Hồ Chí Minh – Biên niên tiểu sử – Tập 1 (Năm 1927)

Đầu năm

Cuốn Đường cách mệnh32, tập hợp các bài giảng của Nguyễn Ái Quốc tại các khoá huấn luyện chính trị của Tổng bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở Quảng Châu, được Bộ Tuyên truyền của Hội liên hiệp các dân tộc bị áp bức xuất bản tại Quảng Châu (Trung Quốc).

Sách khổ 13 x 18 cm, in giấy nến, kiểu chữ viết thường.

Nội dung cuốn sách phân chia theo từng vấn đề và số trang cũng được đánh theo từng vấn đề, không đánh liền cho cả cuốn sách. Có 15 vấn đề sau đây:

1.         Tư cách một người cách mệnh.

2.         Vì sao phải viết sách này?

3.         Cách mệnh.

4.         Lịch sử cách mệnh Mỹ.

5.         Cách mệnh Pháp.

6.         Lịch sử cách mệnh Nga.

7.         Quốc tế.

8.         Phụ nữ quốc tế.

9.         Công nhân quốc tế.

10.        Cộng sản Thanh niên quốc tế.

11.        Quốc tế giúp đỡ.

12.        Quốc tế cứu tế đỏ.

13.        Cách tổ chức công hội.

14.        Tổ chức dân cày.

15.        Hợp tác xã.

Các vấn đề trên được trình bày ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu.

Cuốn sách này nằm trong loạt sách do Tổng bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên xuất bản ở Quảng Châu nhằm giới thiệu về chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.

            –  Đường cách mệnh, in năm 1927. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

            –  Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.2, tr.257 – 318.

Tháng 1, ngày 31

Nguyễn Ái Quốc viết bài thứ sáu về Các sự biến ở Trung Quốc của đặc phái viên của chúng tôi, chủ yếu giới thiệu Tuyên bố của Chính phủ Quốc dân về thái độ và ý đồ ngoại giao của mình. Theo Nguyễn Ái Quốc, đó là một bản tuyên bố rõ ràng và cương quyết, làm cho người ta không còn nghi ngờ gì về chính sách đối ngoại của Chính phủ Quốc dân.

Sau khi giới thiệu những nội dung cơ bản trong bản Tuyên bố, Nguyễn Ái Quốc khẳng định:

“1) Các cường quốc phải thay đổi chính sách ở Trung Quốc theo thực tế và những đòi hỏi hiện tại; 2) Chính phủ Quốc dân do những người Trung Quốc dân tộc chủ nghĩa ủng hộ sẽ đấu tranh giành lại độc lập hoàn toàn về chính trị và lãnh thổ của Trung Quốc; 3) Chính phủ Quốc dân quyết định xem xét với tinh thần công bằng tình hình của kiều dân nước ngoài, sẵn sàng thương lượng với các cường quốc nước ngoài, những cường quốc này không có nguy hiểm nào trong việc thương lượng và thoả thuận với Chính phủ Quốc dân mà quyền lực của nó dựa trên một lực lượng không khoan nhượng và vô địch: đó là chủ nghĩa dân tộc Trung Quốc”.

Nguyễn Ái Quốc còn tiên đoán tuyên bố này của Chính phủ Quốc dân sẽ trở thành đối tượng của nhiều cuộc tranh cãi trong các giới ngoại giao nước ngoài và chắc chắn sẽ có hiệu quả tức thì đối với chính sách của các cường quốc nước ngoài ở Trung Quốc.

            –  Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.2, tr.480 – 484.

Tháng 2, ngày 14

Nguyễn Ái Quốc viết bài thứ bảy về Các sự biến ở Trung Quốc của đặc phái viên của chúng tôi, thông báo về diễn biến tình hình ở Hán Khẩu, ở Dương Tử, ở miền Bắc, đặc biệt là về thái độ của các cường quốc nước ngoài.

Thông tin những ý kiến trái ngược nhau về giải pháp ngoại giao của Anh đối với tình hình Trung Quốc, Nguyễn Ái Quốc vạch rõ đó chỉ là những kế hoãn binh, “những lý do khéo léo nhất để che đậy mục đích thực sự của chính sách hăm dọa của Anh”, mặt khác cũng chứng tỏ sự lúng túng của Anh và của các nước đế quốc khác trước tuyên bố của Chính phủ Quốc dân.

