Hiện nay chúng ta đang thực hiện cuộc vận động xây dựng, chỉnh đốn Đảng theo tinh thần Hội nghị Trung ương 4, khoá XI cùng với việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong không khí sôi động kỷ niệm 67 năm ngày Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2-9. Trước vận hội và cả vận mệnh của dân tộc hôm nay khiến chúng ta cần suy ngẫm về những bài học lịch sử mà dân tộc ta đã trải qua hơn 60 năm qua.

Đảng ta chỉ có non 5.000 đảng viên mà lãnh đạo được
nhân dân cả nước làm Cách mạng Tháng Tám thắng lợi

Ảnh: TL

Bài học lịch sử cũng là câu trả lời cho một vấn đề đặt ra: Vì sao Đảng Cộng sản Việt Nam mới ra đời 15 năm đã lãnh đạo Cách mạng Tháng Tám thành công và sau đó trước vòng vây của chủ nghĩa đế quốc, trước sự phá hoại của các nhóm người phản lại lợi ích dân tộc, chống phá Nhà nước dân chủ cộng hoà mà nền độc lập dân tộc và chế độ mới vẫn tồn tại, vẫn đứng vững và lớn mạnh. Điều này đã được chính Chủ tịch Hồ Chí Minh lý giải sâu sắc. Trong Diễn văn tại Lễ mừng Quốc khánh đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (2-9-1946) tổ chức tại Paris (Pháp) Người nói: “Chính sự đoàn kết, đoàn kết hoàn toàn và không gì phá vỡ nổi của toàn thể nhân dân chúng ta đã khai sinh ra nước Cộng hoà của mình”. Sự đoàn kết đó được một đảng cách mạng chân chính lãnh đạo đã đem lại thành công. Trong Bài nói tại Lễ kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng: “Từ ngày ra đời, Đảng ta liền giương cao ngọn cờ cách mạng, đoàn kết và lãnh đạo toàn dân ta tiến lên đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp (…). Trong 15 năm đấu tranh trước Cách mạng Tháng Tám và trong tám, chín năm kháng chiến, biết bao đảng viên ưu tú và quần chúng cách mạng đã vì dân, vì Đảng mà hy sinh một cách cực kỳ oanh liệt (…). Hồi khởi nghĩa, Đảng ta chỉ có non 5.000 đảng viên mà lãnh đạo được nhân dân cả nước làm Cách mạng Tháng Tám thắng lợi”. “Đảng ta vĩ đại, vì ngoài lợi ích của giai cấp, của nhân dân, của dân tộc, Đảng ta không có lợi ích gì khác” – Người kết luận:

“Đảng ta vĩ đại như biển rộng núi cao
Ba mươi năm phấn đấu biết bao nhiêu tình
Đảng ta là đạo đức, là văn minh
Là thống nhất, độc lập, hoà bình ấm no”.

Nhìn từ góc độ đạo đức, chúng ta thấy rằng chính phẩm chất đạo đức cao cả của Đảng và của các đảng viên đã tạo nên sức hấp dẫn đối với nhân dân, tập hợp nhân dân đoàn kết toàn dân để tiến hành đấu tranh giành được thắng lợi và bảo vệ được thành quả cách mạng.

Do vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn chăm lo giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức của Đảng – người lãnh đạo cách mạng Việt Nam, đồng thời là người “cầm quyền” nắm vận mệnh của đất nước. Từ năm 1968, khi chỉ đạo viết sách Người tốt việc tốt, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cảnh báo: “Một dân tộc, một đảng và mỗi con người hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, không nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong sáng nữa, nếu rơi vào chủ nghĩa cá nhân”.

