MẠC BAN TRƯỞNG

Khảng khái Tân Dương, Mạc ban trưởng,

Giải nang mãi phạn cấp tù nhân;

Vãn gian giải phược cấp tha thụy,

Bất dụng uy quyền, chỉ dụng ân.

TRƯỞNG BAN HỌ MẠC

Hào hiệp thay, trưởng ban họ Mạc ở Tân Dương,

Bỏ tiền túi mua cơm cho tù nhân;

Tối đến cởi trói cho họ ngủ,

Không dùng uy quyền, chỉ dùng ân nghĩa.

Trưởng ban họ Mạc người hào hiệp,

Dốc túi mua cơm giúp phạm nhân;

Đêm đến cởi thừng cho họ ngủ,

Chẳng dùng quyền thế, chỉ dùng ân.

NAM TRÂN dịch
cpv.org.vn

THIÊN GIANG NGỤC
1-12

Lung ngoại lục thập cửu nhân áng,

Lung trung đích áng bất tri số;

Giam phòng khước tượng bào dược đường,

Hựu tượng nhai thượng mại áng phố.

NHÀ LAO THIÊN GIANG 1
1-12

Ngoài lao sáu mươi chín cái ang người 2 ,

Ang ở trong lao nhiều vô kể;

Buồng giam mà lại giống nhà bào chế thuốc,

Ai cũng giống hệt như cửa hàng bán ang ngoài phố!

Ngoài lao sáu chín chiếc ang người,

Chồng chất trong lao biết mấy mươi;

Nhà ngục mà như nhà chế thuốc,

Gọi là hàng chĩnh cũng không sai.

BǍNG THANH dịch
cpv.org.vn

———————

1. Sự kiện thành lập Đảng: Vào những nǎm 1928-1929, phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân ta tiếp tục dâng lên khắp đất nước. Chủ nghĩa Mác-Lênin đã được truyền bá mạnh mẽ trong phong trào công nhân và phong trào yêu nước. Một trào lưu cách mạng mới xuất hiện, đòi hỏi phải có sự lãnh đạo của một chính đảng thực sự của giai cấp công nhân.

Những phần tử tiên tiến trong phong trào cách mạng đã nhận thức được tình hình đó và đã đứng ra thành lập những tổ chức cộng sản đầu tiên.

Ngày 17-6-1929, Đông Dương Cộng sản Đảng được thành lập ở Hà Nội. Đông Dương Cộng sản Đảng ra Chánh cương, Tuyên ngôn, nêu rõ đường lối của Đảng là làm cách mạng dân chủ tư sản do giai cấp vô sản lãnh đạo, tiến lên cách mạng xã hội chủ nghĩa, thực hành công nông liên hiệp. Sự ra đời của Đông Dương Cộng sản Đảng đã thúc đẩy phong trào cộng sản ở trong nước tiến mạnh. Tháng 7-1929, An Nam Cộng sản Đảng cũng được thành lập. Tháng 9-1929, những đảng viên ưu tú của Đảng Tân Việt ra tuyên bố thành lập Đông Dương Cộng sản liên đoàn.

Trong vòng 4 tháng, ba tổ chức cộng sản liên tiếp ra đời. Sự kiện đó chứng tỏ việc thành lập Đảng Cộng sản là yêu cầu phát triển của phong trào công nhân và phong trào yêu nước ở Việt Nam nǎm 1929. Nhưng lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, cũng như nguyên tắc tổ chức của chính đảng Mác – Lênin không cho phép tồn tại tình hình là trong một nước mà có ba tổ chức cộng sản. Vì vậy tổ chức một Đảng duy nhất của giai cấp công nhân là yêu cầu bức thiết của phong trào cách mạng ở Việt Nam lúc đó.

Nhận được tin có các tổ chức cộng sản ở Việt Nam, Quốc tế Cộng sản đã gửi thư kêu gọi các tổ chức cộng sản này thống nhất lại.

Sau khi nắm được tình hình trên, Nguyễn ái Quốc, với tư cách là đại diện của Quốc tế Cộng sản, đã triệu tập Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản ở Việt Nam. Đông Dương Cộng sản Đảng, An Nam Cộng sản Đảng đã cử đại biểu đến dự Hội nghị. Riêng Đông Dương Cộng sản liên đoàn, không kịp cử đại biểu đến dự được, sau Hội nghị này đã xin gia nhập vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Hội nghị hợp nhất mang tầm vóc lịch sử của một Đại hội thành lập Đảng. Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đánh dấu một bước ngoặt lịch sử vĩ đại của cách mạng Việt Nam. Tr.10.

