Năm 1975, sau chiến thắng 30-4, công trình xây dựng Lăng Bác Hồ đã hoàn thành thực sự là một sự kiện lớn làm nức lòng quân dân cả nước. Giờ đây, chúng ta đã biết công việc bảo vệ thi hài Bác trong những năm chiến tranh khốc liệt từ ngày Bác mất đến ngày đón Bác về Lăng. Trong 6 năm (1969-1975) đằng đẵng lo âu ấy, thi hài Bác đã 5 lần phải di chuyển để tránh địch hoạ, thiên tai. Mỗi lần di chuyển thi hài Bác trọn vẹn an toàn là một chiến công lớn của những cán bộ, chiến sĩ Đoàn 69 – Đơn vị tiền thân của Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Họ đã được Đảng và nhân dân tin yêu giao cho gìn giữ tài sản tinh thần vô giá của dân tộc. Nhưng đây là công việc đặc biệt, tuyệt mật. Vì thế trong muôn nỗi lo toan của quân và dân ta ngày ấy có một nỗi lo canh cánh mà không ai dám hỏi, dám nói ra rằng: Bác đang ở đâu, thi hài của Người liệu có được bảo vệ chu toàn cho đến ngày đất nước toàn thắng?.

Năm 1972, Sư đoàn 308 chúng tôi đang chiến đấu tại Quảng Trị. Đến cuối năm đế quốc Mỹ vẫn trì hoãn ký hiệp định Pa-ri nhằm leo thang chiến tranh bằng không quân ra miền Bắc. Tin Mỹ dùng máy bay B52 ném bom xuống Thủ đô Hà Nội làm cho chúng tôi hết sức lo lắng, bồn chồn. Sau buổi nắm tình hình tư tưởng bộ đội của sư đoàn hôm ấy, chúng tôi đã ghi nhận nhiều tâm tư của cán bộ, chiến sĩ ở các đơn vị, trong đó rất nhiều người băn khoăn về việc bảo vệ thi hài Bác trong trận quyết chiến cuối cùng này. Tháng 5 năm 1975 vào Sài Gòn vừa được giải phóng, tôi đến Đại học xá Minh Mạng gặp gỡ nói chuyện với các em sinh viên, nhiều em sinh viên băn khoăn hỏi tôi: “ Thi hài Bác Hồ có được giữ gìn tốt không anh? Bao giờ thì công trình Lăng Bác khánh thành?”. Tôi ngạc nhiên hỏi lại: “Việc này các em mới biết hay đã biết từ trước ngày giải phóng Sài Gòn?”.

Một nữ sinh viên nhanh nhẹn trả lời: “Bọn em biết từ lâu rồi. Chúng em thường xuyên nghe trộm đài Hà Nội. Chúng em mong đến ngày Lăng Bác hoàn thành để được ra Hà Nội gặp Bác”. Tôi càng hiểu thêm tình cảm sâu nặng của thanh niên, học sinh miền Nam đối với Bác Hồ kính yêu.

Cuối cùng thì ngày cả nước mong đợi cũng đã đến. Ngày 29 tháng 8 năm 1975, công trình Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh khánh thành, Thủ đô Hà Nội ngàn năm văn hiến có thêm một công trình văn hoá lớn nằm liền kề biểu tượng của Việt Nam, của Thăng Long, Đông Đô, Hà Nội: Chùa Một Cột độc đáo được xây dựng từ thời Lý vào lúc đạo Phật hưng thịnh nhất. Trước cửa Lăng Bác Hồ xuất hiện một cảnh tượng chưa bao giờ người dân Việt Nam được chứng kiến trên đất nước ta- Những kíp tiêu binh lễ phục trang nghiêm, đẹp cả trong tư thế đứng nghiêm và trong từng bước đi, nhịp quay khi đổi gác. Hai chiến sĩ Nông Văn Thành và Nguyễn Văn Ri được vinh dự đứng tiêu binh trước Lăng Bác trong ngày khánh thành. Họ đứng nghiêm, mắt nhìn thẳng, tay nắm chắc thân súng, không một cử động nhỏ. Trước mắt các anh là những dòng người bước đi nhẹ nhàng như một dòng chảy bất tận vào Lăng.

Đã nhiều lần tôi được vào Lăng viếng Bác hoặc có việc đi qua khu vực Lăng Bác. Dù được gặp Bác hay chỉ đi ngang qua Lăng cứ bắt gặp thảm cỏ Ba Đình xanh mát mắt, trong tim tôi lại nhớ đến bài thơ phổ nhạc của Viễn Phương:

“Ngày ngày mặt trời đi qua trên Lăng
Thấy một mặt trời trong Lăng rất đỏ
Từng dòng người đi trong thương nhớ
Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân”.

Đã có hàng trăm tác phẩm thi ca viết về Người, bài ca nào cũng bắt nguồn từ xúc cảm sâu xa của các nghệ sĩ đã may mắn được gặp Bác hoặc chưa có dịp để có được niềm hạnh phúc lớn ấy. Nhưng đến nơi yên nghỉ của Người, như một phản xạ tự nhiên, tôi cứ nhớ ngay những câu thơ trên, vì hình tượng thơ của Viễn Phương luôn diễn ra hàng ngày trước mắt tôi: những dòng người với sắc áo muôn màu chuyển động, uốn quanh, như một tràng hoa, như một đoá hoa đang bừng nở. Từ ngày đầu tiên đến hôm nay vẫn thế.

Ngay sau ngày Bác Hồ qua đời, mặc dù trong lúc đất nước còn đắm chìm trong mịt mù khói lửa chiến tranh, nhưng việc xây dựng Lăng Bác đã trở thành nguyện vọng thiết tha của toàn dân, toàn quân ta. Đồng bào và chiến sĩ cả nước đều mong muốn có một nơi an nghỉ cuối cùng của Bác để thể hiện phần nào công lao và sự nghiệp vĩ đại của Người, để thế hệ hôm nay và các thế hệ mai sau có điều kiện tới viếng Bác và nguyện đi tiếp con đường mà Đảng và Bác Hồ đã chọn. Tổ quốc ta lúc đó còn bị chia cắt làm hai miền. Miền Nam đi trước về sau, lúc sinh thời Người nhớ thương da diết. Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Người, có một ước ao lớn nhất chưa thực hiện được là trở lại Sài Gòn, gặp lại miền Nam yêu dấu. Miền Nam luôn luôn ở trong trái tim của Bác và Bác cũng luôn có trong trái tim mỗi người dân miền Nam. Năm 1966, khi tiếp một nhà báo Cuba, Bác đã đặt một bàn tay lên ngực mình nói rằng: “Nhân dân miền Nam, mỗi nhà, mỗi người có một nỗi đau riêng, đem cộng lại tất cả những nỗi đau đó lại là nỗi đau của tôi”. Trong thời kỳ chống Mỹ, cứu nước, Bác nhiều lần đề nghị Bộ Chính trị bố trí cho Bác vào thăm hỏi, động viên quân dân ta ngay tại chiến trường miền Nam. Nhưng nhận thấy sức khoẻ của Bác không đảm bảo, nên Bộ Chính trị đã tìm mọi cách trì hoãn chuyến đi ấy. Vào mùa xuân năm 1968, đồng chí Lê Đức Thọ trước khi vào miền Nam công tác đã đến chào Bác. Bác lại tha thiết đề nghị Bộ Chính trị được đi thăm miền Nam. Đồng chí Lê Đức Thọ lại phải khéo léo từ chối nói rằng: Bác chỉ có thể đi đường hàng không qua Phnôm Pênh. Như vậy phải làm hộ chiếu và người ta dễ dàng nhận ra Bác vì Bác có râu. Bác bảo: “Thì cạo râu đi”. Đồng chí Lê Đức Thọ thưa: “Bác cạo râu đi thì đồng bào miền Nam không còn nhận ra Bác nữa”. Nghe vậy, Bác ngồi yên rất buồn. Lúc chia tay, Bác đã ôm lấy đồng chí Lê Đức Thọ và Người không kìm được nước mắt. Hành trình tìm đường cứu nước của Bác Hồ bắt đầu từ ngày 5 tháng 6 năm 1911 trên con tàu buôn mang tên “Đô Đốc La-tut-sơ Tơ-rê-vi-lơ” rời bến Nhà Rồng. Người đã đi khắp các châu lục Á, Âu, Phi, Mỹ La tinh làm nên sự nghiệp lớn “chấn động địa cầu” – là người khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hoá thế giới. Có ai ngờ lần tạm xa ấy cũng là lần Bác vĩnh biệt Sài Gòn, vĩnh biệt miền Nam yêu thương.

Quyết định của Bộ Chính trị giữ gìn nguyên vẹn và lâu dài thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh và xây Lăng lúc đó thực sự là nguồn cổ vũ lớn đối với đồng bào miền Nam, đối với quân dân cả nước, biến đau thương thành sức mạnh, quyết “đánh cho Mỹ cút, đánh cho nguỵ nhào”, giành toàn thắng để sớm được về Lăng gặp Bác. Những gì diễn ra bên Lăng Bác Hồ trong những năm qua đã chứng minh quyết định giữ gìn nguyên vẹn lâu dài thi hài Bác và xây dựng Lăng là đúng ý Đảng, hợp lòng dân, phù hợp với truyền thống đạo lý nhân nghĩa, uống nước nhớ nguồn của dân tộc Việt Nam. Tính đến hết tháng 12 năm 2006 đã có 32.750.170 lượt người vào Lăng viếng Bác, trong đó khách nước ngoài có 3.573.309 người thuộc 132 nước và 68 tổ chức quốc tế. Công cuộc đổi mới đất nước đạt được những thành tựu quan trọng, điều kiện đi lại của nhân dân thuận tiện, giao lưu quốc tế phát triển đã làm cho lượng khách trong nước và nước ngoài đến Lăng thăm viếng Bác mấy năm gần đây tăng lên không ngừng. Vào những ngày này, trung bình có từ 50 đến 70 đoàn khách quốc tế cùng hàng ngàn đồng bào ta, đủ các lứa tuổi từ khắp mọi miền đất nước ngày ngày lặng lẽ, thành kính xếp hàng dài vào Lăng viếng Bác. Thủ đô Hà Nội có cả ngàn năm lịch sử, nhiều danh lam thắng cảnh. Nhưng không có danh thắng nào lại có được sức hấp dẫn như khu vực Lăng Bác. Nhiều cụ già ở các miền quê xa chưa một lần đặt chân đến Thủ đô đã nói với con cháu: “Ước gì ra Hà Nội để được vào Lăng viếng Bác”. Với khách nước ngoài thì nhiều người chung một ý kiến: Chưa đến Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh thì coi như chưa đến Hà Nội. Ngay cả những ngày Lăng không mở cửa trong tuần theo thường lệ (thứ hai và thứ sáu) bà con ta, các cháu thiếu nhi, du khách nước ngoài cũng vẫn đi lại tấp nập trên những con đường trong khu vực Lăng Bác để hít thở không khí trong lành, ngắm cảnh quan, ghi hình chụp ảnh lưu niệm.

Những cuốn sổ vàng mà Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh lưu giữ xếp thành một chồng cao ngất đã lưu lại những cảm nghĩ chân thành sâu lắng của đồng bào, đồng chí, của nhân dân các dân tộc ở khắp mọi miền đất nước, của bè bạn trên khắp các lục địa với đủ các ngôn ngữ gốc Sla-vơ, La tinh, tượng hình, Phạn…

Đoàn đại biểu quận 1, thành phố Hồ Chí Minh viết: “Vô cùng xúc động được vào Lăng viếng Bác, Bác mãi mãi sống trong trái tim đồng bào Nam Bộ, lời ấy đời đời giữ mãi trong lòng của nhân dân thành phố Hồ Chí Minh … Nhớ thương Bác vô cùng. Nguyện học tập và sống theo gương Bác”.

Đoàn đại biểu Ê-ti-ô-pi-a viết: “Đến thăm Lăng Bác Hồ, chúng tôi có một ấn tượng sâu sắc: Bác Hồ không chỉ là nhà cách mạng vĩ đại của nhân dân Việt Nam, mà Người còn là niềm hy vọng của các dân tộc châu Phi cũng như những dân tộc khác đang đấu tranh quét sạch chủ nghĩa đế quốc ra khỏi Tổ quốc mình…”.