Bài học về sự thất bại của Đảng Cộng sản Liên Xô càng giúp chúng ta hiểu biết sâu sắc hơn về lời cảnh báo của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đảng Cộng sản Liên Xô (tiền thân là Đảng Bônsêvích Nga) khi mới có 2 vạn đảng viên đã lãnh đạo nhân dân Nga làm Cách mạng Tháng Mười thành công, một sự kiện vĩ đại làm “rung chuyển thế giới”, đến khi có 2 triệu đảng viên lãnh đạo cuộc Chiến tranh vệ quốc vĩ đại, chiến thắng phát xít Đức, cứu nhân loại khỏi hoạ phát xít. Thế nhưng khi có 20 triệu đảng viên thì Đảng Cộng sản Liên Xô không giữ nổi Nhà nước Liên Xô, không giữ nổi chế độ xã hội chủ nghĩa và đi đến tan rã. Tổng kết bài học lịch sử của Đảng Cộng sản Liên Xô, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên bang Nga ngày nay đã viết: “Không giữ được Liên Xô, trước hết là vì Đảng Cộng sản Liên Xô đã bị huỷ hoại bởi độc quyền về quyền lực, tham vọng giành cho mình độc tôn chân lý và sự quá tin tưởng vào tính tất yếu của một hình thái sở hữu duy nhất”. Nguyên nhân đó không chỉ là vấn đề chính trị, kinh tế và xã hội mà còn là vấn đề đạo đức. Độc quyền chân lý là kiêu ngạo; độc tôn quyền lực là áp đặt; độc tín hình thức công hữu là thiếu dân chủ đối với các thành phần kinh tế khác và lợi dụng chế độ công hữu để tham nhũng, lãng phí… Đây là bài học lịch sử đương đại.

Lịch sử Việt Nam trong giai đoạn xây dựng đất nước độc lập, tự chủ và xây dựng chế độ phong kiến cũng để lại nhiều bài học tích cực, có ý nghĩa đạo đức đối với người lãnh đạo, người cầm quyền. Đó là người cầm quyền phải vì quyền lợi của nhân dân, của đất nước và phải tôn trọng nhân dân – cái gốc của đạo đức. Đó là cái nhân, cái nghĩa của người lãnh đạo: “Nhân nghĩa duy trì thế nước an”, “Có nhân nghĩa có anh hùng” (Nguyễn Trãi).

Chính vì vậy, Lý Thái Tổ trong Chiếu dời đô đã khẳng định: “Trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân, thấy thuận tiện thì đổi dời”. Lý Thường Kiệt trong Lộ bố văn (đánh quân Tống) cho rằng: Đạo làm chủ dân cốt ở nuôi dân. Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn khẳng định: Khoan thư sức dân làm kế sâu rễ bền gốc, là quốc sách giữ nước. Nguyễn Trãi ao ước người cầm quyền: Chăm nuôi dân chúng khiến cho thôn cùng xóm vắng không còn một tiếng hờn giận oán hờn, hoà bình là gốc của nhạc (yên ổn, tốt đẹp). Vua Lê Thánh Tông – ông vua có công xây dựng đất nước và đưa chế độ phong kiến đến cực thịnh – cũng tâm niệm rằng: “Thương yêu dân chúng, kính trời xanh”. Vua Minh Mạng thời Nguyễn đã ý thức rằng: “Người làm chính trị không thể làm trái ý chí của nhân dân”, “Dân là gốc nước, bởi vậy phải yêu cái dân yêu và ghét cái dân ghét”. Không những thế ông còn dạy những quần thần phải tôn trọng dân và không được hà hiếp dân. Ông mắng Diên Khánh Công vì đã bắt người trái phép: “Dân là gốc nước, dân không yêu thì người có thể hưởng giầu sang được không?”. Đây là những bài học trong truyền thống lịch sử dân tộc.

Hiện nay, trong Đảng đang có sự suy thoái về tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, “kể cả một số cán bộ chủ chốt các cấp” và theo nhận định của Giáo sư Lưu Văn Đạt – Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn Dân chủ và Pháp luật của Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam – đăng báo Thanh Niên ngày 29-6-2012 bắt đầu có sự đối lập hoàn toàn “giữa nhân dân với chính quyền”. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã cảnh báo về nguy cơ lớn liên quan đến sự sống còn của Đảng, của chế độ và được đề cập trực diện trong Nghị quyết TƯ 4 khoá XI. Điều đó càng làm cho chúng ta phải suy ngẫm về vấn đề vai trò của đạo đức người lãnh đạo (người cầm quyền) có ý nghĩa to lớn liên quan tới sự tồn vong của đất nước và chế độ như thế nào? Và phải thực sự thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Đảng ta là một đảng cầm quyền. Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, phải thật sự cần kiệm, liêm chính, chí công vô tư. Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, xứng đáng là người lãnh đạo, người đầy tớ thật trung thành của nhân dân”. (Di chúc). Giữ gìn sự liêm chính, giữ gìn đạo đức cách mạng ấy cũng là cách thiết thực giữ vững thành quả cách mạng mà cha ông chúng ta đã giành được từ 67 năm trước.

