức. Đế quốc Pháp sau khi bị thất bại, rút lui, nó để lại cho chúng ta một thành phố xơ xác điêu tàn. Nó bảo chúng ta không quản lý được cảng. Nhưng chúng đã lầm. Chúng ta có Đảng, có Đoàn, có các nước xã hội chủ nghĩa anh em giúp sức. Cảng của ta vẫn hoạt động. Đó là điểm tốt. Thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ, Bác khen ngợi các cô, các chú.

Cảng ta là cửa ngõ của miền Bắc xã hội chủ nghĩa. Toàn dân ta ở miền Bắc đang làm một cuộc cách mạng để không còn nghèo nàn và lạc hậu. Ta có gặp khó khǎn về kinh tế và kỹ thuật, đó là lẽ tất nhiên. Bởi vì, muốn xây dựng một nước xã hội chủ nghĩa phải có công nghiệp hiện đại, giao thông vận tải hiện đại, cảng hiện đại, v.v.. Vì vậy, các cô, các chú phải sản xuất để có nǎng suất bốc dỡ cao, sử dụng hết công suất máy móc. Phải giữ gìn an toàn con người, an toàn bến cảng. Mọi người phải đoàn kết một lòng, từ trên xuống dưới. Làm việc phải có dân chủ bàn bạc, nhưng chú ý dân chủ phải có tổ chức kỷ luật. Hiện nay nước ta còn nghèo. Hàng hoá máy móc ở cảng là do các nước bạn giúp đỡ. Các cô, các chú phải bảo quản hàng hoá tốt, cải tiến chế độ quản lý mọi mặt tốt. Các cô các chú phải nâng cao tinh thần làm chủ tập thể, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, ra sức xây dựng bến cảng, góp phần thực hiện nhiệm vụ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc làm hậu thuẫn cho cuộc đấu tranh thống nhất nước nhà.

Còn về đời sống của chúng ta, cũng ví như một con thuyền, nước dâng thì thuyền lên. Sản xuất, kinh tế của chúng ta có phát triển thì đời sống mọi người mới cải thiện.

Tóm lại, Bác về lần này xem các cô các chú làm ǎn thế nào? Bác mong các cô các chú giữ vững và phát huy truyền thống đấu tranh cách mạng của dân tộc ta, của giai cấp ta. Phải hǎng hái thi đua sản xuất nhanh, nhiều, tốt, rẻ. Phải có tinh thần đoàn kết quốc tế vô sản và phải học tập nâng cao trình độ về mọi mặt để xứng đáng là giai cấp công nhân, giai cấp lãnh đạo cách mạng.

Bác chúc các cô các chú khoẻ mạnh, tiến bộ, đoàn kết một lòng, lập nhiều thành tích mới và nhớ gửi thư cho Bác.

——————————-

Nói ngày 30-5-1957.
Tài liệu lưu tại Viện Lịch sử Đảng.
cpv.org.vn

Thưa các cụ, các đại biểu,

Tôi xin thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ đưa đến các cụ và các đại biểu lời chào thân ái. Tôi lại có một lời chào nữa là Chủ tịch Vôrôsilốp nhờ tôi đến xin với các cụ, các đại biểu lời chào nguyên lượng 1 và gửi tới các cụ, các đại biểu và nhân dân Hải Phòng lời chào thân thiết anh em.

Hôm ở Hà Nội, Chủ tịch Vôrôsilốp có rủ tôi cùng đi xuống thăm đồng bào Hải Phòng, nhưng vì ông cụ từ Liên Xô qua Trung Quốc, Nam Dương, Miến Điện đến Việt Nam, đã bay tới gần 15.000 cây số, năm nay ông cụ lại 76 tuổi, cộng hai điều kiện ấy, nên không đi được, nhất là hôm định đi trời lại nắng quá chừng, nên đã phái một đồng chí Phó Chủ tịch và một Bộ trưởng Bộ Đại học xuống thay ông cụ chúc mừng đồng bào Hải Phòng. Khi về, hai đồng chí có báo cáo lại là khi xuống thăm đồng bào Hải Phòng rất là vui vẻ, rất là phấn khởi, rất là cảm động… và có dặn tôi, khi nào có dịp xuống Hải Phòng thì chuyển lời cảm ơn của các đồng chí ấy tới đồng bào Hải Phòng.

Bây giờ tôi có mấy lời cảm tưởng khi đi xuống Hải Phòng. Tôi xin nói chuyện với các cụ, các đại biểu. Có gì đúng thì nhận, có gì không đúng thì nói lại.