Đoàn đại biểu phụ nữ Mỹ viết: “Chúng tôi yêu mến đất nước Việt Nam vì ở Việt Nam có Chủ tịch Hồ Chí Minh, cuộc đời của Người là một biểu tượng hoà bình đầy đủ nhất… Chúng tôi coi lãnh tụ Hồ Chí Minh như lãnh tụ của nhân dân tiến bộ Mỹ”.

Bà A-sa-la-li, Chủ tịch Liên đoàn phụ nữ Ấn Độ viết: “Tôi xin nghiêng mình tưởng nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh, một người châu Á vĩ đại, một con người thật sự vĩ đại, người tiên phong của tất cả các dân tộc bị áp bức. Lời nói bất hủ của Người về tự do là món quà quý giá nhất mà loài người phải giữ lấy…”.

Những dòng cảm tưởng của hàng triệu người đã đến Lăng viếng Bác tập hợp lại có thể in thành nhiều pho sách. Nhưng đấy mới chỉ là một phần nhỏ bé so với tình cảm bao la nồng thắm đối với Bác bất kể thời gian và những biến động của lịch sử.

Có lần, tôi được gặp đoàn các Bà mẹ Anh hùng từ vùng đất Mũi Cà Mau vào Lăng viếng Bác. Các mẹ đều đã ở tuổi trên dưới 70, lại đi bằng ô tô. Tuổi trung niên như tôi, nghĩ đến một chuyến đi xuyên Việt bằng ô tô đã thấy ngại, thế mà các mẹ lại không thích ngồi máy bay. Tôi hỏi nguyên do, thì một mẹ giải thích: “Đi ô tô để tham quan đất nước, để việc hành hương về thăm Bác có thêm nhiều ý nghĩa”.

Người cao tuổi nhất trong đoàn là mẹ Nguyễn Thị Thanh, đã 73 tuổi. Cả ba người con trai của mẹ đều đã hy sinh trong cuộc chiến đấu giành độc lập, tự do cho Tổ quốc. Những mất mát quá lớn lao đã làm cho mẹ già hơn nhiều so với tuổi tác. Mẹ cao gầy, gương mặt hốc hác, tóc sương, da mồi. Mới chỉ thoáng nghe câu hỏi của tôi: “Cảm xúc của mẹ như thế nào khi vào Lăng viếng Bác”, ánh mắt già nua của mẹ bỗng mờ đi, nước mắt từ từ lăn trên đôi gò má nhăn nheo đen sạm. Một lát sau mẹ mới thốt lên được mấy lời: “Buồn lắm, cảm động lắm… ước chi những ngày này Bác còn sống để chứng kiến cảnh nước nhà thống nhất, để Bác vào thăm bà con miền Nam, bà con đất Mũi”. Mẹ Thanh chỉ nói được có vậy. Những câu hỏi tiếp theo của tôi chỉ được mẹ trả lời bằng hai hàng nước mắt của một người mẹ đã khô héo vì khổ đau, tưởng như không bao giờ còn có thể khóc được nữa. Nhìn mẹ Thanh khóc, sống mũi tôi bỗng thấy cay cay dẫu trước đó tôi đã được nghe các anh, chị trong Ban Đón tiếp kể lại nhiều mẩu chuyện về tình cảm của đồng bào miền Nam với Bác.

Đúng như đàn con hiếu thảo khi cha mất đã không có mặt chịu tang, các đoàn miền Nam ra thăm Bác những ngày đầu Lăng Bác mới mở cửa đón khách có nhiều chuyện thật cảm động. Mới bước vào phòng tiếp đón nhiều người đã khóc sụt sùi. Đến khi vào Lăng mong được một lần trông thấy Bác thì mắt nhoè lệ, xúc động cứ dâng trào không thể kìm nén cho đến tận lúc rời Lăng. Thế là từ miền Nam xa xôi ra Hà Nội gặp Bác, đứng bên Bác mà không nhìn rõ được gương mặt cha già.

Chị cán bộ Sở Lao động- Thương binh và Xã hội tỉnh Cà Mau, có nhiệm vụ dẫn đoàn các mẹ đi viếng Bác tâm sự với tôi: Nhận nhiệm vụ này em vừa vui vừa lo. Vui vì đây là lần đầu tiên em được ra Thủ đô, được vào Lăng viếng Bác. Lo vì các mẹ tuổi đã cao, đường đất lại xa xôi thế có chuyện gì xảy ra ở giữa đường nơi đèo cao, đồng vắng thì thật rầy to. Nhưng may quá trừ một sự cố ở thành phố Hồ Chí Minh, còn lại càng đến gần Hà Nội, các mẹ lại càng khoẻ ra. Chính em có lúc cũng rất mệt lại được các mẹ xúm vào động viên: “Cố ăn cho nhiều để khi ra đến Hà Nội khoẻ mạnh, má con chúng mình vô Lăng viếng Bác ngay”. Trong lúc nói chuyện với tôi ánh mắt chị trưởng đoàn long lanh vui và còn ẩn chứa một điều kỳ lạ gì đó mà chị chưa hiểu hết đã làm cho các mẹ anh hùng của Cà Mau đến được Hà Nội bình an, mạnh khoẻ.

Những người dân từ khắp mọi miền đến đây mỗi người đều có hoàn cảnh riêng, trăm người trăm số phận, mỗi người có cách thể hiện riêng nhưng có một nét chung là tất cả đều mang trong lòng tình cảm đối với Bác rất sâu xa, thánh thiện mà dân dã. Xin dẫn ra một vài thí dụ: Bà Nguyễn Thị Lan ở thành phố Hải Phòng từ nhiều năm nay năm nào bà cũng đến viếng Bác ba lần vào dịp: Tết âm lịch, ngày sinh Bác 19-5, ngày Quốc khánh cũng là ngày Bác mất 2-9. Bà đã trở thành người thân của tập thể cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ bảo vệ, đón tiếp đồng bào trong nước và khách quốc tế vào Lăng viếng Bác. Con cháu, dòng họ của bà Lan cũng thường xuyên vào viếng Bác. Có lần đoàn con, cháu, họ hàng của bà Lan vào viếng Bác đông tới 50 người, ngồi chật cả một phòng khách lớn. Bà Lan là người có tính cách khác lạ. Có lần bà nói: “Tôi không có thì giờ để đến các chùa chiền. Đi chùa là để lễ thánh cầu phúc. Bác Hồ anh minh là bậc thánh từ lúc còn sống, không chỉ dân ta, mà khắp bàn dân thiên hạ đều biết, nên tôi thấy chỉ đến viếng, đến lễ Bác là đủ phúc đức cho con cháu rồi. Đấy là ý nghĩ của riêng tôi. Tôi nghĩ thế nào cứ nói ra đúng như thế”.

Cụ Đỗ Viết Ân ở Thái Bình cũng là một lữ khách để lại cho cán bộ, chiến sĩ bảo vệ Lăng nhiều ấn tượng đặc biệt. Không chỉ ở khu vực Lăng, ở nhà khách 37 Hùng Vương, mà ở chùa Quán Sứ, nhiều người cũng biết cụ, giúp đỡ, phục vụ cụ rất tận tình. Cụ Ân đã hơn trăm tuổi nên được Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Thái Bình dành cho chế độ ưu đãi đặc biệt. Cụ Ân có thẻ đi tàu xe không mất tiền. Lên Hà Nội viếng Bác khi thì cụ vào ăn nghỉ tại nhà khách 37 Hùng Vương (tất nhiên cũng không mất tiền), lúc thì ra “ăn mày” cửa phật ở chùa Quán Sứ. Dù nghỉ ngơi ở chỗ nào từ năm 1990 trở về trước cứ sáng ngày 3 tháng 9 là cụ có mặt ở Ban Đón tiếp để vào Lăng viếng Bác. Đã thành lệ từ chiều mồng 2, mấy anh chị em trong Ban Đón tiếp đã nhắc nhở nhau: “Nhớ sáng ngày mai đón cụ Ân vào Lăng viếng Bác”.

Cùng với năm tháng, những dòng người ngày nối ngày lặng lẽ vào Lăng viếng Bác để soi vào tấm gương trong sáng của Bác, để nâng cao lòng tin, xoá những ưu tư, xác nhận những chân giá trị cuộc sống trước bão tố cuộc đời, để yêu cái Người đã từng yêu, để được bồi đắp thêm sinh lực đi tiếp con đường Người đã đi suốt cả cuộc đời. Cùng với hoạt động lớn đó, Lăng Bác còn là nơi diễn ra nhiều sinh hoạt chính trị phong phú. Nhiều đơn vị tân binh trước ngày lên đường, lễ kết nạp đoàn viên, đảng viên, nhiều đoàn đại biểu của nhiều cơ quan, xí nghiệp, những tài năng trẻ dâng lên Bác kính yêu những thành tích trong lao động, học tập, công tác đã sôi nổi diễn ra thường xuyên bên Lăng Người. Ngọn lửa thiêng từ nơi đây được chuyển đi thắp sáng tinh thần thượng võ ở các đại hội thể thao toàn quốc, ở các địa phương. Nhiều đôi trai gái khi làm lễ thành hôn cũng đến trước Lăng bày tỏ lòng tưởng nhớ và biết ơn Người. Trong những đôi trai gái đến đây dâng hoa lên Người trong ngày lễ thành hôn, có một chú rể mà cán bộ, chiến sĩ bảo vệ Lăng hay nhắc đến đó là Thượng uý Phạm Minh Thanh thuộc Đoàn M25 Bộ đội Hải quân. Anh Thanh là một người lính thường xuyên gắn bó với những hòn đảo xa xôi nhất của Tổ quốc. Từ Trường Sa, Thanh được nghỉ ít ngày để tổ chức lễ cưới. Ngày giờ tiến hành hôn lễ đã được đôi bên gia đình hai họ quyết định. Nhưng vào ngày đó, Lăng Bác lại không mở cửa đón khách theo quy định thường lệ. Cô dâu, chú rể và cả hai gia đình coi dâng hoa tưởng niệm Bác là một việc làm có ý nghĩa lớn và hệ trọng phải thực hiện bằng được và ngày cưới của họ đã lùi lại rất tự nguyện.

Chủ tịch Hồ Chí Minh là lãnh tụ vĩ đại của nhân dân Việt Nam, là người bạn lớn của nhân dân thế giới. Hoà cùng hàng ngàn, hàng vạn người dân Việt Nam ngày ngày vào Lăng viếng Bác luôn có những đoàn khách nước ngoài đến Việt Nam, đến với Bác từ khắp các quốc gia. Các đồng chí trong Ban Đón tiếp tại Lăng là người thường xuyên tiếp xúc với khách quốc tế, đã kể cho tôi nghe nhiều mẩu chuyện thể hiện tấm lòng của bè bạn bốn phương từ các nguyên thủ quốc gia đến những khách du lịch dành cho Bác Hồ kính yêu của chúng ta.

Cách đây mấy năm, có một đoàn rất đông cựu chiến binh Pháp vào Lăng viếng Bác. Hôm ấy là ngày lễ, nên đồng bào ta và khách nước ngoài đến viếng Bác lên đến hơn 30 ngàn người. Dưới nắng hè gay gắt phải chờ đợi hàng tiếng đồng hồ, một vài người trong đoàn tỏ vẻ bực bội khó chịu. Nhưng trong đoàn cựu chiến binh Pháp nhiều người lại biểu lộ thái độ rất trầm tĩnh kiên nhẫn. Nghe cán bộ ta giải thích, xin lỗi vì sự chậm trễ, có vị cựu chiến binh vội vàng xua tay nói:

– Các ông không có lỗi, không có lỗi. Đứng đây chờ đợi phải chịu nắng nóng, cái nắng Việt Nam đáng sợ thật, nhưng tôi lại có thêm được một thu hoạch bằng trực giác của mình. Nhìn dòng người Việt Nam vào Lăng viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh, tôi mới thật hiểu sự ngưỡng mộ của dân tộc ông đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh cao tới mức nào.