PGS,TS. Lê Quý Đức
bqllang.gov.vn

Cứ đến thời điểm này chúng ta lại bồi hồi nhớ về những ngày mùa thu tháng Tám lịch sử cách đây 67 năm khi nhân dân ta đồng loạt tiến lên giành chính quyền làm nên thắng lợi Cách mạng tháng Tám. PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc (Viện Lịch sử Đảng, Học viện Chính trị – Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh) đã dành cho Đại Đoàn Kết cuộc trao đổi xung quanh vai trò của Mặt trận Việt Minh (MTVM) trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc cũng như làm thế nào để tiếp nối truyền thống cha anh trong giai đoạn hiện nay.

Thưa ông, để làm nên chiến thắng hào hùng như vậy là nhờ sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc mà lực lượng tập hợp sức mạnh ấy là MTVM. Ông có thể nói rõ vai trò của MTVM trong đấu tranh giải phóng dân tộc cũng như xây dựng đất nước?

PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc: Có thể nói Cách mạng tháng Tám là kết quả của 15 năm đấu tranh giải phóng dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng, của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Để làm nên thắng lợi của Cách mạng tháng Tám đó là sự tập hợp sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong đó vai trò của MTVM là rất quan trọng. Tại sao tôi lại khẳng định vai trò lịch sử của MTVM? là bởi, trong 15 năm đấu tranh cho đến Cách mạng tháng Tám, Đảng của chúng ta có chưa đến 5 nghìn đảng viên. Vậy thì lực lượng chính làm nên chiến thắng này chính là quần chúng nhân dân chứ chỉ có mình Đảng thì không thể làm được. Và lực lượng tập hợp sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc chính là MTVM.

Như vậy, MTVM đã nhận trọng trách quan trọng đó là tập hợp sức mạnh của quần chúng nhân dân trong cuộc đấu tranh giành chính quyền. MTVM có hệ thống tổ chức chặt chẽ từ Tổng bộ Việt Minh trên Trung ương đến Ủy ban Việt Minh các tỉnh, các huyện, làng, xã cho đến các nhà máy hầm mỏ đều có tổ chức của MTVM. Thậm chí MTVM có lúc còn làm chức năng của chính quyền cách mạng ở vùng căn cứ địa. Đặc biệt, cương lĩnh hoạt động của MTVM rất rõ ràng, có chương trình 10 điểm cụ thể hóa đường lối của Đảng, cho nên sự gắn kết giữa MTVM và Đảng nhiều khi hòa quyện vào nhau. Ở giai đoạn lịch sử đó, Đảng lãnh đạo hoạt động nhưng lại hoạt động bí mật còn MTVM thì tập hợp rộng rãi quần chúng cho nên sự gắn kết Đảng và Mặt trận là thành công rất lớn của lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc chặng này. Thậm chí quần chúng còn cho rằng MTVM như là Đảng vì vai trò Mặt trận cao cả và thiêng liêng như vậy.

Vậy thì ngày nay, ở một giai đoạn lịch sử mới MTVM thuở trước nay là MTTQ Việt Nam cần làm gì để phát huy hơn nữa vai trò của MTTQ trong việc tập hợp sức mạnh của nhân dân làm nên những thành công lớn trong công cuộc xây dựng đất nước?