Sau hai năm giải phóng, Hải Phòng ta đã thay đổi nhiều. Hai năm trước Hải Phòng là của ai? Hải Phòng là của thực dân. Đồng bào ta lúc đó đương còn là nô lệ. Nhưng bây giờ đã thay đổi nhiều và thay đổi lớn nhất là Hải Phòng bây giờ là Hải Phòng của chúng ta. Đồng bào ta đã làm chủ Hải Phòng, đó là một thay đổi lớn nhất.

Cố nhiên, chúng ta kinh qua 80 năm nô lệ và 15 năm chiến tranh thì cái khó nhất là việc giải phóng đất nước, đuổi bọn thực dân đi thì ta làm được. Nhưng sau đó cũng như sau một cơn bão táp, khó khăn của ta còn nhiều. Đối với tất cả mọi tầng lớp nhân dân, nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp…, ta đang còn gặp khó khăn. Chúng ta phải nhận rõ khó khăn để khắc phục. Chúng ta không sợ khó khăn, đến ngay thực dân Pháp và bọn Mỹ chúng ta cũng không sợ huống chi ta lại sợ khó khăn. Những khó khăn ấy tuy có nhiều, nhưng chúng ta đã khắc phục không ít. Mấy ví dụ:

Thành phố ta bây giờ sạch sẽ hơn, sạch sẽ về vật chất và sạch sẽ về tinh thần. Chắc các cụ và các đại biểu đã biết thời Pháp tạm chiếm và Hải Phòng ta lúc thực dân sắp rút chẳng những nhơ bẩn về vật chất mà nhơ bẩn cả về tinh thần. Về văn hoá, y tế, giáo dục phát triển khá. Cố nhiên chưa được như chúng ta mong muốn, nhưng lòng mong muốn của chúng ta cũng phải có điều độ. Ta làm cái gì thì làm, được chắc thì ta mới làm và cố gắng ta làm. Lập trường đại học ở Hải Phòng bây giờ thì chắc các cụ, các đại biểu không ai tán thành, thế nhưng phải phát triển mạnh bình dân học vụ thì hoan nghênh.

Các nước bạn chúng ta (như Liên Xô và các nước bạn khác) đã giúp chúng ta khôi phục lại những cơ sở công nghiệp mà Pháp rút đi nó đã phá, hoặc xây dựng các xí nghiệp mới như Tiệp Khắc giúp ta xây dựng nhà thương ở Hải Phòng. Sáng nay tôi có đi thăm mấy chiếc tàu Liên Xô chở hàng sang cho ta: có thứ bán cho ta, có thứ cho không ta; nhưng đã có người nghĩ: (họ nghĩ thế là họ không hiểu) “ta ở đây nhờ Liên Xô và các nước bạn giúp, thì ở miền Nam, Ngô Đình Diệm nhờ Mỹ giúp, có khác gì nhau”?

– Khác lắm! Khác lắm chứ. Vì đây là anh em giúp nhau, có một số cho không, một số cho mua chịu 5, 10 năm không lấy lãi. Liên Xô và các nước bạn giúp ta như thế thì có yêu cầu ta cái gì? Có. Các nước bạn yêu cầu ta phát triển văn hoá, kinh tế cho nhanh chóng để theo kịp được với anh em. Còn Mỹ giúp Ngô Đình Diệm thì không cần nói chắc các đại biểu cũng đã biết. Nó giúp là nó chẹn họng. Ngoài mặt thì như là tốt, nhưng trong bụng thì giảo quyệt, giảo quyệt hơn thực dân Pháp. Chắc các cụ, các đại biểu có nghe câu chuyện Đài Loan vừa rồi xảy ra. Bọn lính Mỹ chúng hoành hành, cướp bóc, hiếp dâm như lính thực dân Pháp. ở Nhật, ở Nam Triều Tiên, ở miền Nam Việt Nam, nghĩa là chỗ nào có lính Mỹ đều có như thế. Lính Mỹ giết người, toà án Mỹ tha bổng, chính phủ ở những nơi đó không có quyền xét xử gì. Đồng bào ta ở đó Mỹ coi không ra gì cả, muốn giết thì giết.