Nguyễn Ái Quốc còn đưa ra một nhận định: “Ở Trung Quốc, cũng như ở châu Âu, chính sách đối ngoại của Anh hình như bị chi phối bởi nỗi lo sợ thấy chủ nghĩa bônsêvích lan rộng trên lãnh thổ của mình, hay ở những nước tự trị và thuộc địa, trong những thần dân của Anh. Các nhà chính khách Anh không ngần ngại tuyên bố rằng đường lối xôviết ở Trung Quốc còn có mục đích làm áp lực đối với chính sách của Anh ở châu Âu, nhằm làm cho chính sách của Anh mềm đi và bớt cứng rắn theo quan điểm xôviết”.

            –  Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.2, tr.485 – 489.

Tháng 2, ngày 20

Nguyễn Ái Quốc viết bài Khổng Tử nhân việc Chính phủ Trung Hoa dân quốc ban hành quyết định: từ nay về sau, xóa bỏ những nghi lễ tưởng niệm Khổng Tử, những khoản dự chi cho những cuộc nghi lễ ấy cũng như những đền thờ ông sẽ được sử dụng làm các trường học công.

Sau khi ca tụng đạo đức, học vấn, kiến thức của Khổng Tử đã khiến những người cùng thời và hậu thế phải khâm phục, bằng quan điểm lịch sử, tác giả đã phân tích mặt tích cực cũng như tiêu cực trong học thuyết của Khổng Tử.

Cuối cùng, tác giả viết:

“Với việc xóa bỏ những lễ nghi tưởng niệm Khổng Tử, Chính phủ Trung Quốc đã làm mất đi một thể chế cũ và trái với tinh thần dân chủ. Còn những người An Nam chúng ta hãy tự hoàn thiện mình, về mặt tinh thần bằng đọc các tác phẩm của Khổng Tử, và về mặt cách mạng thì cần đọc các tác phẩm của Lênin”.

            –  Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.2, tr. 452-454.

Tháng 2

Nguyễn Ái Quốc chủ trương ra tờ báo Lính cách mệnh nhằm tuyên truyền giác ngộ binh lính người Việt Nam. Báo Lính cách mệnh số 1 được ra vào tháng 2-1927 tại Quảng Châu (Trung Quốc). Tờ báo khổ 13 x 19cm, in rônêô. Nguyễn Ái Quốc là cây bút chính. Ngoài ra, còn có Lê Hồng Sơn, Hồ Tùng Mậu, Lê Duy Điếm, là những biên tập viên của tờ báo này.

            –  Báo Lính cách mệnh. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

            –  Nguyễn Thành: Báo chí cách mạng Việt Nam (1925 – 1945), Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, 1984, tr.43.

Tháng 4, sau ngày 12

Mặc dù ở Quảng Châu đã nổ ra cuộc đảo chính của Tưởng Giới Thạch và những cuộc đàn áp khủng bố các lực lượng cách mạng diễn ra khắp thành phố, Nguyễn Ái Quốc vẫn tiếp tục ở lại Quảng Châu để bí mật liên lạc với các đồng chí Trung Quốc và duy trì công việc của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

            –  T.Lan: Vừa đi đường vừa kể chuyện, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1976, tr.32-33.

Tháng 5, đầu tháng 1)

Vào một đêm khuya, Nguyễn Ái Quốc được Trương Vân Lĩnh, một người Việt Nam tốt nghiệp Trường quân sự Hoàng Phố đang làm việc ở Sở Công an của chính quyền Tưởng Giới Thạch, đến báo tin: “Chúng sắp bắt anh đấy! Tính thế nào, anh phải tính nhanh đi!”. Nguyễn Ái Quốc liền bí mật đi Hương Cảng.

Đến Hồng Kông, Người bị Sở mật thám Anh xét hỏi. Chúng buộc Người rời Hồng Kông trong 24 giờ.

Nguyễn Ái Quốc đi Thượng Hải. Tại đây bọn Quốc dân Đảng cũng đang khủng bố gắt gao. Người phải vào ở khách sạn thật sang, ăn mặc thật đẹp để che mắt mật thám. Sau đó đáp tàu từ Thượng Hải đi Vlađivôxtốc (Liên Xô) 2).