Tổng thống Cộng hoà Áo Thô-mát Kle-xtin vào Lăng viếng Bác, nhìn thấy nhân dân ta đủ các lứa tuổi trẻ già, gái trai đến viếng lãnh tụ vĩ đại của mình, ông rất xúc động. Tổng thống đã đề nghị đồng chí phụ trách Lăng được ra bắt tay những người dân Việt Nam tình cờ gặp gỡ bên Lăng Bác. Dòng lưu bút nào có thể ghi lại được tình cảm của vị nguyên thủ quốc gia này với Chủ tịch Hồ Chí Minh chính xác và đầy đủ hơn thế.

Những người khách từ hơn một trăm quốc gia đến viếng Bác không phải do sự hiếu kỳ hay cử chỉ xã giao. Những người khách phương xa đến đây trước đó đều ít nhiều đã biết đến Bác, đã hiểu tiểu sử và sự nghiệp của Người. Sự hiểu biết về Người có mức độ khác nhau, nhưng tất cả những người đã qua đây đều biểu lộ sự kính trọng sâu sắc đối với Bác bằng thái độ, cử chỉ, lời nói và những dòng cảm tưởng với nhiều cách diễn đạt khác nhau. Có lời nói, ý tứ của những người nước ngoài quốc tịch khác nhau, thời điểm vào Lăng viếng Bác của họ cách nhau đến 2 năm nhưng lại giống nhau. Đó là trường hợp một nhà báo Đức và một cán bộ phụ nữ của Ba Lan. Hai vị khách này không dùng từ viếng mà dùng từ thăm. Họ lập luận: viếng là đến với những người đã chết, thăm là đến với người còn sống, Chủ tịch Hồ Chí Minh là bậc vĩ nhân đáng xếp vào hàng bất tử của nhân loại. Đồng chí hướng dẫn viên của ta nói thêm: Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời, ngày làm việc của Người rất căng thẳng. Khi tuổi đã cao, sức khoẻ giảm sút, giữa hai cuộc tiếp khách Người thường để nguyên quần áo nằm nghỉ mươi phút. Tư thế của Người, trang phục của Người hiện ở trong Lăng là phỏng theo những giây lát nghỉ ngơi của Người. Đối với chúng tôi, Người sống mãi, Người đang nằm nghỉ chốc lát. Nghe vậy, vị khách Đức và vị khách Ba Lan ở hai thời điểm khác nhau đều bật lên một câu nói giống nhau: “Các ông rất thông minh, rất xứng đáng là con cháu Chủ tịch Hồ Chí Minh”. Để có được lời khen ngợi của nhân dân và bầu bạn quốc tế, kể từ khi Bác đi xa, từ ngày Lăng Bác mở cửa đón khách, cán bộ, chiến sĩ bảo vệ Lăng, những người có hạnh phúc lớn suốt tháng năm luôn được gần gũi bên Người đã coi nhiệm vụ giữ gìn thi hài Bác, bảo vệ Lăng, đón tiếp đồng bào đến viếng Bác là một nhiệm vụ vinh quang mà Đảng, Nhà nước và nhân dân tin cậy giao cho. Họ đã đem hết sức mình với tinh thần tự nguyện cao nhất, tổ chức thực hiện nghiêm cách chuẩn xác, công phu tỉ mỉ công việc giữ gìn thi hài Bác. Coi đó là tài sản tinh thần dân tộc vô giá của hôm nay và của muôn đời con cháu.

Bút ký của Đại tá Nguyễn Việt Sơn – Báo Quân đội nhân dân

bqllang.gov.vn

Chiếc xe con đưa chúng tôi đến toà soạn Báo điện tử VOVNews. Hà Nội sau cơn mưa đầu mùa hè không khí mát dịu. Đường phố rực rỡ cờ, băng rôn, khẩu hiệu về chiến thắng Điện Biên Phủ và hình ảnh Bác đang cùng đoàn quân ra mặt trận. Theo cách nói của người nước ngoài: Việt Nam – Hồ Chí Minh – Điện Biên Phủ như là mối liên hệ kỳ diệu, một sự đồng nghĩa. Với chúng ta, Đảng và Bác Hồ là linh hồn của mọi thắng lợi. Vậy nên, hôm nay đi trong “âm vang Điện Biên 50 năm trang sử hào hùng”, lòng chúng tôi bồi hồi nhớ Bác. Chỉ còn ít hôm nữa là đến kỷ niệm Ngày sinh lần thứ 114 của Bác và Người cũng đã đi xa gần 35 năm rồi.

Xe từ từ dừng lại ở cổng Đài tiếng nói Việt Nam, số 45 Bà Triệu. Đã hẹn trước, chị Nguyễn Thị Hoa – Trưởng phòng nội dung, người đã đến làm việc với Bộ Tư lệnh về tổ chức buổi giao lưu này đón chúng tôi vào phòng họp của toà soạn.

Đồng chí Đinh Thế Lộc, Tổng Biên tập giới thiệu đôi nét về tờ báo: “Báo điện tử VOVNews là tờ báo điện tử chính thức của Đài tiếng nói Việt Nam, duy nhất có các chương trình phát thanh hàng ngày. Đây là một tờ báo điện tử có uy tín, mang tính định hướng rõ nét và luôn đem đến cho bạn đọc những thông tin nóng, tính thời sự cao mang tính trí tuệ, được bạn đọc đánh giá cao. Truy cập vào website của VOVNews (http://www.vov.org.vn) mỗi sáng để đọc, nghe… đã trở thành nhu cầu không thể thiếu của nhiều độc giả trong và ngoài nước, nhất là trong thời đại công nghệ thông tin hiện nay.

Chúng tôi trao đổi thống nhất với nhau về nguyên tắc và nội dung chủ yếu của buổi giao lưu. Với mong muốn mang đến cho độc giả, thính giả trong và ngoài nước những hiểu biết bổ ích, chúng tôi sẽ nói về công trình Lăng Bác, về tình cảm biết ơn sâu nặng của nhân dân ta và lòng ngưỡng mộ của bè bạn quốc tế đối với Bác.

14 giờ, buổi giao lưu trực tuyến bắt đầu. Trên màn hình máy vi tính hiện rõ dòng chữ: “Chúng tôi xin giới thiệu, 14 giờ ngày hôm nay 15 – 5 – 2004, VOVNews thực hiện Chương trình giao lưu trực tuyến với Thiếu tướng Nguyễn Quang Tấn, Trưởng ban Ban Quản lý Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cùng đi có Đại tá Trần Vũ Trang, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. VOVNews mời quý vị và các bạn theo dõi, cùng gửi thư, gọi điện thoại đến Toà soạn để đặt các câu hỏi giao lưu”.

Tôi nhìn rất nhanh toàn bộ căn phòng để hình dung “công nghệ sản xuất” của một tờ báo điện tử. Một căn phòng rộng rãi, toạ lạc trên tầng 6 của toà nhà lớn. Từ đây có thể nhìn thấy Hà Nội san sát những ngôi nhà cao tầng, những đường cây xanh rợp mát. Trong phòng đặt nhiều thiết bị thu, phát hiện đại. Nhiều biên tập viên, hầu hết còn trẻ, đi lại trao đổi hoặc chăm chú làm việc bên màn hình vi tính. Cùng lúc các biên tập viên và chúng tôi phải theo dõi và trả lời lần lượt từng câu hỏi hiện trên 3 màn hình vi tính.

Ngay sau khi Thiếu tướng Nguyễn Quang Tấn thay mặt cho cán bộ, chiến sĩ, công nhân viên, những người trực tiếp được vinh dự làm việc tại Lăng Bác gửi lời chào tới độc giả là một câu hỏi “khó” của các độc giả: Vọng Hà, Thi, Lý Châu Hòa gửi từ nước Đức về:

– Xin cho biết, trong quá trình bảo vệ thi hài Bác thì khâu nào là khâu khó nhất?.

Chúng tôi “nhập đề” ngay:

– Nhiệm vụ bảo vệ tuyệt đối an toàn và giữ gìn lâu dài thi hài Bác là nhiệm vụ vô cùng khó khăn, chưa có tiền lệ ở Việt Nam. Ngay cả trên thế giới chỉ có Liên Xô là nước duy nhất có công nghệ giữ được lâu dài thi hài để mọi người có thể thăm viếng. Đặc biệt là ở Việt Nam, với khí hậu nhiệt đới nóng, ẩm thì công việc này lại càng khó khăn hơn gấp bội, nhất là khi điều kiện kĩ thuật của chúng ta còn lạc hậu. Được sự quan tâm chỉ đạo của Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương, sự giúp đỡ của Đảng và Nhà nước Liên Xô trước đây, mà trực tiếp là các nhà khoa học, cộng với sự nỗ lực vươn lên của cán bộ, chiến sĩ, công nhân viên được tham gia thực hiện nhiệm vụ này, nên những khó khăn tưởng chừng không vượt qua nổi ấy đã dần được khắc phục. Thi hài Bác năm nay đã bước sang năm thứ 35, vẫn được giữ gìn một cách tốt nhất. Những nét đặc trưng của Người lúc sinh thời vẫn được giữ gìn nguyên vẹn. Công trình Lăng ngày càng khang trang, sạch đẹp; hàng ngày đón hàng vạn lượt người vào Lăng viếng Bác.

Văn Mĩ Huệ 2@yahoo.com có một câu hỏi rất dài: “Giữ gìn thi hài Bác Hồ, đó là một công việc rất nặng nề nhưng cũng là một niềm hạnh phúc vô cùng lớn lao. Trong thời gian chiến tranh, điều kiện vật chất rất thiếu thốn, đặc biệt là phương tiện kĩ thuật, nhưng các chú đã làm được một điều kì diệu là giữ gìn rất tốt thi hài của Bác Hồ. Cháu cũng có dịp được đi thăm khu Đá Chông, nơi đã thực hiện việc giữ gìn thi hài của Bác trong thời gian đầu tiên, cháu đã được xem chiếc xe chuyên dụng trong lần di chuyển đó và được biết là cuộc di chuyển thi hài của Bác giữa Sơn Tây và Hà Nội đã diễn ra rất khó khăn. Vậy cháu muốn biết rõ hơn về cuộc di chuyển đó được không ạ?”.

Anh Tấn đã kể lại 6 năm chiến tranh gian khổ, thiếu thốn vật chất kĩ thuật, đến mức chúng ta phải dùng những cột nước đá thay cho máy điều hòa để đảm bảo nhiệt độ trong xe di chuyển thi hài Bác. Để giữ bí mật trên đường hành quân, chỉ huy đơn vị đã phải cử những bộ phận đi trước chở vật liệu san lấp những hố ở trên đường do bom đạn của Mỹ gây ra, đảm bảo cho xe chở thi hài Bác không bị rung, xóc. Sau đó, để xóa đi dấu vết, các chiến sĩ lại phải bốc đất cát chở đi, trả lại hiện trạng lúc trước của con đường.

Cuộc trò chuyện nhiều ý nghĩa, rất lắng đọng tình cảm, nhưng có lúc khá căng thẳng, bởi giao lưu trực tuyến trên báo điện tử là một hình thức rất mới lạ đối với chúng tôi.

Lúc này, màn hình hiện lên câu hỏi của một độc giả tên là Hương, không ghi địa chỉ nơi gửi, độc giả muốn biết: “Thi hài Bác đặt trong Lăng cần bao nhiêu kinh phí để duy trì hàng năm”. Anh Tấn xoay người về phía tôi phân vân: “Chúng ta có nên trả lời hay không?”. Các biên tập viên gợi ý: nếu có những câu hỏi không tiện trả lời thì các đồng chí có thể từ chối.

Thực ra, việc này đã có nhiều người muốn biết, có thể là do họ muốn tìm hiểu về công trình, hoặc vì một mục đích khác. Trong quá trình công tác, tiếp xúc với tài liệu tham khảo phục vụ công tác tư tưởng tôi đã được đọc và nhận thấy một số người có những quan niệm, hiểu biết lệch lạc; có cả những luận điệu phản động mang dụng ý rất độc hại, chống lại việc chúng ta xây dựng Lăng Bác.