Nhờ sự cố gắng của đồng bào ta, nhờ sự giúp đỡ của các nước bạn nên ta đã có nhiều tiến bộ. Về văn hoá, y tế, giáo dục có phát triển, các xí nghiệp có khôi phục và mở mang ra, về thủ công nghiệp bây giờ so với hai năm trước có phát triển bảy, tám lần. ở Hải An đồng bào nông dân có cố gắng nhiều như đắp đê, rửa mặn. Trước khi xuống Hải Phòng, tôi có tham gia một cuộc mít tinh của đồng bào 46 xã ngoại thành Hà Nội. Tôi hỏi: “Cải cách ruộng đất thất bại hay thắng lợi!”. Nhiều người giơ tay nói: “Thắng lợi”. Tôi hỏi: “Thắng lợi thế nào?”. Đồng bảo trả lời: “Trước có nhà không có ruộng, bây giờ đã có 7, 8 sào ruộng; trước không có trâu, bây giờ có trâu – như thế là thắng lợi”. Tôi hỏi: “Thế có sai lầm không?”. Đồng bào trả lời: “Có sai lầm”. Tôi hỏi: “Sai lầm như thế nào?”. Đồng bào trả lời: “Sai như có người là trung nông đã kích lên địa chủ chẳng hạn, bây giờ phải sửa sai thành phần, đền bù tài sản”. Hiện nay nhiều xã đã đền bù xong, các xã khác nói chung là đang xúc tiến hoàn thành tốt sửa sai. Như thế là xung quanh Hà Nội sửa sai tốt. Tôi không biết xung quanh thành phố Hải Phòng các cụ, các đại biểu đã giúp sửa sai thế nào? Vì cải cách ruộng đất là một cuộc cách mạng rất to lớn. Chúng ta chống thực dân đã thắng lợi. Chúng ta chống phong kiến, chúng ta cũng thắng lợi, vì đồng bào nông dân ta có ruộng cày, đã làm chủ nông thôn. Nhưng ta cũng có sai. Có sai thì ta quyết tâm sửa với nhau, nhất định là sửa được. Thực tế đã dẫn chứng rõ.

Lúc đánh nhau với thực dân, chống nhau với phong kiến là đánh nhau với địch. Thực dân có phải bạn ta không? – Không! Phong kiến có phải bạn ta không? – Không! Thế là hai bên đối địch với nhau. Chúng ta đã thắng lợi. Bây giờ sửa sai, trung nông, bần nông, cố nông có sai với nhau tức là trong bà con, trong anh em ta có sai với nhau thì ta sửa với nhau. Ta ôn hoà giải quyết với nhau. Nói như thế không phải là không có khó khăn. Cải cách ruộng đất căn bản là thắng lợi, mặc dù có sai lầm nghiêm trọng, vì đồng bào nông dân lao động có ruộng nên việc tăng gia sản xuất bây giờ chắc các cụ, các đại biểu đã rõ. Miền Bắc của ta từ trước vẫn là thiếu gạo ăn, nhưng từ năm ngoái và hiện giờ thì không thiếu và còn thừa. Lấy một điểm nữa tuy nhỏ nhưng cũng đủ chứng thực, như đồng bào Hải An vụ chiêm năm 1956 chỉ cấy được 150 mẫu tây, nay đã tăng lên 1.150 mẫu. Đó là sự cố gắng lớn, vì đồng bào nông dân lao động bây giờ có ruộng, vì nông dân lao động làm chủ nông thôn nên kinh tế nông nghiệp phát triển như thế.

Khi trước nói ngay đến nghề cá, muối của đồng bào cũng bị thực dân ngăn trở không phát triển được. Bây giờ cũng tự do phát triển.

Tuy có những kết quả, tiến bộ như vậy nhưng ta còn nhiều khó khăn. Vì sao có khó khăn?

Vì giờ ta sản xuất như vải, bút chì, v.v. đương còn ít mà cần dùng thì lại nhiều. Vì sao còn ít? Là vì trong 80 năm nô lệ thực dân Pháp không để ta phát triển kỹ nghệ (vì ta phát triển kỹ nghệ thì nó ít có lãi). Bây giờ chúng chuồn rồi. Ta hai bàn tay không. Phải xây dựng lại, vun trồng lại, nên cần dùng nhiều hơn cái sản xuất ra. Cũng do đó mà sinh hoạt của đồng bào nói chung và đồng bào lao động nói riêng chưa được cải thiện mấy. Nói đến cải thiện là ta phải xem xét cả hai mặt: vật chất và tinh thần.

Sinh hoạt tinh thần đã cải thiện rất nhiều vì như trước kia tinh thần ta bị nô lệ, bây giờ ta đã làm chủ đất nước. Còn về vật chất thì ta còn thiếu thốn khá nhiều. Chúng ta nhất định giải quyết, giải quyết nhất định được. Nhưng làm thế nào để giải quyết? Muốn giải quyết thì tất cả các cụ, các đại biểu, tất cả đồng bào chúng ta phải ra sức tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm. Nếu không sản xuất thì không có tiêu dùng. Nhưng nếu sản xuất ra chừng nào tiêu dùng hết chừng đó thì không lại hoàn không. Vì vậy mỗi người chúng ta đều cố gắng tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm thì chúng ta cải thiện được đời sống của chúng ta.