        –  T.Lan: Vừa đi đường vừa kể chuyện, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1976, tr.33.

        –  Bút tích bức thư Nguyễn Ái Quốc gửi Ban Phương Đông Quốc tế Cộng sản, tháng 6-1927. Bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

Tháng 6, ngày 25

Từ Mátxcơva, với tư cách là đại biểu Việt Nam trong Quốc tế Cộng sản, Nguyễn Ái Quốc đã gửi thư cho Chi bộ Cộng sản Trường đại học Phương Đông, thông báo quyết định của Ban Phương Đông, Ban Bí thư latinh của Quốc tế Cộng sản và đại diện Đảng Cộng sản Pháp ở Ban Chấp hành về việc thành lập một nhóm cộng sản Việt Nam gồm 5 người: Phon Shon, Le Man, Jiao, Min Khan, Le Quy 3) – do Le Quy làm Bí thư và yêu cầu chi bộ nhà trường cử cán bộ phụ trách việc giáo dục cộng sản cho nhóm “để họ học cách làm việc” và “để đào tạo các đồng chí đó theo sinh hoạt của Đảng”.

            –  Bút tích bức thư ngày 25-6-1927. Bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

            –  Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.2, tr. 240.

Tháng 6

Tại Mátxcơva, Nguyễn Ái Quốc viết thư gửi Ban Phương Đông Quốc tế Cộng sản báo cáo những kết quả chính đã làm trong thời gian công tác ở Quảng Châu, tình hình sau cuộc đảo chính của Tưởng Giới Thạch (tháng 4-1927), những ý kiến của Đôriô (Doriot) 4) và Vôitinxki về công tác của Nguyễn Ái Quốc khi họ gặp nhau ở Vlađivôxtốc…

Thư cho biết, trong thời gian từ năm 1924 đến năm 1927, “mặc dù thiếu thời gian và tiền, nhờ sự giúp đỡ của các đồng chí người Nga và An Nam, chúng tôi đã có thể: 1) Đưa 75 thanh niên An Nam đến học ở Trường tuyên truyền do chúng tôi tổ chức ở Quảng Châu; 2) Xuất bản 3 tờ báo nhỏ; 3) Phái những người tuyên truyền vừa mới được đào tạo về Xiêm, Trung Kỳ, Bắc Kỳ và Nam Kỳ; 4) Thành lập một liên đoàn cách mạng do một ủy ban gồm 5 ủy viên ở tại Quảng Châu lãnh đạo, liên đoàn đã bắt rễ khắp nơi trong tất cả các xứ Đông Dương đó”.

Sau khi cuộc đảo chính nổ ra, “3 trong số 5 ủy viên của Uỷ ban Đông Dương chúng tôi bị bắt giữ, tôi suýt bị bắt… trụ sở của chúng tôi bị cảnh sát đến khám xét và giám sát. Khi đó, tôi chỉ còn cách là phải chọn gấp giữa hai con đường hoặc là để bị bắt hay tiếp tục qua Mátxcơva về công tác ở Xiêm”.

Trong thư, Nguyễn Ái Quốc cũng nêu quan điểm của mình giữa việc về công tác ở Xiêm theo ý kiến của Đôriô hay về công tác ở Thượng Hải (Trung Quốc) theo ý kiến của Vôitinxki, và trình bày một yêu cầu về kinh phí cho chuyến đi từ Liên Xô về Đông Dương qua Xiêm và “thời gian cư trú ở thuộc địa này khoảng chừng 2 năm”.

Cuối thư, Nguyễn Ái Quốc viết: “Trong khi chờ đợi quyết định của các đồng chí, xin các đồng chí vui lòng: 1) Đưa tôi vào bệnh viện; 2) Khi tôi ra viện cho phép tôi được học vài kinh nghiệm cần thiết cho công tác của tôi; 3) Và cho tôi lên đường càng sớm càng tốt”.

            – Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

            – Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.2, tr.241-244.

Tháng 7

Nguyễn Ái Quốc vì lý do sức khỏe được Quốc tế Cộng sản bố trí đi điều trị tại bệnh viện.