2. Chủ nghĩa cộng sản thời chiến (chính sách cộng sản thời chiến): Chính sách kinh tế của nước Nga Xôviết thi hành trong thời kỳ nội chiến và chống sự can thiệp của 14 nước đế quốc (1918-1920). Theo chính sách này, chính quyền Xôviết không chỉ kiểm soát công nghiệp lớn mà còn kiểm soát cả công nghiệp nhỏ và vừa, nắm độc quyền mua bán lúa mì, cấm tư nhân buôn bán lương thực, trưng mua lương thực thừa của nông dân, nắm hàng tiêu dùng và nông sản để cung cấp cho quân đội, công nhân và nhân dân lao động. Chính quyền Xôviết thi hành chế độ nghĩa vụ lao động đối với tất cả các giai cấp, kể cả giai cấp tư sản, theo nguyên tắc “ai không làm thì không ǎn”.

Việc thực hiện chính sách cộng sản thời chiến lúc đó là hết sức cần thiết và đúng đắn. Nhờ đó đã huy động được sức người, sức của phục vụ cho công cuộc chiến đấu chống bọn bạch vệ và bọn can thiệp, giữ vững chính quyền Xôviết non trẻ. Sau khi đập tan bọn can thiệp vũ trang và kết thúc cuộc nội chiến, chính sách cộng sản thời chiến được thay bằng chính sách kinh tế mới (NEP) tháng 3-1921. Tr.28.

THÁP HỎA XA VÃNG LAI TÂN

Kỷ thập nhật lai lao tẩu lộ,

Kim thiên đắc tháp hoả xa hàng (hành);

Tuy nhiên chỉ đắc toạ thán thượng,

Tất cánh tỷ đồ bộ phiêu lương (lượng).

ĐÁP XE LỬA ĐI LAI TÂN1)

Mấy chục ngày qua đi bộ mệt nhoài,

Hôm nay được đáp xe lửa;

Dù chỉ được ngồi trên đống than,

Nhưng so với đi bộ còn sang chán!

Cuốc bộ mấy mươi ngày vất vả,

Hôm nay được bước lên xe hoả;

Dù rằng chỉ ngồi trên đống than,

Sang gấp mấy lần khi cuốc bộ.

ĐỖ VĂN HỶ – HUỆ CHI dịch
cpv.org.vn

THA TƯỞNG ĐÀO

Nhất tâm chỉ tưởng tự do cảnh,

Biền mệnh khiêu xa tha tẩu khai;

Khả tích tha bào bán lý hử,

Hựu bị cảnh binh tróc hồi lai!

ANH ẤY MUỐN TRỐN

Một lòng chỉ mong mỏi cảnh tự do,

Liều mạng nhảy xuống xe, anh ấy trốn;

Tiếc thay, mới chạy chừng nửa dặm,

Lại bị cảnh binh bắt đem về.

Tự do anh ấy hằng mong mỏi,

Liều mạng đâm nhào nhảy xuống xe;

Rủi quá chạy đâu chừng nửa dặm,

Bị ngay cảnh sát bắt lôi về!

NAM TRÂN dịch
cpv.org.vn

LAI TÂN

Giam phòng Ban trưởng thiên thiên đổ,

Cảnh trưởng tham thôn giải phạm tiền;

Huyện trưởng thiêu đǎng biện công sự,

Lai Tân y cựu thái bình thiên.

LAI TÂN

Ban trưởng nhà giam ngày ngày đánh bạc,

Cảnh trưởng tham lam ǎn tiền phạm nhân bị giải;

Huyện trưởng chong đèn làm việc công,

Lai Tân vẫn thái bình như xưa.

Ban trưởng nhà lao chuyên đánh bạc,

Giải người, cảnh trưởng kiếm ǎn quanh;

Chong đèn, huyện trưởng làm công việc,

Trời đất Lai Tân vẫn thái bình.