Nhưng mà không phải một tháng, một tuần hay một năm mà được. Cái đó phải lâu. Ví dụ: ta làm vườn giồng cây ăn quả. Giồng hôm nay thì ngày mai đã có quả ăn được chưa? – Chưa. Phải chờ một thời gian mới có quả. Quả to thì chờ lâu năm, quả bé thì chờ ít năm. Nhưng cũng phải là chờ và trong khi đó ta cứ để mặc cho mưa gió hay là phải chịu khó chăm nom vun xới cho nó? Ví dụ: giồng cây cam, cam giồng thì năm năm, cam chiết cành thì cũng ba năm mới có quả. Cam quả nhỏ, dừa, mít chẳng hạn thì to hơn, phải 8, 10 năm.

Thế là muốn ăn quả to thì phải khó nhọc, chờ lâu, ăn quả nhỏ cũng phải khó nhọc, cũng phải chờ.

Bây giờ ta vừa có tiến bộ, vừa có khó khăn vì ta đang ở thời gian vun xới chứ chưa phải đã đến thời gian lấy mít, lấy dừa ta chén. Nhưng ta biết chắc là có giồng cây, có vun xới là phải có ngày ăn quả. Nhân đây tôi xin nhắc lại lời đồng chí Vôrôsilốp khi sang thăm ta có nói, lịch sử Liên Xô từ Cách mạng Tháng Mười đến nay là 40 năm, Liên Xô khi trước cũng là một nước nông nghiệp lạc hậu, bây giờ thành một trong hai nước giàu mạnh nhất, có đủ bom nguyên tử, bom khinh khí, không sợ gì ai hết và nhân dân Liên Xô văn hoá hay sinh hoạt, mọi cái là tiến tới. Hiện giờ những công nhân và nông dân Liên Xô là tú tài hết, vì người nào cũng đều học qua chương trình 10 năm ra là đỗ tú tài, rồi đi làm công nhân, nông dân. ở Việt Nam ta bây giờ như thế thì là “cô tú”, “cậu tú” – thế là không đúng.

Lịch sử Liên Xô là 40 năm nhưng đã 18 năm thắt lưng buộc bụng, mồ hôi nước mắt. Trong 18 năm thì 14 năm rất là khổ cực (tức là từ năm đầu của cách mạng thành công đến năm thứ 14). Tôi đã đi qua Liên Xô thời gian đó nên tôi biết. Ví dụ như ở bên nước đó có những quả tốt lắm, những trứng rất to, bò tốt nhưng không để ăn mà đưa bán ra nước ngoài để mua máy móc đem về xây dựng đất nước. Chắc ở đây cũng có những nữ đồng chí Liên Xô và chắc là có nhiều người khen các đồng chí đó diện đẹp lắm. Nhưng những năm ấy là thế nào? – Đàn ông (tôi xin lỗi ở ta tôi thấy mới hai năm mà ta đã có cravát, phôcôn 1 ) nhưng trong những năm ấy gặp người nào thắt cravát hay phôcôn thì biết là không phải người Liên Xô. Còn đàn bà thì không phải như bây giờ – có mũ, có giày cao đế, mà mặc vải rất thô, trên đầu không có mũ, chỉ chít quàng một khăn đỏ như khăn đỏ của các cháu thiếu nhi đây vậy. Ôtô Liên Xô lúc bấy giờ xấu lắm, tôi nhớ lúc ở Pháp thấy có nhiều ôtô rất đẹp, khi sang Liên Xô thì thế nào? Tôi đã gọi những chiếc ôtô đó là những thùng than biết chạy. Thế là thế nào? Nghĩa là chỉ cần có áo mặc cho khỏi rét để làm việc. Đàn ông không cần phôcôn, cravát, đàn bà không cần loè loẹt; ôtô chỉ cần chạy chuyên chở được, tất cả là cốt để xây dựng đã. Và mua cái gì cũng có vé hết, bất kỳ bánh, thịt, vải, giày. Vì tinh thần hy sinh chịu khó, chịu khổ, thắt lưng buộc bụng và cách tổ chức mua bán như thế là hết đầu cơ tích trữ. Bây giờ ở ta đồng bào còn thiếu thốn mà lại có những người đầu cơ tích trữ. Cố nhiên họ không phải là người tốt, chúng ta phải chống lại.

Đó là tình hình Liên Xô sau 14 năm cách mạng thành công. Tóm lại lịch sử Liên Xô là 40 năm thì lúc đầu phải qua 14 năm thắt lưng buộc bụng để xây dựng đất nước.