Tôi nhớ có lần vào khoảng năm 2002, một nhà báo Mỹ tên là W. xin gặp trưởng Ban quản lý Lăng để phỏng vấn. Trong khi phỏng vấn, đã mấy lần W. đều nhắc lại câu hỏi về tổ chức của đơn vị và chi phí cho việc bảo vệ giữ gìn Lăng. Trưởng ban Ban Quản lý Lăng đã nói với người phiên dịch: “Đồng chí hãy dịch cho ông ta được biết, công trình Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh được xây dựng là do ý nguyện thiết tha, lòng biết ơn vô hạn của dân tộc chúng tôi đối với vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc mình. Công trình đã được Đảng và nhân dân Liên Xô giúp đỡ chí nghĩa, chí tình, bằng nguồn viện trợ không hoàn lại và được đồng bào cả nước chúng tôi đóng góp. Nhiều vật liệu quý còn được đưa từ miền Nam lúc đó đang chiến đấu chống Mỹ xâm lược để xây dựng Lăng và hiện nay Lăng Bác vẫn tiếp tục nhận được sự đóng góp của các địa phương trong cả nước. Giá trị vật chất ư? Không thể tính toán được. Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh là tài sản vô giá”.

Sau ít giây, tôi đề nghị anh Tấn nên trả lời cho độc giả như hôm anh đã trả lời nhà báo Mỹ W. Câu trả lời của anh Tấn đã toát nên những nội dung rất chặt chẽ. Cuối cùng anh khẳng định: “Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh là một công trình lòng dân ý Đảng nên ngay từ khi xây dựng Lăng cũng như trong suốt quá trình bảo quản, tôn tạo sau này, Lăng Bác luôn luôn nhận được sự đóng góp, giúp đỡ của mọi miền đất nước và cả tổ chức quốc tế. Chúng tôi cần có những kinh phí để dành cho việc bảo quản, giữ gìn thi hài, đảm bảo điều kiện phục vụ nhân dân vào Lăng viếng Bác an toàn, văn minh và tôn tạo cảnh quan khu vực Lăng”.

Một câu hỏi khác của Nguyễn Thanh Hà, cũng không ghi địa chỉ:

– Hiện nay có bao nhiêu người tham gia làm việc tại Ban quản lý Lăng Hồ Chủ tịch?

Anh Tấn trả lời một cách đúng mức:

– Có thể nói, Lăng có nhiều bộ phận, mỗi bộ phận có chức năng, nhiệm vụ khác nhau. Theo sự chỉ đạo của cấp trên, Ban Quản lý Lăng phải cố gắng tính toán sao cho có một tổ chức hợp lý nhất, để tiết kiệm được nhân lực cũng như các chi phí khác cho công trình.

Từ Seattle, Wasihington (Hoa Kỳ), Trần Anh Tuấn hỏi:

– Thưa Thiếu tướng, trong suốt những năm làm nhiệm vụ giữ gìn thi hài Bác, ông đã gặp những sự cố gì? Sự cố nào là đáng nhớ nhất?

Tôi ngạc nhiên khi thấy anh Tấn vốn là một cán bộ kĩ thuật mà trình bày những điều về “sự cố” chính trị rất xác đáng. Anh nói:

– Trong suốt những năm làm nhiệm vụ giữ gìn thi hài Bác, nếu nói ở góc độ kĩ thuật thì có rất nhiều sự cố, như hỏng hóc máy móc, thiết bị, mất nguồn điện…, nhưng một sự cố mang tính chính trị đã xảy ra vào cuối năm 1991. Lúc đó, tình hình chính trị ở Liên Xô có sự thay đổi, đã ảnh hưởng trực tiếp đến sự giúp đỡ của các chuyên gia Liên Xô đối với Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nhưng với một tình cảm cách mạng của các nhà khoa học Liên Xô cũ và các nhà khoa học Nga hiện nay, cùng với sự cố gắng vượt bậc của các nhà khoa học Việt Nam, “sự cố” này đã nhanh chóng được khắc phục và không làm ảnh hưởng đến việc giữ gìn lâu dài thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Cuộc giao lưu mỗi lúc một cuốn hút hơn. Tôi thật sự tự hào vì mình là một người trong đội ngũ cán bộ đã vinh dự được thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng tại Lăng Bác Hồ. Niềm hạnh phúc ấy trào dâng trong lòng khi thấy biết bao nhiêu con người ở khắp mọi miền đất nước, những đồng bào ở xa Tổ quốc đã hướng về Lăng Bác với một tấm lòng thành kính và biết ơn Người. Họ cũng rất quan tâm đến những người chiến sỹ cận vệ bên Lăng Bác. Các câu hỏi liên tiếp được đặt ra như: Điều kiện khí hậu của Việt Nam gây khó khăn gì cho việc giữ gìn thi hài Bác?; Mỗi năm chúng ta tiến hành mấy lần việc bảo quản giữ gìn thi hài Bác?; Việc này có khó khăn nhiều không?; Hàng năm có bao nhiêu người vào Lăng viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh?; Cháu ở miền Nam, hè này cháu sẽ ra Hà Nội. Cháu muốn được vào Lăng viếng Bác Hồ. Vậy cháu xin hỏi, cháu phải đến vào ngày nào và làm những thủ tục gì để xin được vào viếng Bác?; Ngoài chuyên gia Liên Xô có thêm nước nào cùng giúp Việt Nam giữ gìn thi hài Bác không? v.v…

Đặc biệt, câu hỏi của cháu Hồng Hạnh ở Thanh Xuân, Hà Nội: “Việt Nam nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của các chuyên gia Liên Xô trong việc giữ gìn thi hài Bác trong những năm chiến tranh. Vậy từ khi chuyển thi hài Bác vào Lăng, nước bạn Liên Xô có còn tiếp tục giúp ta trong công việc này nữa không? Trong số những chuyên gia tham gia giúp đỡ Việt Nam bảo vệ thi hài Bác, hiện nay có ai còn sống không? Các chú có định tổ chức gặp mặt những người này vào dịp kỷ niệm 115 năm ngày sinh của Bác hay vào dịp nào đó không ạ?”.

Anh Tấn đã xúc động trả lời:

– Trong số những chuyên gia tham gia giúp đỡ Việt Nam giữ gìn thi hài Bác từ những ngày đầu, hiện nay rất nhiều người còn sống, như Viện sĩ Iu.M. Lô-pu-khin, Giáo sư Iu.A. Rô-ma-cốp, năm nay đều đã trên 80 tuổi. Đối với những người có công giúp đỡ chúng ta, chúng ta luôn biết ơn, kính trọng. Các chuyên gia giúp chúng ta giữ gìn thi hài Bác đã được Đảng và Nhà nước ta phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lao động và tặng thưởng nhiều Huân chương Lao động, Huân chương Hữu nghị. Những ngày lễ lớn, chúng ta đều tổ chức những buổi gặp gỡ để tỏ lòng biết ơn và cảm ơn sự giúp đỡ của Bạn. Nhân dịp 30 năm giữ gìn thi hài Bác, được phép của Thủ tướng Chính phủ, Ban quản lý Lăng đã phối hợp với Đại sứ quán nước ta ở Liên bang Nga, mời các chuyên gia về y tế, chuyên gia kĩ thuật có công giúp ta xây dựng Lăng và giữ gìn thi hài Bác về họp mặt tại Mát-xcơ-va. Cuộc gặp ấy để lại ấn tượng hết sức tốt đẹp. Anh hùng vũ trụ Liên Xô Ghec-man Ti-tốp trong buổi gặp mặt đó có những lời phát biểu hết sức tốt đẹp về đất nước Việt Nam, con người Việt Nam.

Chúng tôi còn xúc động hơn nữa khi biết rằng có rất nhiều thanh niên mong muốn được trở thành người chiến sỹ đứng canh cho giấc ngủ của Người. Cháu Đoàn Thái Duyên ở Hà Nội hỏi: “Cháu cũng muốn làm một người lính bên Lăng Bác Hồ, vậy cháu phải làm thế nào để đạt nguyện vọng này?”.

Sự quan tâm, chia sẻ, niềm ao ước… vẫn mỗi lúc một nhiều gửi về toà soạn, khiến buổi giao lưu trực tuyến kéo dài hơn so với thời gian dự kiến. Trước tình hình đó, đồng chí Tổng biên tập toà soạn, người trực tiếp theo dõi và chỉ đạo chương trình giao lưu này đã đồng ý điều chỉnh thời gian.

Buổi giao lưu kết thúc, chúng tôi ra về trong niềm vui, niềm tự hào, xúc động đan xen. Qua buổi giao lưu trực tuyến, tôi cảm nhận thấy tình cảm thiết tha của đồng bào cả nước và bạn bè quốc tế đối với việc giữ gìn lâu dài thi hài Bác Hồ, thấy công việc mình đang thực hiện là một nhiệm vụ đặc biệt cao quý. Các thế hệ cán bộ, chiến sỹ chúng tôi sẽ thay nhau đứng vào vị trí danh dự mà Tổ quốc trao cho, để mãi mãi giữ yên giấc ngủ ngàn thu của Người.

Đại tá Trần Vũ Trang
Nguyên Phó Chủ nhiệm Chính trị – Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh

bqllang.gov.vn

Ngày ngày, hàng ngàn, hàng vạn đồng bào ở khắp mọi miền đất nước và khách quốc tế về Lăng viếng Bác. Năm này qua năm khác, thế hệ này đến thế hệ khác, dòng người ấy cứ nối tiếp nhau dài vô tận như tấm lòng của người dân đất Việt đối với Bác kính yêu.

Trong cuộc đời mỗi người dân Việt Nam ai cũng khát khao mong ước được một lần về Lăng viếng Bác để bày tỏ lòng biết ơn vô hạn và thương nhớ Bác khôn nguôi.

Là một cán bộ có vinh dự tự hào được phục vụ tại Lăng Bác từ những ngày đầu, tôi vẫn còn in đậm những hình ảnh hết sức xúc động về tình cảm của các đoàn nguyên thủ quốc gia; các đoàn đại biểu trong và ngoài nước và các tầng lớp nhân dân khắp mọi miền của Tổ quốc đến với Bác Hồ muôn vàn kính yêu của chúng ta. Đó là những kỷ niệm sâu sắc nhất trong quãng thời gian hơn 30 năm phục vụ tại Lăng Bác.

Có lẽ vì tôi là người miền Nam nên thường được phân công đón tiếp các đoàn miền Nam ra viếng Bác. Cảm động nhất là lần đón tiếp một đoàn bà mẹ Việt Nam Anh hùng từ miền Nam ra Lăng viếng Bác. Tôi và các đồng chí trong Ban Đón tiếp đón các mẹ ở phòng khách sang trọng nhất. Trong đoàn, nhiều mẹ đã ngoài 70, 80 tuổi, bước đi chậm chạp, khó khăn. Sự chịu đựng hy sinh, mất mát đã in hằn trên khuôn mặt khắc khổ của các mẹ, chỉ có đôi mắt là còn tinh tường. Chúng tôi đã đón tiếp phục vụ các mẹ một cách tận tình chu đáo nhất chỉ mong đền đáp một phần nào sự hy sinh mất mát lớn lao của các mẹ cho nền độc lập tự do của đất nước. Tôi rất thấu hiểu nỗi đau tột cùng của các mẹ, bởi vì tôi cũng có mẹ và 3 em là liệt sĩ. Tôi đã dành trọn buổi sáng để giới thiệu với các mẹ về công tác giữ gìn thi hài Bác, xây dựng Lăng và tình cảm của Bác Hồ đối với đồng bào miền Nam. Cảm động nhất là khi các mẹ xem phim tư liệu về những giờ phút cuối đời của Bác. Bước ra khỏi phòng chiếu phim, mẹ nào cũng nước mắt rưng rưng. Một mẹ vừa lấy vạt áo dài lau nước mắt, vừa nghẹn ngào nói với tôi: “Đêm qua mẹ không ngủ được cứ trông trời mau sáng để được đến Lăng viếng Bác. Nhìn thấy hình ảnh Bác mà thương nhớ Bác quá chừng!”.

Tôi biết các mẹ rất xúc động nên trước khi vào Lăng viếng Bác tôi đã động viên các mẹ: Vào viếng Bác, các mẹ phải nén xúc động đừng khóc để nhìn Bác cho kỹ hơn, về nhà còn kể lại cho con cháu nghe nhé”.