NAM TRÂN dịch
cpv.org.vn

ĐÁO LIỄU CHÂU
9-12

Thiên tân vạn khổ phi vô hạn,

Cửu nhật ngô nhân đáo Liễu Châu;

Hồi cố bách dư thiên ác mộng,

Tỉnh lai diện thượng đới dư sầu.

ĐẾN LIỄU CHÂU 1
9-12

Muôn cay nghìn đắng không phải là vô hạn,

Ngày mồng chín, ta đến Liễu Châu;

Ngoảnh lại, hơn trǎm ngày ác mộng,

Tỉnh ra, trên mặt còn vương chút u sầu.

Muôn cay nghìn đắng đâu vô hạn,

Mồng chín ta vừa đến Liễu Châu;

Ngoảnh lại hơn trǎm ngày ác mộng,

Tỉnh ra, trên mặt vẫn vương sầu.

NAM TRÂN dịch
cpv.org.vn

CỬU BẤT ĐỆ GIẢI

Khổ dược, bôi tương can cánh khổ,

Nan quan, mạt bộ bội gian nan;

Trưởng quan bộ chỉ cách lý hử,

Hà cố trường lưu ngã thử gian?

GIAM LÂU KHÔNG ĐƯỢC CHUYỂN

Chén thuốc đắng, lúc gần cạn càng đắng,

Cửa ải khó, đến chặng cuối càng khó khǎn;

Dinh trưởng quan chỉ cách chừng một dặm,

Cớ sao giữ mãi ta ở chốn này ?

Thuốc đắng, cạn liều càng thấy đắng,

Đường gay, cuối chặng lại thêm gay;

Dinh quan chỉ cách đây chừng dặm,

Sao mãi giam ta ở chốn này?

NAM TRÂN dịch
cpv.org.vn

DẠ BÁN

Thụy thì đô tượng thuần lương hán,

Tỉnh hậu tài phân thiện, ác nhân;

Thiện, ác nguyên lai vô định tính,

Đa do giáo dục đích nguyên nhân.

NỬA ĐÊM

Lúc ngủ, mọi người đều có vẻ thuần hậu,

Tỉnh dậy, mới phân biệt rõ người thiện kẻ ác;

Thiện, ác vốn chẳng phải là bản tính cố hữu,

Phần lớn đều do giáo dục mà nên.

Ngủ thì ai cũng như lương thiện,

Tỉnh dậy phân ra kẻ dữ, hiền;

Hiền, dữ phải đâu là tính sẵn,

Phần nhiều do giáo dục mà nên.

NAM TRÂN dịch
cpv.org.vn

ĐÁO TRƯỜNG QUAN BỘ

Tưởng giá nan quan thị tối hậu,

Tự do nhật tử khoái lai lâm;

Na tri hoàn hữu nan quan tại:

Ngã mẫn ưng cai giải Quế Lâm.

ĐẾN DINH TRƯỞNG QUAN

Tưởng rằng cửa ải khó khǎn này là cuối cùng,

Ngày tự do đang đến nhanh;

Ngờ đâu còn cửa ải khó khǎn nữa:

Chúng tôi còn bị giải đi Quế Lâm 1 .

Tưởng qua cửa ải này là hết,

Ngày tự do âu cũng chẳng chầy;

Nào biết gian nan còn ải nữa:

Quế Lâm còn phải giải đi ngay.

NAM TRÂN dịch
cpv.org.vn

—————————————-

1. Sự kiện thành lập Đảng: Vào những nǎm 1928-1929, phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân ta tiếp tục dâng lên khắp đất nước. Chủ nghĩa Mác-Lênin đã được truyền bá mạnh mẽ trong phong trào công nhân và phong trào yêu nước. Một trào lưu cách mạng mới xuất hiện, đòi hỏi phải có sự lãnh đạo của một chính đảng thực sự của giai cấp công nhân.

Những phần tử tiên tiến trong phong trào cách mạng đã nhận thức được tình hình đó và đã đứng ra thành lập những tổ chức cộng sản đầu tiên.

Ngày 17-6-1929, Đông Dương Cộng sản Đảng được thành lập ở Hà Nội. Đông Dương Cộng sản Đảng ra Chánh cương, Tuyên ngôn, nêu rõ đường lối của Đảng là làm cách mạng dân chủ tư sản do giai cấp vô sản lãnh đạo, tiến lên cách mạng xã hội chủ nghĩa, thực hành công nông liên hiệp. Sự ra đời của Đông Dương Cộng sản Đảng đã thúc đẩy phong trào cộng sản ở trong nước tiến mạnh. Tháng 7-1929, An Nam Cộng sản Đảng cũng được thành lập. Tháng 9-1929, những đảng viên ưu tú của Đảng Tân Việt ra tuyên bố thành lập Đông Dương Cộng sản liên đoàn.