Nhưng xây dựng được là phát xít Đức đánh. Nó tàn phá Liên Xô rất nhiều, chỉ riêng người chết đã 17 triệu người 2 , gần bằng dân số cả nước ta. Sau đó chỉ trong bốn năm là xây dựng lại được vì đã có sẵn kinh nghiệm trước. Nói tóm lại là lịch sử Liên Xô trong 40 năm thì 18 năm là phải chịu cực chịu khổ hy sinh phấn đấu rất nhiều. Còn nước ta thì từ cách mạng thành công đến bây giờ là mấy năm? 13 năm. Trong 13 năm chúng ta kháng chiến mấy năm? – Kháng chiến chín năm. Trước kháng chiến thì có quân Tưởng Giới Thạch. Chắc các cụ và các đại biểu còn nhớ. Thực sự chúng ta được giải phóng là mấy năm? Hải Phòng được hoàn toàn giải phóng là mấy năm? – Hai năm.

Liên Xô dù khi trước là một nước lạc hậu nhưng là một nước rất to và so với ta cũng phát triển hơn mà còn phải 18 năm phấn đấu mới cải thiện sinh hoạt được. Bây giờ ta mới có hai năm muốn cải thiện sinh hoạt thì có được không? Chưa được. Liên Xô nước to mà phải 18 năm, chúng ta thử xem, Liên Xô lúc đó chung quanh bị đế quốc bao vây không ai giúp, tự lực cánh sinh lấy – nên phải 18 năm. Bây giờ ta có Liên Xô, Trung Quốc và các nước bạn giúp nhưng giúp chừng nào ta chén hết chừng ấy thì nó không đi đến đâu đâu. Một phần là các nước bạn giúp, một phần là cái gì? Là chúng ta tự lực. Tất cả đồng bào Hải Phòng, tất cả đồng bào miền Bắc cố gắng tăng gia sản xuất thực hành tiết kiệm. Như thế chúng ta đã được giúp, chúng ta lại có cố gắng nữa, hai cái đó cộng lại thì tôi chắc là thời gian không lâu bằng Liên Xô, nhất định chúng ta cải thiện được sinh hoạt.

Nói tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm có khó không? Nếu không quyết tâm thì khó. Nói thì dễ nhưng làm mà mình không quyết tâm thì khó. Quyết tâm thì dễ thôi. Thế là chúng ta phải dùng cần kiệm để xây dựng đất nước, tức là chúng ta phải tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm. Đây tôi nói một ví dụ: như lúc đang kháng chiến ở Việt Bắc, chắc là đồng bào thấy tôi gầy gò thế này thì không tăng gia được. Chính tôi cũng tăng gia được. Cũng có đủ rau ăn. Cố nhiên là lâu ngày không làm, hôm đầu làm về là nó mỏi xương, mỏi cả óc. Nhưng nếu như thế mà nghỉ là hỏng. Cứ cố, hôm đầu làm nửa tiếng, hôm sau làm 40 phút, hôm sau nữa làm 50 phút. Sau làm cả ngày không biết mệt. Tôi nói đây với đồng bào nông dân, công nhân thì không cần. Nhưng mà tôi thấy đây có nhiều bạn trí thức, chắc là không quen lao động chân tay thì tưởng là lao động chân tay khó. Không khó đâu. Chỉ có quyết tâm là làm được. Nói đến tiết kiệm thì mình đừng có nghĩ đến cá nhân mình nhiều quá, mà phải nghĩ đến đồng bào nữa. Chính mắt tôi thấy ở miền ngược vải vóc còn đang hiếm. Nếu mình nghĩ đến đồng bào thì nhất định tiết kiệm được, không lo xa phí. Một ví dụ: Chắc lúc tôi mới vào có bà con xì xào tôi đi dép cao su. Đôi dép cao su này là bạn quen của tôi từ kháng chiến đến giờ. Mười mấy năm rồi. Thế là tôi đã tiết kiệm được. Ví dụ: như cái áo này là từ trước kháng chiến, nhưng mà khéo giữ, bây giờ nó thành cái “lon” Chủ tịch rồi.