            –  Thư của Nguyễn Ái Quốc gửi Ban Phương Đông Quốc tế Cộng sản, ngày 12-4-1928. Bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

Tháng 8, đầu tháng

Nguyễn Ái Quốc đi nghỉ tại nhà an dưỡng mang tên Lênin ở Éppatôria vùng Crưm bên bờ biển Hắc Hải.

            –  Bưu thiếp của Nguyễn Ái Quốc gửi Ph. Biu. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 8, trước ngày 8

Nguyễn Ái Quốc gửi thư cho Phrăngxoa Biu (Francois Billoux) làm việc tại Quốc tế Cộng sản.

Bức thư viết trên bưu ảnh, nội dung như sau:

“Đồng chí thân mến,

Nhờ đồng chí nói với nữ đồng chí thay chị Mácgô rằng, nếu tôi có thư từ gì xin gửi theo địa chỉ dưới đây:

Ái Quốc

Krưm – Éppatôria

Nhà an dưỡng Lênin.

Xin chào tất cả”.

            –  Bưu ảnh của Nguyễn Ái Quốc gửi Ph. Biu. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

            –  Ph. Biu: Bác Hồ của chúng tôi. In trong tập Bác Hồ ở Pháp, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1970, tr.43-44.

            – Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.2, tr.245.

Tháng 9, ngày 28

Bài viết của Nguyễn Ái Quốc, ký bút danh Wang, nhan đề Những tội ác kinh khủng của chủ nghĩa đế quốc Pháp ở Đông Dương, đăng trên Tập san Inprekorr bản tiếng Pháp, số 99, và các bản tiếng Đức và tiếng Anh.

Tác giả tố cáo việc đế quốc Pháp “mộ phu” người Đông Dương sang khai thác các thuộc địa khác của Pháp và vạch trần âm mưu bẩn thỉu, thủ đoạn tàn bạo để vét dân bản xứ đem bán làm nô lệ, từ việc lợi dụng tình trạng khốn khổ của họ do đói kém, do nợ lãi, do những gánh nặng của “công cuộc khai hóa”, đến cả việc tổ chức bắt cóc người.

Bài báo dành một phần mô tả thảm cảnh của những người dân bản xứ được “tuyển mộ” này: họ được chất đống trong hầm tàu; luôn luôn bị đày đọa; dày vò vì đói và khát; ốm đau thì bị quăng xuống biển để tránh “truyền nhiễm”; phụ nữ tuy được mang theo con nhỏ, nhưng lên tàu rồi thì đứa trẻ bị vứt xuống nước để “giảm bớt những miệng ăn không cần thiết”; trên tàu, những tên lính tay súng lăm lăm canh gác họ và khi sống sót được tới đảo, họ bị nhốt trong các chuồng để chờ các ông chủ đến mua bán như những con vật.

            –  Bút tích bài báo. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

            –  Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.2, tr. 246-248.

Tháng 10, ngày 3

Nguyễn Ái Quốc viết thư cho đồng chí K.Vacne, một thư ký của Ban thư ký Ban Phương Đông Quốc tế Cộng sản, đề nghị cho ba người mới bị ốm 5) và một người ốm chưa khỏi hẳn đi bệnh viện.

            –  Hồ sơ của Trung tâm lưu trữ và nghiên cứu các tư liệu lịch sử hiện đại Nga, phông 531.1.52.

            –  Theo A.A.Xôkôlốp: Quốc tế Cộng sản và Việt Nam, bản tiếng Nga, Nxb. Mátxcơva, 1998, tr.33.

Tháng 10, ngày 15

Bài viết của Nguyễn Ái Quốc, ký bút danh N.K., nhan đề Sự thống trị của đế quốc Pháp ở Đông Dương, đăng trên Tập san Inprekorr, bản tiếng Pháp, số 104.

Bài báo tố cáo âm mưu của đế quốc Pháp trong việc gây ra cuộc xung đột “Hoa – Việt”vạch trần tính chất bịp bợm, mị dân của cái gọi là Viện “Đuma” An Nam do chúng nặn ra và kết tội chính chủ nghĩa đế quốc Pháp là nguyên nhân của mọi tai họa mà người dân xứ Đông Dương đang phải gánh chịu.