Trên đường vào Lăng tôi còn giới thiệu cho các mẹ về Lăng và những sản vật quý giá của đồng bào miền Nam gửi ra xây dựng Lăng Bác. Tôi nhìn thấy các mẹ tươi tỉnh nên đã yên tâm, nhưng ngờ đâu khi vào phòng Bác nghỉ, vừa nhìn thấy Bác, một vài mẹ sụt sùi khóc thế rồi cả đoàn khóc theo. Khi ra khỏi Lăng tôi hỏi các mẹ: “Các mẹ có nhìn thấy Bác rõ không?”.
Mẹ nào cũng nói nhìn Bác không rõ. Giây phút mong mỏi, đợi chờ cả một đời của các mẹ đã không thực hiện được. Chắc chắn các mẹ ra về sẽ không thể yên lòng.

Nghĩ vậy, tôi nói với anh em phục vụ: “Để các mẹ tĩnh tâm tôi sẽ dẫn các mẹ vào viếng Bác lần nữa vì các mẹ ở xa, tuổi cao sức yếu, lần đầu tiên cũng có thể là lần cuối cùng các mẹ ra Hà Nội và vào Lăng viếng Bác”.

Tôi lại động viên các mẹ một lần nữa: “Con sẽ dẫn các mẹ vào viếng Bác, đây là lần cuối cùng nên các mẹ không được khóc để nhìn thấy Bác cho rõ hơn”.

Sau một hồi lâu, các mẹ bình tĩnh và tự dặn nhau không được khóc. Tôi dẫn các mẹ đi vòng phía sau Lăng để nhập vào dòng người đi viếng. Lần này các mẹ đi chậm hơn nên có thể nhìn kỹ được phong cảnh bên ngoài và trong Lăng. Các mẹ bước vào phòng Bác nằm, với những bước đi chầm chậm, chăm chú nhìn Bác, miệng nói khẽ những lời cầu nguyện. Ra khỏi Lăng mẹ nào cũng vui vẻ, trong lòng tôi cũng trào lên niềm vui khó tả, vì đã giúp các mẹ thực hiện trọn vẹn niềm ao ước bấy lâu.

Khi ra về các mẹ cầm tay tôi bịn rịn mãi như không muốn rời. Có một mẹ bật khóc và nói với tôi trong nước mắt: “Được gặp Bác rồi, có chết mẹ cũng yên lòng” – Mình mẹ nói nhưng tôi hiểu rằng đó cũng là tâm trạng chung của các mẹ trong đoàn khiến tôi cũng không sao cầm được nước mắt.

*

*       *

Tháng 9 năm 1989, Đoàn cán bộ tử tù miền Nam ra thăm miền Bắc và vào Lăng viếng Bác. Đoàn có 36 anh chị em do anh Lê Quang Vịnh làm Trưởng đoàn. Ngày hôm ấy Lăng đóng cửa để chuẩn bị làm công tác tu bổ định kỳ hàng năm. Được cấp trên đồng ý, Đoàn vào thăm Bác buổi chiều. Đây cũng là cơ hội để các anh các chị có dịp đến gần Bác, ở lâu bên Bác và nhìn Bác rõ hơn. Đồng chí Tư lệnh Nguyễn Văn Tưởng và các cán bộ chủ trì của cơ quan Bộ Tư lệnh trực tiếp đón Đoàn.

Trong chiến tranh, các anh, các chị là những thanh niên đã tham gia các phong trào hoạt động cách mạng ở miền Nam, trải qua nhiều nhà tù của Mỹ, Ngụy, chịu biết bao nhiêu cực hình tra tấn dã man, chết đi, sống lại nhiều lần. Nhiều đồng chí đã bị địch kết án tử hình (chưa thi hành án) thì miền Nam giải phóng, Tổ quốc đón các anh về. Mặc dù bị địch tra tấn bằng các ngón đòn “hiện đại” nhưng các anh chị vẫn cắn răng chịu đựng, giữ vững khí tiết cách mạng sáng ngời. Các anh các chị là những con người gang thép trước quân thù.

Đồng chí Tư lệnh dẫn Đoàn đi thăm Lăng và khu vực xung quanh; không khí thật thân tình, cởi mở. Mười bốn năm sau ngày giải phóng miền Nam, các anh các chị mới có dịp về Lăng viếng Bác, trên khuôn mặt người nào cũng biểu lộ niềm sung sướng rạng ngời cho dù còn in đậm những nét khắc khổ đớn đau của một thời vào sinh ra tử. Được đón các anh các chị từ cõi chết trở về, đồng chí Tư lệnh và anh em chúng tôi đã dành cho Đoàn những tình cảm hết sức thân mật như những người thân trong gia đình, đáp ứng nguyện vọng thiết tha, cháy bỏng mà các anh chị đã ấp ủ bao nhiêu năm trời là được nhìn thấy Bác. Cũng như đồng bào miền Nam, các anh các chị có nhiều thiệt thòi, chưa được đón Bác vào thăm, nhưng trong trái tim các anh, các chị luôn có hình bóng Bác. Trong những lúc bị địch tra tấn dã man, cầm tù trong các chuồng cọp, các anh các chị luôn thầm nhắc đến Bác để giữ vững khí tiết người cách mạng, quyết đấu tranh thắng lợi để chờ ngày gặp Bác.

Ngày mong đợi đã đến. Hôm nay các anh các chị quây quần bên Bác. Nh­ư sợ Bác thức giấc nên các anh chị im lặng, rón rén đi quanh nơi Bác nằm rồi lần lượt đứng lên bục gỗ cao để nhìn Bác được rõ hơn. Các anh chị chăm chú nhìn kỹ từ chòm râu, mái tóc của Bác trong ánh mắt rơm rớm lệ. Ai cũng muốn ở bên Bác lâu hơn cho thỏa lòng mong ước bấy lâu và cũng là dịp hiếm có được đứng gần bên Bác.

*

*       *

Khi tiễn đoàn các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, Đoàn cán bộ tử tù miền Nam ra về, tôi thấy lòng mình thảnh thơi vui mừng vì đã góp một phần nhỏ bé để các mẹ, các anh, các chị thỏa mãn nguyện vọng và ước mơ của đời mình. Song, có những đoàn đã để lại trong lòng tôi nỗi day dứt còn mãi đến bây giờ. Đó là vào dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Bác và khánh thành Bảo tàng Hồ Chí Minh đã có hàng vạn đồng bào trong nước và khách quốc tế vào Lăng viếng Bác. Trong dòng người hôm đó có đoàn thương binh Hà Nội. Hầu hết các anh chị là thương binh hỏng mắt, trong đó có nhiều cặp vợ chồng mù cả hai mắt phải nhờ con và đồng đội dắt đi. Tôi và đồng chí Trương Điện Biên – Trưởng ban Đón tiếp đón đoàn và các đồng chí tiêu binh đã đưa xe lăn giúp các anh các chị vào Lăng viếng Bác. Nhưng vì đoàn đông, xe lăn không đủ nên một số anh chị phải đi bộ. Nhìn các anh chị dìu nhau bước chậm rãi vào Lăng lòng chúng tôi vô cùng xúc động. Đến gần Lăng các đồng chí tiêu binh đã nhẹ nhàng nâng các anh chị qua những bậc tam cấp, bậc cầu thang để vào phòng thăm Bác. Các anh các chị đã hiến dâng xương máu và đôi mắt quý giá nhất của đời mình cho độc lập tự do của Tổ quốc, cho hạnh phúc của nhân dân. Các anh các chị chưa được gặp Bác lần nào, ước ao mãi hôm nay mới được gặp. Đến nơi Bác nằm, đồng chí tiêu binh ra hiệu cho đoàn đứng lại rồi nói nhỏ: “Bác Hồ đang ở trước mặt các anh các chị đấy!”

Cả đoàn ngước nhìn lên, nhưng nào có ai thấy được Bác đâu. Mọi người đứng lặng im để cho những giọt nước mắt chạy dài trên má. Nhìn cảnh này, mọi người trong phòng ai cũng xót thương, sụt sùi khóc theo họ.

Khi đoàn ra về, anh em chúng tôi mãi day dứt với suy nghĩ: Mọi người vào Lăng viếng Bác để được nhìn thấy Bác. Còn các đồng chí thương binh mù cả hai mắt thì thấy Bác làm sao? Tuy không nhìn thấy Bác, nhưng Bác luôn luôn ở trong trái tim các anh các chị. Các anh, các chị đã đến với Bác bằng cả tấm lòng và trái tim!

*

*       *

Lăng Bác đã trở thành nơi hội tụ tấm lòng và niềm tin không chỉ của nhân dân Việt Nam mà còn của cả bạn bè quốc tế. Từ ngày mở cửa cho đến nay đã có hàng trăm đoàn nguyên thủ quốc gia và hàng triệu người khắp năm châu bốn biển đủ mọi màu da vào Lăng viếng Bác. Trong số những đoàn mà tôi được đón và hướng dẫn vào Lăng viếng Bác, có một đoàn để lại trong tôi ấn tượng vô cùng sâu sắc. Tôi còn nhớ như in vào tháng 12 năm 1995 đoàn đại biểu Đảng và Nhà nước Cu-ba do Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô dẫn đầu vào Lăng viếng Bác. Trời mùa đông, Quảng trường Ba Đình lộng gió nhưng chúng tôi những người vinh dự được đón đoàn trong Lăng cảm thấy ấm áp hẳn lên. Mỗi người dân Việt Nam đều rất hiểu về nhân dân Cu-ba anh hùng, về Chủ tịch Phi-đen nổi tiếng trên thế gới. Nhân dân Việt Nam và nhân dân Cu-ba đã gắn bó với nhau trong đấu tranh cách mạng và xây dựng cuộc sống mới. Trong những năm gian khổ, ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhân dân ta đã được Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô đến thăm và vào tận chiến trường. Đồng chí đã nói một câu nổi tiếng: “Vì Việt Nam, nhân dân Cu-ba sẵn sàng hiến cả máu của mình”.

Trong buổi đón tiếp hôm nay, mặc dù chúng tôi biết chính xác giờ Đoàn đến nhưng ai cũng mong chờ hồi hộp. Khi đoàn xe dừng lại, Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô trong bộ quân phục và chiếc mũ lưỡi trai màu xanh ôliu bước ra khỏi xe. Tôi bước lại gần và đứng nghiêm chào, Chủ tịch chào đáp lại theo nghi thức nhà binh. Tôi vô cùng bất ngờ khi Chủ tịch bắt tay tôi, một cử chỉ thân tình hiếm thấy ở một nguyên thủ quốc gia. Sau đó, tôi hướng dẫn đoàn vào Lăng viếng Bác theo nghi lễ trọng thể dành cho các nguyên thủ. Chủ tịch bước đi nhanh nhẹn ung dung thư thái. Đến trước thềm Lăng, Đoàn dừng lại và Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô bước đến vòng hoa sửa lại băng viếng cho ngay ngắn, một việc làm thể hiện lòng tôn kính đối với Bác. Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô lặng lẽ bước vào phòng Bác nằm. Đến trước Bác, Chủ tịch giơ tay chào rồi bỏ mũ xuống đứng lặng im. Chưa có nguyên thủ quốc gia nào đứng lâu bên Bác đến thế. Dường như Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô không muốn rời Bác. Tôi chủ động mời Chủ tịch ra về. Nhìn nét mặt, tôi thấy đồng chí rất xúc động, không nhanh nhẹn như lúc vào Lăng, mà chậm rãi bước ra khỏi phòng viếng.

Trong giây phút thiêng liêng đó, Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô dành hết tình cảm cho Bác và nhân dân Việt Nam.

Một sự trùng hợp ngẫu nhiên hiếm có là khi tôi viết những dòng hồi ức này vào đúng ngày sinh lần thứ 80 của Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô và Chủ tịch vừa phải trải qua một ca phẫu thuật lớn, làm chấn động tình cảm của nhân dân Cu-ba, Việt Nam và bạn bè trên thế giới.