Tóm lại, chúng ta quyết tâm tăng gia là tăng gia được, chúng ta quyết tâm tiết kiệm là tiết kiệm được. Muốn như thế chúng ta phải nâng cao tinh thần lao động. Từ trước đến giờ ta chỉ nói có lao động thì có ăn, không lao động thì không có ăn chứ không nói cái tinh thần lao động là vẻ vang. Anh em trí thức ta đã biết câu: “vạn ban giai hạ phẩm, duy hữu độc thư cao”, nghĩa là cái gì trong xã hội cũng thấp hết, chỉ có người đọc sách, tức là người trí thức là cao hơn hết. Như thế là không đúng. Quan niệm ấy đã cũ kỹ rồi. Nói thế không phải là không quý trọng trí thức. Rất quý trọng và chính cách mạng, chính chủ nghĩa xã hội mới biết quý trọng trí thức. Nhưng lao động trí óc và lao động chân tay phải hợp với nhau, phải đi dần dần: người trí thức cũng lao động, người lao động cũng là trí thức. Ví dụ như Liên Xô, tú tài đi cày ruộng, đi làm công nhân. Thế là một người có cả trí thức và có cả lao động. Như thế nói về lao động thì kỹ thuật họ cao, nói về trí thức thì họ biết lao động. Như thế là một người hoàn toàn. Gọi là lao động thì họ là người lao động hoàn toàn, gọi là trí thức thì họ là trí thức hoàn toàn. Người lao động chân tay của ta hiện nay về văn hoá còn kém, đó là tội lỗi của bọn thực dân. Bây giờ chúng ta phải sửa. Muốn sửa được thì phải có nhận thức lao động là vẻ vang, đồng thời chúng ta phải nâng cao, giữ vững kỷ luật lao động để tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm. Bây giờ ta có giữ kỷ luật lao động không? – Có. Anh em công nhân có giữ kỷ luật lao động không? – Có. Đại đa số là có, nhưng cũng có một số ít người không giữ kỷ luật lao động. Không giữ kỷ luật lao động tức là đến muộn về sớm, rồi cũng ăn chừng ấy lương. Như thế là thế nào? Thế là ăn bám của anh em công nhân, ăn bám của Chính phủ, ăn bám của nhân dân. Vì vậy, chúng ta phải nâng cao và giữ kỷ luật lao động, nâng cao nhận thức lao động là vẻ vang. Lao động trí óc và lao động chân tay đều như thế. Sáng nay, ở cảng tôi đã nói chuyện với anh em, bây giờ tôi muốn nhắc lại: Nói lao động là vẻ vang nhất, tôi xin phép là không khiêm tốn một chút, khi nói Hồ Chủ tịch, vì làm Chủ tịch một nước thì lao động là vẻ vang. Ai cũng cho như thế. Như thế có đúng không? – Đúng một phần thôi. Nếu mà tôi làm tròn nhiệm vụ nhân dân giao phó cho tôi thì vẻ vang. Nếu tôi không làm tròn nhiệm vụ ấy thì không vẻ vang, nếu tôi lười biếng thì không vẻ vang. Tôi xin nói lại là, Chính phủ, từ Hồ Chủ tịch cho đến các vị uỷ ban đây, rồi các bộ trưởng, đến các cán bộ thôn, xã, gọi là chính quyền, gọi là Chính phủ, đều là đày tớ của nhân dân. Không phải như khi trước nói hoàng đế, bệ hạ, rồi có những quan này, quan khác cao cao tại thượng. Bây giờ chúng ta là dân chủ. Dân chủ là thế nào? Là dân làm chủ. Dân làm chủ thì Chủ tịch, bộ trưởng, thứ trưởng, uỷ viên này khác là làm gì? Làm đày tớ. Làm đày tớ cho nhân dân, chứ không phải là làm quan cách mạng.

Nói lao động là vẻ vang thì nói một người thầy thuốc hay một người khoa học, một thầy giáo hay nói Hồ Chủ tịch nữa – đấy là lao động vẻ vang, thế còn người khác lao động có vẻ vang không? Cũng là vẻ vang. Sáng nay tôi nhắc đến chuyện của hai người lao động – của hai phụ nữ, đấy cũng là danh dự cho phụ nữ: một là cô Bin, làm việc vệ sinh và cô Thơm làm việc moi cống. Chắc bà con nhiều người biết. Công việc đó có vẻ vang không? – Rất vẻ vang. Nếu không có cô Bin thì anh em ở nhà máy tắc tỵ hết. Có ăn, có nhập mà không có xuất thì ốm hết. Nếu không có người như cô Thơm thì thành phố Hải Phòng có sạch sẽ không? – Không. Không sạch sẽ thì bẩn, bẩn thỉu nên sinh bệnh. Vì vậy cho nên tất cả đồng bào Hải Phòng chúng ta phải biết ơn và phải kính trọng những người như cô Thơm. Tất cả mọi người ở Hải Phòng và cả nước nói chung, dù làm công việc cầu tiêu, dù làm công việc moi cống, cũng đều là những công việc vẻ vang. Có nhận thức như thế mới đúng. Thế là bất kỳ công việc nào có ích quốc lợi dân, có ích cho đồng bào, có ích cho xã hội đều là vẻ vang. Không có công việc nào sang, công việc nào hèn.

Lao động là vẻ vang thì cái gì là xấu hổ? Tức là làm biếng, muốn ăn mà không muốn làm. Như tôi đã nói, có những người bất kỳ ở cơ quan, ở xí nghiệp mà đến muộn về sớm, đấy là không vẻ vang. Những người không muốn làm mà muốn ăn thì như đầu cơ tích trữ chẹt họng đồng bào, đó là không vẻ vang, đó là xấu hổ. Chúng ta đã biết lao động là vẻ vang thì chúng ta phải chống lại những cái gì không vẻ vang.