Đánh giá một cách khái quát hệ thống MTTQ vẫn làm đúng vai trò tập hợp sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, là chiếc cầu nối giữa Đảng với nhân dân. Thật ra, mọi sự so sánh sẽ đều trở nên khập khiễng nếu ta đem 2 giai đoạn lịch sử ra để so bì. Dù vậy theo ý kiến chủ quan của tôi vai trò của MTTQ hiện nay không được mạnh mẽ như MTVM thưở trước. Tại sao lại như vậy, bởi trong điều kiện chúng ta giành được độc lập rồi mọi hoạt động sẽ rất khác thời đại chúng ta phải cố gắng hết sức để giành lại chính quyền. Giờ hòa bình rồi, chúng ta bước vào công cuộc dựng xây đất nước, vai trò tập hợp sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc sẽ khác trước.

Hiện nay, Luật quy định vai trò của Mặt trận thế nào cứ thế thực hiện cho đúng. Ngoài tuân thủ đúng luật còn rất nhiều chính sách cụ thể cần tiếp tục hoàn thiện. Đặc biệt Mặt trận phải đổi mới phương thức hoạt động cho hợp với giai đoạn lịch sử mới. Theo tôi, dù thế nào Mặt trận cũng cần chấm dứt tình trạng trì trệ, hành chính hóa. Phải “xông” vào những vấn đề cụ thể để vận động nhân dân; để huy động sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết dân tộc. Tôi nhấn mạnh lại dù bất kỳ thời đại nào hệ thống Mặt trận vẫn phải xác định mình là cơ quan gần dân nhất phải nói lên tiếng nói của nhân dân và tập hợp khối đoàn kết dân tộc. Muốn làm được điều này có lẽ bài học của MTVM trước đây trong việc tập hợp sức mạnh của nhân dân làm nên những chiến thắng vĩ đại trong lịch sử những người làm công tác Mặt trận hiện tại phải nghĩ một cách nghiêm túc những bài học lịch sử này để xây dựng phương thức hoạt động của MTTQ tốt hơn. Theo tôi, phải cải cách phương thức hoạt động của Mặt trận và các tổ chức đoàn thể. Không thể hoạt động theo lối hành chính, biến Mặt trận, đoàn thể làm việc kiểu công chức được. Mặt trận phải là cơ quan đại diện quyền làm chủ của dân, tất nhiên phương thức hoạt động phải khác không giống cơ quan hành chính. Phải suy nghĩ phải xuống dân thế nào, gắn với dân thế nào để vận động đúng hướng. Vừa rồi tại Đại hội XI, Đảng đã nhấn mạnh vai trò Mặt trận, đoàn thể thông qua việc thực hiện 2 chức năng phản biện xã hội và giám sát thì Mặt trận phải làm cho được hai chức năng này.

Thực hiện tốt chức năng phản biện xã hội và giám sát nói thì dễ nhưng làm thì chẳng dễ chút nào, thưa ông?

Thực tế có chuyện cấp dưới ngại tố cáo cấp trên vì sợ bị trù dập. Cũng có chuyện trong quá trình giám sát dù đã phát hiện ra sai phạm nhưng người ta cũng không nói ra vì những lý do rất “riêng”. Có lẽ vì lý do này đã cản đường một số cán bộ làm công tác Mặt trận làm họ không dám nói lên tiếng nói của nhân dân. Nhưng tôi nghĩ giai đoạn cán bộ “nể nang” nhau chuẩn bị chấm dứt. Bởi Đảng đã thừa nhận “có một bộ phận không nhỏ” cán bộ thoái hóa biến chất… và tiến hành phê bình, tự phê bình nghiêm túc trong Đảng. Đợt tự phê bình và phê bình này được tiến hành ở tất cả các cấp. Nếu kiểm điểm nghiêm túc sẽ bật ra anh nào có bản lĩnh, có trình độ, có phẩm chất, còn anh nào có sai phạm nghiêm trọng sẽ bị đào thải. Như vậy, đợt kiểm điểm này sẽ là thời cơ rất lớn để phát huy dân chủ trực tiếp và cán bộ Mặt trận yên tâm làm công tác phản biện nếu chính kiến của anh đúng. Tôi cho rằng, đây là thời điểm “vàng” để cán bộ Mặt trận làm tốt công tác phản biện và giám sát. Nếu làm tốt 2 công tác này thì tiếng nói, vai trò Mặt trận tự nhiên sẽ được nâng cao.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Khánh Ly (thực hiện)
daidoanket.vn