Viết lại những kỷ niệm này, tôi xin tặng cho các đồng chí làm công tác đón tiếp cũng như toàn thể cán bộ, công nhân viên, chiến sĩ ngày đêm bảo vệ giữ gìn an toàn tuyệt đối thi hài Bác để cho các thế hệ hôm nay và mai sau mãi mãi được đến thăm viếng Người; bày tỏ được nguyện vọng và tình cảm sâu xa nhất của đời mình đối với Bác Hồ muôn vàn kính yêu.

Đại tá Phạm Tuấn
Nguyên Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng – Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh

bqllang.gov.vn

Cuối tháng 5 năm 2003, Đoàn cán bộ của Ban Quản lý Lăng lên đường sang Liên bang Nga làm việc với Trung tâm Nghiên cứu y sinh Mát-xcơ-va. Đoàn từ trong nước sang gồm 5 người: Thiếu tướng Nguyễn Quang Tấn – Trưởng ban Ban Quản lý Lăng kiêm Tư lệnh Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng; Đại tá Lại Văn Hoà – Viện trưởng Viện 69; Thượng tá Trần Văn Tuấn – Phó Chủ nhiệm Hậu Cần; Phó giáo sư, Tiến sĩ Phạm Duy Khuê – Phó Vụ trưởng Vụ Văn xã, Văn phòng Chính phủ và tôi – Chánh Văn phòng. Khi đó, tại Mát-xcơ-va, có 3 cán bộ của đơn vị đang học tập là bác sĩ Lê Công Bằng, bác sĩ Nguyễn Thị Hồng Minh và Trưởng ban Đối ngoại Phạm Văn Quang. Như vậy, đoàn cán bộ của chúng ta gồm 8 người.

Chương trình làm việc với Bạn được xác định 3 nội dung chính là: Đánh giá kết quả hai bên hợp tác năm 2002 – 2003; bàn chương trình hợp tác năm 2004, trong đó trọng tâm là việc chuẩn bị kỷ niệm 35 năm giữ gìn tuyệt đối an toàn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh (1969 – 2004) và tổ chức nghiệm thu đề tài Hợp đồng số 9 và Hợp đồng số 10.

Cũng như các lần trước, khi đoàn của chúng ta vừa xuống máy bay, đại diện lãnh đạo của Trung tâm Nghiên cứu y sinh Mát-xcơ-va và cán bộ của Phòng Chính trị Đại sứ quán Việt Nam tại Liên bang Nga đã có mặt tại sân bay, đón tiếp đoàn rất trọng thị.

Buổi chiều của ngày đầu tiên đoàn đến Mát-xcơ-va, tại Nhà khách của Sứ quán Việt Nam, cán bộ và sinh viên của Bộ Tư lệnh gửi đi học từ nguồn tài trợ kinh phí của Tổng Công ty Dầu khí Việt Nam cũng có mặt đông đủ để chào đón đoàn. Trong căn phòng nhỏ của nhà khách, từ Tư lệnh đến từng người sinh viên ai nấy đều bồi hồi xúc động. Bằng giọng nói nhỏ nhẹ, tình cảm, Thiếu tướng Nguyễn Quang Tấn đã thông báo tình hình đơn vị cho cán bộ và sinh viên đang học tập tại Mát-xcơ-va. Tư lệnh căn dặn, động viên anh chị em tích cực học tập nắm vững kiến thức, hoàn thành khoá học xuất sắc để trở về đơn vị công tác. Nhìn một lượt anh chị em ngồi xung quanh, Tư lệnh nói: “Chưa bao giờ đơn vị ta có số cán bộ học tập tại Mát-xcơ-va đông như hiện nay, đây là vốn quý của đơn vị được Đảng, Nhà nước, Quân đội quan tâm, chúng ta phải biết giữ gìn, phát huy và trân trọng sự quan tâm đó”. Mọi người đều hứa sẽ quyết tâm thực hiện tốt lời căn dặn của Tư lệnh.

Sáng hôm sau, đúng giờ, hai chiếc xe của Trung tâm đã tới đón đoàn đi làm việc. Xe vừa dừng bánh, hai Chủ nhiệm khoa Hình thái và Sinh hoá của Bạn đã chờ sẵn và đón đoàn vào phòng khách. Viện sĩ V.A. Bư-cốp, Giám đốc Trung tâm; bốn phó giám đốc trung tâm cùng các chủ nhiệm khoa, thư ký hội đồng khoa học đã có mặt đông đủ chào đón đoàn. Những cái bắt tay, ôm hôn thắm thiết, như những người anh em lâu ngày mới gặp lại nhau đã tạo không khí đầm ấm, cởi mở, tôn trọng và hiểu biết lẫn nhau. Trước khi vào làm việc, Trưởng đoàn, Thiếu tướng Nguyễn Quang Tấn đã giới thiệu từng thành viên trong đoàn. Khi giới thiệu đến đồng chí Phạm Duy Khuê, Phó Vụ trưởng Vụ Văn xã, Văn phòng Chính phủ, cùng tham gia đoàn; Giám đốc Trung tâm V.A. Bư-cốp đã không giấu được sự vui mừng phấn khởi, đứng dậy bắt tay đồng chí Phạm Duy Khuê. Đây cũng là một điều hết sức đặc biệt của chuyến công tác, lần đầu tiên đoàn cán bộ lãnh đạo của Ban Quản lý Lăng sang làm việc với Bạn có một cán bộ của Văn phòng Chính phủ. Chính sự kiện này đã tạo cho Bạn niềm tin về sự hợp tác lâu dài giữa ta và Bạn trong giai đoạn mới.

Kết thúc ngày làm việc thứ nhất, mọi thành viên trong đoàn đều phấn khởi, vì tất cả chương trình, nội dung làm việc hai bên đưa ra đều có sự thống nhất cao. Ngoài ra, Bạn còn chủ động nêu ra một số vấn đề có tính nguyên tắc để ta nghiên cứu chuẩn bị cho chương trình hợp tác dài hạn trong những năm tới.

Khi xe đưa đoàn về đến nhà khách của Sứ quán, nghỉ ngơi chút ít, Tư lệnh đã hội ý, trao đổi với anh chị em trong đoàn những nội dung Bạn đưa ra trong buổi làm việc sáng nay. Tuy cùng dự làm việc với Bạn, nhưng khi nghe Tư lệnh tổng hợp lại những nội dung Bạn trao đổi và quyết tâm của Thường vụ, Bộ Tư lệnh mà Tư lệnh lĩnh hội trước khi lên đường sang Mát-xcơ-va, anh chị em trong đoàn mới hiểu một cách cụ thể, tường tận về nội dung của buổi làm việc với Bạn. Tư lệnh nói : “Chuyến công tác này của chúng ta, cố gắng thuyết phục Bạn đồng ý phối hợp với ta pha chế dung dịch đặc biệt tại Việt Nam”. Ngồi bên Tư lệnh, chúng tôi hiểu được suy nghĩ của ông. Bởi đây cũng là sự chỉ đạo của Thường vụ và Bộ tư lệnh trước khi đoàn sang Liên bang Nga và cũng là niềm ước mong của các thế hệ cán bộ trong đơn vị kể từ khi được Đảng, Nhà nước, Quân đội giao cho nhiệm vụ chính trị đặc biệt là giữ gìn lâu dài và bảo vệ tuyệt đối an toàn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chúng tôi cũng hiểu rằng: Dung dịch đặc biệt để giữ gìn thi hài cũng như máu của cơ thể con người, làm được việc này quả là một thành công lớn trên con đường vươn lên làm chủ nhiệm vụ chính trị của đơn vị. Đang nhìn xa xăm ra cửa sổ, bỗng giọng Tư lệnh sôi nổi hẳn lên, ông nói: “Kết quả phân tích dung dịch giữa ta và Bạn trong khuôn khổ Hợp đồng số 10 sẽ là cơ sở khoa học cho việc ta yêu cầu Bạn cùng hợp tác pha chế dung dịch đặc biệt tại Việt Nam”. Nói xong, ông quay sang đồng chí Phạm Duy Khuê, cán bộ Văn phòng Chính phủ vừa như báo cáo, vừa như giải thích để cơ quan cấp trên hiểu thêm nhiệm vụ của đơn vị. Anh chị em trong đoàn chúng tôi, với tâm trạng vừa mừng, vừa lo mong sao ngày mai đến nhanh hơn để chúng ta sớm trao đổi với Bạn về ý định cùng pha chế dung dịch đặc biệt tại Việt Nam.

Sáng hôm sau, như thường lệ, anh chị em trong đoàn ăn sáng và chuẩn bị lên đường đi làm việc. Sau khi mọi người ăn sáng xong, Tư lệnh gọi anh Lại Văn Hoà và anh Phạm Văn Quang sang phòng để gặp riêng. Chừng khoảng 20 phút sau, Tư lệnh và hai anh đã trao đổi xong nội dung công việc. Trước mặt mọi người, Tư lệnh giao nhiệm vụ cho chị Nguyễn Thị Hồng Minh và anh Lê Công Bằng kiểm tra lại lần cuối kết quả phân tích dung dịch và so sánh với kết quả của Bạn xem có chỗ nào cần phải thống nhất trước khi nghiệm thu không? Tiếp đến, Tư lệnh nói với mọi người là đêm qua, ông suy nghĩ rất nhiều về nội dung làm việc ngày hôm nay với Bạn, sáng nay trao đổi với anh Hoà và anh Quang, hai anh cũng đều có tâm trạng như vậy. Quả thật, nếu ta đặt vấn đề không khéo thì chưa chắc Bạn đã đồng ý với đề nghị của ta; lúc đó sẽ rất khó khăn. Ngược lại, không cẩn thận Bạn đánh giá ta là vong ơn, bội nghĩa, Bạn đang khó khăn ta lại không mua dung dịch của Bạn…. Xuất phát từ những điều đó, Ông quyết định, hôm nay làm việc chưa đưa nội dung đề nghị với Bạn phối hợp cùng với ta pha chế dung dịch đặc biệt tại Việt Nam. Giao cho anh Hoà và anh Quang tiếp tục thăm dò Bạn xem ý kiến của Bạn về vấn đề pha chế dung dịch tại Việt Nam như thế nào? Ngồi cạnh tôi, đồng chí Phạm Duy Khuê thốt lên: “thật tuyệt vời, rất nhân văn”. Mọi người cười ồ lên và đứng dậy lên đường đi làm việc với Bạn.

Hai ngày làm việc tiếp theo trôi nhanh, nhiệm vụ Tư lệnh giao cho nhóm anh Hoà, anh Quang; chị Minh, anh Bằng đều đã có kết quả, mọi người lần lượt đến báo cáo công việc cụ thể với Tư lệnh.

Bước sang ngày thứ năm của đợt công tác, Tư lệnh chính thức đặt vấn đề với Bạn về sự phối hợp hai bên pha chế dung dịch đặc biệt tại Việt Nam và lần đầu tiên sẽ được tiến hành vào mùa xuân năm 2004. Khi nghe được yêu cầu chính thức của chúng ta, dường như lãnh đạo của Bạn cũng hơi bất ngờ, nên chưa ai trả lời ngay. Trong khi chờ Bạn có câu trả lời, Tư lệnh đã chủ động nói thêm: “Pha chế dung dịch tại Việt Nam nhưng chúng tôi vẫn ký hợp đồng với các đồng chí. Chỉ có khác là các đồng chí sẽ bàn giao dung dịch cho chúng tôi tại Việt Nam”.

Ý kiến của Tư lệnh đã trùng với suy nghĩ của Viện sĩ V.A. Bư-cốp, Giám đốc Trung tâm, nên chỉ chờ chúng ta nêu vấn đề này ra trúng ý chỉ đạo của ông, ông liền nói: “Về nguyên tắc, chúng tôi đồng ý sẽ phối hợp với các đồng chí pha chế dung dịch tại Việt Nam, nhưng cần phải chờ kết quả nghiệm thu Hợp đồng số 10 xem các số liệu của hai bên có thống nhất với nhau không”. Nét mặt Tư lệnh rạng rỡ hẳn lên, chúng ta không ngờ Bạn lại trả lời nhanh như vậy. Kết quả phân tích dung dịch, tuy chưa nghiệm thu nhưng qua đối chiếu giữa ta và Bạn hầu như không có sai số. Đó là điều kiện chắc chắn Bạn sẽ ký hợp đồng chính thức bàn giao tỉ lệ hoá chất pha chế dung dịch cho chúng ta. Buổi làm việc diễn ra nhanh chóng và đạt kết quả như mong muốn.