Nói chung, các đồng chí ở các nước bạn đến thăm đồng ruộng, nhà máy, cơ quan của ta, các đồng chí ấy đều nói người Việt Nam rất cần cù, cố gắng và như thế thì kinh tế, văn hoá Việt Nam không mấy năm sẽ phát triển, sẽ khôi phục được. Có những đại biểu Quốc hội Anh sang thăm nước ta, họ có vào miền Nam và nói, khi họ đến Sài Gòn, thấy thành phố có hai ba dãy phố rất phồn thịnh: xe Mỹ, hàng hoá Mỹ rất nhiều. Nhưng đi khỏi các phố ấy ra phố khác, nhất là phố đồng bào lao động thì khác hẳn, như giời, như biển, nghĩa là nó tiêu điều. Còn khi đến Hà Nội thì họ không thấy phố như Catina, những phố lộng lẫy như Sài Gòn, nhưng đi đến chỗ nào cũng thấy làm ăn siêng sắn. Họ so sánh hai bên thì họ nói phồn vinh của miền Nam là giả, không bao lâu nếu Mỹ rút đôla thì sẽ sập. Còn ở miền Bắc như Hà Nội thì họ thấy chỗ nào cũng sạch sẽ, người nào cũng lo lắng làm ăn. Họ nói: Những cái chúng tôi thấy ở miền Bắc nay không thấy ở miền Nam; chúng tôi là tư sản, chúng tôi không ưa cộng sản, chúng tôi biết miền Bắc là cộng sản, nhưng chúng tôi cũng tin chắc là miền Bắc kinh tế, văn hoá sẽ phát triển mau, nếu các bạn cứ tiếp tục tiến bộ như thế thì sẽ nâng cao đời sống nhân dân miền Bắc hơn miền Nam và nhất định các bạn sẽ thống nhất được đất nước.

Trên đây là nói những cái đẹp cả. Bây giờ nói vài cái khuyết điểm, nhất là các thanh niên nên chuẩn bị tinh thần để mà chịu đựng phê bình:

– Thấy khó khăn mà rụt rè, nóng ruột, nói hoà bình đã hai năm rồi mà lương chưa được tăng, sinh hoạt chưa được cải thiện. Đó là vì chưa biết lịch sử, không học thời sự, mà về mặt chính trị cũng chưa cao lắm. Nếu biết chính trị, mà chính trị bây giờ phải đi với kinh tế, thì từ xưa tới nay không có một nước nào mà trong hai năm đã xây dựng được. Nước mình chưa xây dựng được thì nói cải thiện sinh hoạt thế nào được. Cũng không biết như ở Liên Xô phải 18 năm mới bắt đầu cải thiện được sinh hoạt. Thế mà nước ta là một nước nhỏ, một nước thuộc địa đã 80 năm, mới giải phóng được hai năm mà nói cải thiện được sinh hoạt. Thế có chủ quan không? Rồi do đó mà suy tỵ cá nhân, nói anh này với tôi cũng như nhau, mà lại hơn tôi về cấp bậc cũng như hưởng thụ này khác. Cứ suy tỵ nhau như thế có đúng không, có đoàn kết được không? – Không. Không đoàn kết được thì có tốt không? – Không tốt.

– Một điểm nữa là cứ lo tiền đồ, thấy làm công tác nào cũng sợ không vẻ vang, không có tiền đồ, hoang mang. Đến xí nghiệp làm cũng nói là công việc tôi làm không có vẻ vang, không có tiền đồ. Hỏi rằng công việc không vẻ vang thì lúc nãy đã nói công việc gì có ích cho xã hội, cho dân, cho nước đều là vẻ vang.

Bây giờ nói đến tiền đồ. Tiền đồ là cái gì?