            –  Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.2, tr.249-254.

Tháng 11

Nguyễn Ái Quốc được Quốc tế Cộng sản cử đi Pháp công tác.

            –  Thư của Nguyễn Ái Quốc gửi Ban Phương Đông Quốc tế Cộng sản ngày 12-4-1928. Bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

Tháng 12, đầu tháng

Nhận sự phân công của Quốc tế Cộng sản, từ Pháp, Nguyễn Ái Quốc đi dự cuộc họp Đại hội đồng của Liên đoàn chống đế quốc33 (Grand conseil général de La ligue anti impérialistes) từ ngày 9 đến ngày 12-12-1927 tại Brúcxen 6) (Bruxelles) – Thủ đô nước Bỉ.

Cuộc họp có khoảng 50 người tham dự, mở rộng cho các thành viên ngoài hội đồng. Nội dung chính: quyết định thành lập các phân bộ của Liên đoàn ở các nước, bàn về chống chiến tranh thế giới mới, thông qua nghị quyết về Trung Quốc, Ấn Độ, Nicaragoa, Inđônêxia, Đông Dương, Iran; về mối quan hệ của Liên đoàn với Quốc tế II trong vấn đề thuộc địa.

Tại cuộc họp, Nguyễn Ái Quốc đã gặp gỡ và làm quen với Môtilan Nêru (thân sinh cố Thủ tướng J. Nêru), Xucácnô, Katayama Xen, Tống Khánh Linh. Trong thời gian dự họp, Người ở tại một khách sạn phố Rêgin và đã tranh thủ viết một tài liệu về cuộc đấu tranh của nhân dân Cônggô, thuộc địa của Bỉ, nơi Người đã từng đến sống và lao động những ngày tìm đường cứu nước.

            –  Thư của Nguyễn Ái Quốc gửi Ban Phương Đông Quốc tế Cộng sản, ngày 12-4-1928. Bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

            –  T. Lan: Vừa đi đường vừa kể chuyện, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1976, tr.33.   

            –  Hồng Hà: Bác Hồ trên đất nước Lênin, Nxb. Thanh niên, Hà Nội, 1980, tr.209.

Tháng 12, ngày 16

Từ Béclin, Nguyễn Ái Quốc viết thư gửi Đoàn Chủ tịch Quốc tế Nông dân. Toàn văn bức thư như sau:

“Kính gửi Đoàn Chủ tịch Quốc tế Nông dân.

Các đồng chí thân mến,

Trong 2 hoặc 3 tuần lễ tôi sẽ trở về đất nước tôi. Chuyến đi của tôi tốn chừng 500 đôla Mỹ. Vì tôi không có tiền, nên tôi mong các đồng chí giúp tôi.

Xin vui lòng trả lời tôi ở địa chỉ như sau: Ông Lai, ở nhà ông Écxten, 21 phố Halesơ, Béclin 7)Trong thư trả lời, hãy viết đơn giản “có” hoặc “không”. Nếu là có, hãy gửi tiền đến Uỷ ban Trung ương của Đảng Đức, cho “Liwang”.

Có hay không có tiền, tôi yêu cầu các đồng chí gửi cho tôi một chương trình tổ chức thực hành để tôi có thể làm việc một cách có ích.

Trong khi chờ đợi sự trả lời mà tôi hy vọng có được tức thời, xin gửi các đồng chí thân mến nhận lời chào cách mạng của tôi.

Béclin, ngày 16-12-1927

N. Ái Quốc”

            –  Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

            –  Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.2, tr.255.

Cuối năm

Nguyễn Ái Quốc viết Công tác quân sự của Đảng trong nông dân34, nêu lên tầm quan trọng của nông dân trong tiến trình cách mạng và đảng của giai cấp vô sản phải hết sức quan tâm tới công tác chính trị và tổ chức (cả về công tác quân sự) trong nông dân.