Ngày hôm sau, diễn ra buổi nghiệm thu đề tài Hợp đồng số 9 và số 10. Do công tác chuẩn bị chu đáo của ta và Bạn nên buổi nghiệm thu tiến hành đúng dự kiến và đạt kết quả tốt đẹp. Lãnh đạo Trung tâm đã đánh giá cao kết quả hợp tác nghiên cứu giữa chuyên gia Nga và các bác sĩ Việt Nam. Từ kết quả này, Bạn khẳng định có đủ điều kiện để bàn giao thành phần hoá chất và phối hợp cùng với ta pha chế dung dịch tại Việt Nam từ mùa xuân năm 2004.

Chia tay Bạn, trở về nhà khách, mọi thành viên trong Đoàn ai nấy đều phấn khởi. Thế là bắt đầu từ năm tới chúng ta sẽ có dung dịch được pha chế tại Việt Nam. Bao nỗi nhọc nhằn, vất vả của các đoàn đi công tác để mang dung dịch về nước theo đường hàng không sẽ không còn nữa. Đây là một mốc son đánh dấu sự trưởng thành, lớn mạnh của đội ngũ cán bộ, bác sĩ của chúng ta và cũng là thành công của sự lãnh đạo, chỉ đạo của Thường vụ và Thủ trưởng Bộ Tư lệnh qua các thời kỳ. Mỗi lần nghĩ đến sự kiện này, trong tôi lại trở về với những mốc thời gian có tính chất quyết định đối với nhiệm vụ chính trị của đơn vị. Đó là khi chúng ta quyết tâm đầu tư xây dựng T77 làm cơ sở nghiên cứu khoa học phục vụ cho việc giữ gìn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh; năm 1992, ta đã chủ động làm thuốc trong dịp tu bổ định kỳ khi Bạn chưa sang kịp; năm 1995, ta tiếp nhận bàn giao nhiệm vụ làm thuốc thường xuyên thi hài Bác và năm 2003, trước khi kỷ niệm 35 năm giữ gìn tuyệt đối an toàn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bạn chính thức bàn giao thành phần cơ bản của dung dịch đặc biệt cho chúng ta. Những ký ức theo dòng thời gian luôn hiện hữu trong tâm trí tôi. Đúng “quá khứ, hiện tại, tương lai là một dòng chảy liên tục”. Thành công của ngày hôm nay là kết quả của biết bao con người đã cống hiến vì sự nghiệp giữ gìn lâu dài và bảo vệ tuyệt đối an toàn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh….

Thế rồi, thời khắc mong đợi đã đến, đúng 14 giờ, theo giờ Mát-xcơ-va ngày 4 tháng 6 năm 2003, ngày cuối cùng của đợt công tác, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu y sinh Mát-xcơ-va và Trưởng ban Ban quản lý Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chính thức ký Biên bản bàn giao tỉ lệ hoá chất dung dịch và nhất trí phối hợp với cán bộ, bác sĩ của ta pha chế dung dịch đặc biệt tại Việt Nam vào quý I năm 2004. Vậy là chuyến công tác của Đoàn cán bộ lãnh đạo Ban Quản lý Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Liên bang Nga đã thành công tốt đẹp.

Thấm thoắt đã ba năm trôi qua, Viện 69 và các chuyên gia Nga đã ba lần pha chế thành công dung dịch đặc biệt tại Việt Nam. Kết quả đó càng khẳng định sự đúng đắn, sáng suốt của lãnh đạo, chỉ huy đơn vị và tình cảm hữu nghị, truyền thống trước sau như một của các chuyên gia Nga đối với Việt Nam.

Đại tá Đặng Nam Điền
Phó Chính uỷ, kiêm Chủ nhiệm Chính trị – Bộ Tư lệnh Bảo vệ lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh

bqllang.gov.vn

Hoàn thành chương trình nghiên cứu sinh tại Tiệp Khắc, ngày 12 tháng 01 năm 1990, tôi về nước và mang theo cả suy tư sau khi tận mắt chứng kiến sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa tại hàng loạt các nước: Ba Lan, Đức, Hung-ga-ri, Tiệp Khắc và muộn hơn nữa là Ru-ma-ni. Tôi luôn hy vọng: Liên Xô – thành trì của cách mạng vô sản sẽ là điểm tựa vững chắc để dần dần khôi phục chủ nghĩa xã hội tại các nước Đông Âu. Nhưng điều hy vọng đó không còn. Năm 1991, nước Cộng hoà Liên bang Xô Viết sụp đổ – Một chế độ xã hội chủ nghĩa đã bị tan rã ở ngay chính quê hương của Lê-nin, quê hương của Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại.

Sự việc này đã ảnh hưởng rất sâu sắc tới quan hệ Việt – Nga, ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động tại Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, đặc biệt là quan hệ giữa Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh và Viện Lăng Lê-nin trong việc giữ gìn lâu dài thi hài Bác Hồ.

Ngay từ năm 1969, Bạn luôn cử ba chuyên gia y tế giỏi sang Việt Nam trực tiếp làm nhiệm vụ giữ gìn thi hài Bác. Trong những năm tháng chiến tranh chống Mỹ cứu nước, dù sơ tán đi bất cứ nơi đâu, Bạn luôn có mặt đồng cam cộng khổ với ta để trực tiếp thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng này. Năm 1975, nhờ sự giúp đỡ chí tình, chí nghĩa của Đảng, Nhà nước và nhân dân Liên Xô, Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được khánh thành tại Quảng trường Ba Đình lịch sử. Nhiệm vụ y tế giữ gìn lâu dài thi hài Bác được thuận lợi hơn, đồng thời phát huy được ý nghĩa chính trị, văn hoá của công trình Lăng.

Nhưng từ đầu năm 1992 trách nhiệm của Bạn trong việc giữ gìn thi hài Bác có sự đổi thay. Nhóm chuyên gia y tế của Bạn thường trực ở Việt Nam giảm từ ba người xuống còn hai người. Tiếp theo, ngày 4 tháng 3 năm 1992, đồng chí P.I. Phô-men-cô, chuyên gia y tế xin về nước trước thời hạn, chỉ còn lại đồng chí Iu.N. Cô-nô-nư-khin. Đây là điều bất thường, vì trong quá trình thực hiện nhiệm vụ giúp ta giữ gìn thi hài Bác từ trước tới nay, Bạn có nguyên tắc làm việc tập thể, chưa bao giờ Bạn làm việc với ta chỉ có một người. Sau đó nhiều lần Bạn không tới trực tiếp kiểm tra trạng thái thi hài Bác khi kết thúc các buổi lễ viếng. Từ ngày 14 tháng 3 năm 1992, Bạn không tới trực tiếp mà chỉ trao đổi qua điện thoại rằng: “Bây giờ không làm việc với Việt Nam nữa, các anh phải tự làm lấy…”.

Trước tình hình đó, ta càng nhận thức sâu sắc hơn quan điểm độc lập, tự chủ, phải phấn đấu vươn lên mạnh mẽ hơn nữa để làm chủ công nghệ, lấp vào chỗ trống khi gián đoạn sự giúp đỡ của chuyên gia y tế Liên bang Nga. Tuy đây là ngành khoa học bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau, nhưng ai cũng nhận thức được vai trò quan trọng của dung dịch giữ gìn lâu dài thi hài Bác mà các bạn Liên Xô vẫn giữ tại Lăng Bác coi như bí mật quốc gia của Bạn, mà ta phải tôn trọng. Vì vậy ta muốn thúc đẩy Bạn chuyển giao dung dịch đó cho ta tự quản lý. Bằng những phương pháp ngoại giao khéo léo với Tổng cục Kỹ thuật thuộc Bộ kinh tế Đối ngoại của Cộng hoà Liên bang Nga, ngày 17 tháng 3 năm 1992, hai chuyên gia của Tổng cục Kỹ thuật thuộc Bộ Kinh tế Đối ngoại Liên bang Nga đã cùng với đồng chí Thiếu tướng Nguyễn Văn Tưởng trực tiếp kiểm tra dung dịch tại công trình Lăng Bác. Sau lần kiểm tra đó, đồng chí X.A. Cra-xơ-nốp, Chủ nhiệm Tổng cục Kỹ thuật, Bộ Kinh tế Đối ngoại Cộng hoà Liên bang Nga đã có chỉ thị bàn giao dung dịch này cho Việt Nam.

Đứng trước cơ hội thuận lợi, ngày 19 tháng 3 năm 1992, tại đơn vị diễn ra cuộc họp quan trọng do Trung tướng Trần Hanh, Phó Tổng Tham mưu trưởng chủ trì. Thành phần tham dự có: Thiếu tướng Nguyễn Văn Tưởng – Tư lệnh; các đồng chí trong Thường vụ Đảng uỷ: Đại tá Đỗ Văn Khoan – Bí thư Đảng ủy, Nguyễn Quang Tấn – Phó Bí thư Đảng uỷ, Dương Đức Thạc – Uỷ viên Thường vụ; Viện 69 có: Đại tá Đỗ Văn Dai – Viện trưởng, Thượng tá Nguyễn Văn Châu – Bí thư Đảng uỷ, Phó Viện trưởng, Thiếu tá Vũ Văn Bình – Phó Viện trưởng. Hội nghị bàn về việc tiếp quản dung dịch giữ gìn thi hài Bác từ các Bạn Nga. Trong cuộc họp đã có nhiều ý kiến trao đổi khác nhau. Đa số mọi người nhất trí và mong muốn được nhận bàn giao của Bạn. Tuy nhiên có ý kiến cho rằng: Khi ta tiếp nhận số dung dịch này, các Bạn ở Viện Lăng Lê-nin có thể sẽ phật ý, như vậy sẽ ảnh hưởng tới việc giữ gìn toàn vẹn thi hài Bác. Dù ý kiến có khác nhau, nhưng mọi người đều cùng chung một quan điểm, mục tiêu là phải độc lập tự chủ trong việc giữ gìn thi hài Bác.

Trong quá trình thảo luận, tôi nhớ đồng chí Trần Hanh nói rất chân thành: “… Nếu như tôi là Tư lệnh, có trong tay hơn 500 lít dung dịch để giữ gìn thi hài Bác, thì vẫn thích hơn chứ”. Câu nói dân dã đó như lời thống nhất chung của hội nghị.

Vào 9 giờ sáng ngày 20 tháng 3 năm 1992, việc bàn giao dung dịch đã được diễn ra theo đúng chỉ thị của đồng chí X.A. Cra-xơ-nốp. Tại Hội nghị bàn giao, phía Cộng hoà Liên bang Nga gồm có: Đồng chí V.Đ. Ô-ni-xen-cô, quyền đại diện toàn quyền Tổng cục Kỹ thuật, Bộ Kinh tế đối ngoại; đồng chí X.V. Chu-rơ-kin, Kỹ sư trưởng, Tổng cục Kỹ thuật, Bộ Kinh tế Đối ngoại và có sự chứng kiến của đồng chí Iu.N. Cô-nô-nư-khin, chuyên gia y tế thường trực tại Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Phía Việt Nam có các đồng chí: Thiếu tướng Nguyễn Văn Tưởng – Trưởng ban Ban Quản lý Lăng, kiêm Tư lệnh Bộ Tư lệnh Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh; Đại tá Đỗ Văn Dai – Viện trưởng Viện 69; Thượng tá Nguyễn Văn Châu – Bí thư Đảng uỷ, Phó Viện trưởng Viện 69 và Thiếu tá Vũ Văn Bình – Phó Viện trưởng Viện 69.

Việc bàn giao dung dịch cho phía Việt Nam là một sự kiện quan trọng trong quá trình giữ gìn thi hài Bác. Đây không phải là thay chủ thể quản lý dung dịch, mà thực chất là khẳng định rõ trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ y tế giữ gìn thi hài Bác của Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng nói chung và các chuyên gia y tế Việt Nam nói riêng; đồng thời tạo thêm cơ sở vật chất vững chắc để ta vươn lên làm chủ công nghệ này.