Ở đây chắc các cô, các chú (tôi không dám nói đến các cụ) muốn hiểu tiền đồ là gì? Tiền, là tiền bạc hay là gì? Tiền là trước, tức là đi đến trước. Các cô, các chú ai cũng thấy cái tàu. Tàu ta thì còn nhỏ không bằng các nước bạn, nhưng mà cũng là cái tàu. Thế thì các cô các chú mà duy vật một chút, biện chứng một chút ấy thì sẽ không nói đến cái tiền đồ và cứ lo đến cái tiền đồ như thế. Ví dụ như chiếc tàu trên có người, có máy móc, có hàng hoá này khác mà cả chiếc tàu ấy nổi thì tất cả những cái ấy nổi. Chiếc tàu ấy chạy chóng thì tất cả cái ấy: người, hàng hoá, máy móc, v.v. đều chạy chóng. Nói thế chắc các cô, các chú chưa hiểu? Nghĩa là tiền đồ mỗi người đều nằm trong cái tiền đồ của dân tộc. Dân tộc mà tiến tới, dân tộc mà phát triển – dân tộc đây là ví dụ như chiếc tàu đấy – nếu chiếc tàu nó chạy mau thì tất cả cái gì trong chiếc tàu đó cũng chạy mau. Hiểu chưa? Có hiểu không? Bây giờ có những người, hay các cô các chú nào muốn tách cái tiền đồ của mình ra khỏi chiếc tàu ấy là như các thuỷ thủ ở dưới tàu, có người muốn đi mau hơn chiếc tàu thì nhảy ra khỏi tàu rồi bơi. Thế có đúng không? Có được không? – Không được. Vì vậy muốn cho tiền đồ mình vẻ vang, mà nhất định tiền đồ mình vẻ vang, thì phải làm cho cái tiền đồ của dân tộc, làm cho cái tiền đồ của nước nhà vẻ vang. Tiền đồ của mỗi cá nhân mình là ở trong ấy. Các cô các chú hiểu chưa? Thế thì bây giờ các cô các chú có lo cho tiền đồ của mình nữa không?

Tóm lại, bây giờ mình muốn cho tiền đồ mình, tiền đồ dân tộc, tiền đồ nước nhà vẻ vang thì phải thế nào? Thì cũng nhắc lại mấy cái bên trên là phải ra sức sản xuất và thực hành tiết kiệm, nâng cao kỷ luật lao động, tinh thần lao động. Bây giờ để tiết kiệm thì nói cái nhiệm vụ của chúng ta, của mỗi người chúng ta là gì? Trở đi trở lại cũng chừng ấy, là phải tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, nâng cao kỷ luật lao động. Nói đi nói lại cũng chỉ có thế. Nhưng có lẽ cũng phải nói nhiều, vì nhiều người còn chưa hiểu, hoặc hiểu nhưng chưa làm được, cho nên cứ phải nói đi nói lại mãi. Còn có những việc trước mắt mà chúng ta phải lo, phải làm, nếu không kịp lo, không kịp làm sớm thì có hại. Đó là việc đắp đê và chuẩn bị giữ đê. Bởi vì năm nay rất có thể bão to, lụt to. Cũng như các cụ, các cô các chú đã biết: khí hậu năm nay khác lắm. Nắng rất nắng, mà mưa thì bất thình lình. Bên Quảng Đông đã có lụt, mà Quảng Đông thì gần ta. Vì vậy ngoài các cụ, có nhiều cán bộ ở đây, tôi nhắc chú ý đắp đê tốt, chuẩn bị giữ đê phòng lụt.

– Điều thứ hai nữa là bây giờ bệnh cúm đã lan ra nhiều. Tuy rằng nó không hại lắm, nhưng nói chung nhiều người bị cúm cũng hại cho sức khoẻ, cho sản xuất. Vì vậy, chúng ta phải chăm lo vệ sinh phòng bệnh. Tất cả phải nên chú ý. Còn bình dân học vụ thì chúng ta nên cố gắng nữa. Hải Phòng chưa hoàn toàn thanh toán nạn mù chữ. Thế là Hải Phòng thua Phát Diệm, thua Hà Nội. Nhiều nơi đã được giải thưởng mà Hải Phòng chưa được. Công việc này nói chung đồng bào Hải Phòng phải chú ý, phải cố gắng. Chính phủ đã sẵn sàng thưởng cho Hải Phòng nhưng mà chờ bao giờ Hải Phòng xoá hết nạn mù chữ thì thưởng.

Nói tóm lại là lúc kháng chiến, chúng ta toàn dân đoàn kết, toàn dân đấu tranh. Chúng ta đã thắng lợi. Kháng chiến là rất gian khổ, nhiều lúc có thể rất bí, nhưng vì có đoàn kết, chúng ta đã thắng lợi. Bây giờ khó khăn này so với kháng chiến, cái khó khăn trước mắt chúng ta còn nhẹ và ít. Vì vậy, chúng ta phải đoàn kết, chúng ta nhất định khắc phục được. Tức là cùng nhau ra sức tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm. Như thế là mỗi người dân đều góp phần vào củng cố miền Bắc, tranh thủ miền Nam, góp phần đấu tranh thống nhất nước nhà. Toàn dân đoàn kết nhất trí thì chúng ta nhất định xây dựng được nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ, tự do, giàu mạnh.

——————————

Nói ngày 30-5-1957.
Sách Chủ tịch Hồ Chí Minh với Đảng bộ và nhân dân Hải Phòng, Nxb. Hải Phòng, 1985, tr.69-84.
cpv.org.vn