Thời gian hoạt động ở Quảng Châu, Nguyễn Ái Quốc đã chứng kiến cuộc chiến tranh Bắc phạt do Tôn Trung Sơn phát động nhằm mở rộng thành quả cách mạng ra phạm vi cả nước. Đây là một cuộc chiến tranh chống đế quốc phong kiến của nhân dân Trung Quốc, thực chất là do Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo nhưng bề ngoài do Chính phủ Quốc dân tiến hành. Cuộc chiến tranh Bắc phạt được sự ủng hộ của đông đảo quần chúng nhân dân, đặc biệt là nông dân, nên liên tiếp giành được những thắng lợi về quân sự, lực lượng cách mạng nhanh chóng phát triển, khống chế được quá nửa lãnh thổ Trung Quốc. Song cuối cùng, cuộc Bắc phạt đã thất bại.

Theo dõi chặt chẽ diễn biến của cuộc chiến tranh, suy nghĩ về những sự biến đó, tổng kết những bài học kinh nghiệm, Nguyễn Ái Quốc rút ra kết luận: “Chính sách kém cỏi về vấn đề nông dân của Đảng Cộng sản là một trong những nguyên nhân quyết định làm cho cuộc cách mạng Trung Quốc cuối năm 1927 thất bại”.

Từ thực tiễn của cách mạng Trung Quốc, Nguyễn Ái Quốc cho rằng:

“Đảng của giai cấp vô sản, trước hết ở tất cả các nước nông nghiệp và nửa nông nghiệp, phải quan tâm tới công tác chính trị và tổ chức (cả về công tác quân sự) trong nông dân. Công tác này không được phó thác cho sự may rủi, hay tiến hành gặp chăng hay chớ, một kiểu giống nhau trên khắp cả nước”. Những vấn đề về tổ chức các lực lượng vũ trang trong nông dân, vấn đề xây dựng căn cứ địa, những nguyên tắc trong việc tổ chức du kích và lãnh đạo chiến tranh du kích đã bước đầu được Nguyễn Ái Quốc phân tích và giải quyết về mặt lý luận. Trên cơ sở đó, kết hợp với những bài học của cách mạng thế giới, Nguyễn Ái Quốc rút ra kết luận: “Cuộc cách mạng vô sản không thể thắng lợi ở các nước nông nghiệp và nửa nông nghiệp nếu như giai cấp vô sản cách mạng không được quần chúng nông dân ủng hộ tích cực. Đó là một sự thực hiển nhiên đối với cả hai cuộc cách mạng – cách mạng tư sản dân quyền và cách mạng vô sản”. Do vậy mà công tác tuyên truyền, tổ chức của đảng với nông dân có tầm quan trọng đặc biệt. “Cách mạng chỉ có thể thắng lợi nếu như những làn sóng cách mạng lay động được quần chúng nông dân dưới sự lãnh đạo của giai cấp vô sản”.

            – Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.2, tr. 413 – 433.

————————–

1) Theo William Duiker là ngày 5-5-1927.

2) Trong một lá thư gửi Ban Phương Đông Quốc tế Cộng sản, Nguyễn Ái Quốc ghi tháng 6 tới Mátxcơva.

3) Tức Nguyễn Thế Rục, Ngô Đức Trì, Bùi Công Trừng, Bùi Lâm và Trần Phú (B.T).

4) J. Doriot – đảng viên Đảng Cộng sản Pháp, cán bộ của Quốc tế Cộng sản (B.T).

5) Theo A. A. Xôkôlốp một trong ba người mới bị ốm là Nguyễn Thế Vinh (em ruột Nguyễn Thế Rục) bí danh là Tăng Hy Hiền.

6) T. Lan: Vừa đi đường vừa kể chuyện đã nhắc lại một kỷ niệm trong chuyến đi Brúcxen như sau:

“Đến ga xe hỏa thì Bác (tức Nguyễn Ái Quốc khi đó – B.T) gặp đồng chí Xen Câtdâm – người sáng lập Đảng Cộng sản Nhật. Vì tuổi già, đồng chí được đoàn thể cấp vé hạng nhất. Khi thấy Bác đi hạng ba, đồng chí cũng quyết định đi hạng ba, mặc dù Bác khẩn khoản mời đồng chí đi hạng nhất cho khoẻ khoắn”.

7) Nguyên văn: M. Lai, chez M., Ecckstein, 21 Halle-chastransse, Berlin (B.T).

Theo dangcongsan.vn
Vkyno (st)