Trong vòng 4 tháng, ba tổ chức cộng sản liên tiếp ra đời. Sự kiện đó chứng tỏ việc thành lập Đảng Cộng sản là yêu cầu phát triển của phong trào công nhân và phong trào yêu nước ở Việt Nam nǎm 1929. Nhưng lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, cũng như nguyên tắc tổ chức của chính đảng Mác – Lênin không cho phép tồn tại tình hình là trong một nước mà có ba tổ chức cộng sản. Vì vậy tổ chức một Đảng duy nhất của giai cấp công nhân là yêu cầu bức thiết của phong trào cách mạng ở Việt Nam lúc đó.

Nhận được tin có các tổ chức cộng sản ở Việt Nam, Quốc tế Cộng sản đã gửi thư kêu gọi các tổ chức cộng sản này thống nhất lại.

Sau khi nắm được tình hình trên, Nguyễn ái Quốc, với tư cách là đại diện của Quốc tế Cộng sản, đã triệu tập Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản ở Việt Nam. Đông Dương Cộng sản Đảng, An Nam Cộng sản Đảng đã cử đại biểu đến dự Hội nghị. Riêng Đông Dương Cộng sản liên đoàn, không kịp cử đại biểu đến dự được, sau Hội nghị này đã xin gia nhập vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Hội nghị hợp nhất mang tầm vóc lịch sử của một Đại hội thành lập Đảng. Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đánh dấu một bước ngoặt lịch sử vĩ đại của cách mạng Việt Nam. Tr.10.

TỨ CA NGUYỆT LIỄU

“Nhất nhật tù, thiên thu tại ngoại”,

Cổ nhân chi thoại bất sai ngoa!

Tứ nguyệt phi nhân loại sinh hoạt,

Sử dư tiều tụy thập niên đa.

Nhân vị:

Tứ nguyệt ngật bất bão,

Tứ nguyệt thụy bất hảo,

Tứ nguyệt bất hoán y,

Tứ nguyệt bất tẩy tảo.

Sở dĩ:

Lạc liễu nhất chích nha,

Phát bạch liễu hứa đa,

Hắc sấu tượng ngã quỷ,

Toàn thân thị lại sa.

Hạnh nhi:

Trì cửu hoà nhẫn nại,

Bất khẳng thoái nhất phân,

Vật chất tuy thống khổ,

Bất động dao tinh thần…

BỐN THÁNG RỒI

“Một ngày tù nghìn thu ở ngoài”,

Lời nói người xưa thực không sai;

Sống chẳng ra người vừa bốn tháng,

Khiến mình tiều tuỵ còn hơn mười nǎm.

Bởi vì:

Bốn tháng ǎn không no,

Bốn tháng ngủ không yên,

Bốn tháng không thay áo,

Bốn tháng không tắm rửa.

Cho nên:

Rụng mất một chiếc rǎng,

Tóc bạc đi nhiều,

Gầy đen như quỷ đói,

Ghẻ lở khắp thân mình,

May sao:

Kiên trì và nhẫn nại,

Không chịu lùi một phân,

Vật chất tuy đau khổ,

Không nao núng tinh thần.

“Một ngày tù, nghìn thu ở ngoài”,

Lời nói người xưa đâu có sai;

Sống khác loài người vừa bốn tháng,

Tiều tuỵ còn hơn mười nǎm trời.

Bởi vì:

Bốn tháng cơm không no,

Bốn tháng đêm thiếu ngủ,

Bốn tháng áo không thay,

Bốn tháng không giặt giũ.

Cho nên:

Rǎng rụng mất một chiếc,

Tóc bạc thêm mấy phần,

Gầy đen như quỷ đói,

Ghẻ lở mọc đầy thân.

May mà:

Kiên trì và nhẫn nại,

Không chịu lùi một phân,

Vật chất tuy đau khổ,

Không nao núng tinh thần.

NAM TRÂN dịch
cpv.org.vn