Ngay trong ngày 20 tháng 3 năm 1992, đồng chí Trưởng Ban Quản lý Lăng kiêm Tư lệnh, Thiếu tướng Nguyễn Văn Tưởng đã gửi thư cảm ơn và thông báo cho đồng chí X.X. Đê-bốp, Viện trưởng Viện Lăng Lê-nin. Trong thư nêu rõ: “Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc về sự giúp đỡ quý báu của đồng chí đối với công tác giữ gìn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những năm qua.

Nhân đây, tôi cũng xin thông báo để đồng chí biết, ngày 20 tháng 3 năm 1992, theo quyết định của đồng chí X.A. Cra-xơ-nốp, Chủ nhiệm Tổng cục Kỹ thuật, đồng chí V.Đ. Ô-ni-xen-cô, đại diện toàn quyền Tổng cục Kỹ thuật ở Việt Nam đã bàn giao toàn bộ dung dịch hiện có ở công trình cho các bác sĩ Việt Nam. Trong khi chờ chuyên gia của các đồng chí sang thay, các bác sĩ Việt Nam tự làm thuốc theo quy trình từ trước tới nay và sử dụng, bảo quản dung dịch theo chế độ quy định.

Trong tình hình hiện nay mặc dù có nhiều thay đổi, song chúng tôi mong muốn hợp tác chặt chẽ với các đồng chí hơn nữa trong việc giữ gìn lâu dài thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh trên cơ sở hai bên đều có lợi. Mối quan hệ hợp tác này có thể là qua Tổng cục Kỹ thuật hoặc trực tiếp với Viện Lăng Lê- nin về những vấn đề hai bên cùng quan tâm.

Trước mắt, đề nghị đồng chí cử gấp đồng chí V.L. Kô-zen-sep và I.V Mát-vây-chúc sang Việt Nam và chuẩn bị cử 2 chuyên gia sang giúp công tác tu bổ định kỳ năm, thời gian là 45 ngày, kể từ ngày 3 tháng 9 năm 1992 và chuẩn bị các vật tư, hoá chất cần thiết cho công tác này. Riêng đối với đồng chí, chúng tôi mời đồng chí sang Việt Nam không chỉ giúp chúng tôi làm cố vấn mà là khách quý. Về thời gian, tuỳ đồng chí sắp xếp sao cho tiện, nhưng tốt nhất là cuối tháng 9 năm 1992″.

Ngay sau khi nhận bàn giao dung dịch, ngày 23 tháng 3 năm 1992, Ban Quản lý Lăng đã có báo cáo số 38/BQLL gửi Thủ tướng nêu rõ: Ta nhận số dung dịch của Liên Xô viện trợ không hoàn lại theo kế hoạch 1986 – 1990 mà Bạn vẫn coi là tài sản của Bạn… Tuy nhận bàn giao, nhưng ta vẫn tiếp tục hợp tác với Viện Lăng Lê-nin, trước khi nhận bàn giao đã bàn kỹ trong nội bộ và báo cáo đồng chí Trần Hanh và đồng chí Nguyễn Nam Khánh.

Theo đề nghị của đồng chí Tư lệnh, ngày 30 tháng 3 năm 1992, hai chuyên gia y tế là V.L. Kô-zen-sep và I.V. Mát-vây-chúc sang Việt Nam giúp ta nhiệm vụ giữ gìn thi hài Bác thường xuyên. Nhưng tới ngày 03 tháng 4 năm 1992, đồng chí Tổ trưởng V.L. Kô-zen-sep đề nghị ta lại tiếp tục xi dung dịch như trước đây. Đồng chí Đỗ Văn Dai đã giải thích với Bạn về tính pháp lý của việc bàn giao dung dịch giữa Bộ Kinh tế Đối ngoại của Liên bang Nga và Ban Quản lý Lăng. Các Bạn đã thông cảm và tiếp tục giúp ta làm nhiệm vụ.

Những tưởng khó khăn về chuyên gia đã qua, nhưng sự việc đã diễn ra không như chúng ta mong đợi. Nhiệm vụ làm thuốc lớn tháng 9 năm 1992, nhóm chuyên gia chủ chốt do Viện phó Iu.A. Rô-ma-cốp dẫn đầu không sang kịp, cũng không mang được dung dịch từ Mát-xcơ-va sang Việt Nam để phục vụ nhiệm vụ tu bổ định kỳ. Trước tình hình đó đồng chí V.L. Kô-zen-sep đề nghị với ta sẽ hoãn làm thuốc lớn để chờ đồng chí Iu.A. Rô-ma-cốp sang. Đồng chí Đỗ Văn Dai, Viện trưởng Viện 69 đã hội ý Thủ trưởng Viện để báo cáo Bộ Tư lệnh quyết tâm làm thuốc lớn thi hài Bác theo đúng kế hoạch đã phê duyệt. Ý kiến đó đã được Thủ trưởng Bộ Tư lệnh đồng ý. Và thực tế đã chứng minh quyết tâm đó là hoàn toàn đúng đắn, đồng thời cũng khẳng định bước trưởng thành mới của cán bộ y tế Việt Nam.

Sau đó, hai đợt tiếp theo chuyên gia y tế Liên bang Nga cũng không sang được theo kế hoạch vào các thời điểm từ ngày 14 tháng 4 tới ngày 26 tháng 5 năm 1993 và từ ngày 23 tháng 11 năm 1993 tới ngày 22 tháng 4 năm 1994.

Sau những lần gián đoạn đó, chuyên gia thường xuyên không sang được để trực tiếp giúp chúng ta, các nhóm chuyên gia mới sang, sau khi kiểm tra đều có nhận xét chung: “Trạng thái thi hài Bác rất ổn định, công tác y tế được các chuyên gia Việt Nam thực hiện xuất sắc”. Có thể nói các Bạn Nga cũng rất ngạc nhiên về sự trưởng thành nhanh chóng của các chuyên gia y tế Việt Nam.

Như vậy, việc Bạn chuyển giao dung dịch cho chúng ta tự quản lý là một cơ hội lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho chúng ta mạnh dạn, vững vàng đi lên trong những lúc khó khăn, thử thách.

Để có sự thành công trên, trước hết phải nói tới sự chỉ đạo sáng suốt của lãnh đạo các cấp. Ngay từ năm 1969 khi các Bạn Liên Xô đồng ý giúp chúng ta giữ gìn lâu dài thi hài Bác tại Hà Nội, các đồng chí lãnh đạo cao cấp nhất của Đảng, Nhà nước ta đã căn dặn các đồng chí cán bộ thực hiện nhiệm vụ này rằng: Hiện nay các Bạn đã đồng ý giúp chúng ta, nhưng Bạn giúp ta ngày nào hay ngày ấy, phải nhớ rằng Bác Hồ là của chúng ta, cho nên ta phải tự nghiên cứu để làm chủ nhiệm vụ này. Lời căn dặn mộc mạc, giản dị, nhưng đó là chiến lược chỉ đạo rất sáng suốt và đúng đắn xuyên suốt qua mọi thời kỳ.

Sự chỉ đạo và nắm bắt thời cơ của Bộ Tư lệnh luôn nhất quán và chính xác. Điều đó đã tạo được niềm tin vững chắc cho các cán bộ y tế của Viện 69 vững vàng thực hiện nhiệm vụ chuyên môn của mình, dù ban đầu chỉ là một tổ quân y 3 người. Cán bộ khoa học Viện 69 đã mạnh dạn nghiên cứu với một niềm say mê cháy bỏng dù không có tài liệu, thiếu thốn mọi phương tiện, trang bị kỹ thuật, đời sống hàng ngày còn rất nhiều khó khăn. Đặc biệt họ phải làm việc “trong thầm lặng”, điều mà các thế hệ trước đây của Bộ Tư lệnh vẫn thường nói về công tác y tế đặc biệt này. Ngoài ra, cùng với sự phối hợp chặt chẽ, có hiệu quả của các cơ quan, các đơn vị trong Bộ Tư lệnh, tạo thành sức mạnh tổng hợp, hỗ trợ lẫn nhau vượt qua mọi khó khăn thử thách, còn có sự phối hợp hiệu quả với các cơ sở khoa học và các nhà khoa học trong các thời kỳ công tác khác nhau. Những đơn vị tiêu biểu như Viện Quân y 108, Học viện Quân y, Viện Kiểm nghiệm Cục Quân y… Trong đó có các cá nhân, những người đóng góp lớn cho sự nghiệp giữ gìn thi hài Bác như: Phó tiến sĩ Đặng Hanh Khôi, Viện trưởng Viện Kiểm nghiệm – Cục Quân y; Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học Nguyễn Hưng Phúc – Phó giám đốc Học viện Quân y; đồng chí Lê Đình Lý – Chính ủy Viện Quân y 108…

Chúng ta thử hình dung nếu mình không chủ động sáng tạo ngay từ năm 1969, cứ ỷ lại vào sự giúp đỡ của Bạn thì từ năm 1991 chúng ta sẽ xoay xở ra sao khi chuyên gia gián đoạn, vận chuyển dung dịch thì khó khăn. Liệu thi hài Bác có được giữ gìn tuyệt đối an toàn như ngày hôm nay? Tôi nghĩ rằng chiến công này đã góp phần đáng kể tạo dựng nên truyền thống của Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân trong thời kỳ đổi mới là: Trung hiếu vẹn toàn, đoàn kết hợp đồng, tự lực tự cường, chủ động sáng tạo.

Đại tá,TS. Vũ Văn Bình
Phó Tư lệnh – Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh

bqllang.gov.vn

Tháng 12 năm 1980, sau khi kết thúc lớp học bổ túc văn hoá của Bộ Quốc phòng, tôi được điều về Đoàn 969 – đơn vị Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, tôi rất cảm động và suy nghĩ: đây là một vinh dự quá lớn và cũng là một trách nhiệm hết sức nặng nề mà chính tôi cũng chưa bao giờ dám nghĩ đến.

Về đơn vị, tôi nhận nhiệm vụ Trưởng ban Tuyên huấn – Phòng Chính trị, được sống, làm việc và công tác trong một tập thể đoàn kết gắn bó, được các anh lớn tuổi, đi trước, có bề dày kinh nghiệm giúp đỡ, được các cơ quan, đơn vị và cán bộ, đảng viên hết lòng ủng hộ, nên tôi đều hoàn thành các nhiệm vụ, lần lượt được bổ nhiệm các cương vị: Phó chủ nhiệm, Chủ nhiệm Chính trị, Phó Tư lệnh Chính trị. Được Đảng bộ tín nhiệm bầu vào Đảng ủy, Thường vụ, được phân công đảm nhiệm Phó bí thư, Bí thư Đảng ủy Đoàn 969.

Ở cương vị Bí thư Đảng ủy hơn ba nhiệm kỳ, tôi đã tham mưu, đề xuất nhiều nội dung Nghị quyết quan trọng cho Thường vụ, Đảng ủy Đoàn 969. Nhưng để lại trong tôi ấn tượng sâu sắc nhất là Nghị quyết 150 của Thường vụ về lãnh đạo nhiệm vụ giữ gìn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đây là một Nghị quyết có ý nghĩa định hướng lớn, bám sát thực tế, thể hiện tinh thần độc lập, tự chủ, ý chí tự lực tự cường trong sự nghiệp giữ gìn lâu dài và bảo vệ tuyệt đối an toàn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh của Đảng bộ và đơn vị.

Tính đến năm 1986, sau gần 20 năm làm việc với Bạn, đội ngũ cán bộ y tế và kỹ thuật của ta đã từng bước trưởng thành, có khả năng làm thành thạo kỹ thuật thường xuyên, bằng các phương pháp thông thường đã theo dõi được diễn biến trên thi hài; vận hành được các trang thiết bị kỹ thuật mà ta có và kinh nghiệm đảm bảo môi trường tinh khiết; có thể xử lý được những trường hợp phức tạp do hoàn cảnh chiến tranh hoặc bão lụt, bất trắc xảy ra.

Tuy vậy, còn nhiều vấn đề gặp khó khăn trở ngại. Chúng ta đã làm việc với Bạn gần 20 năm, nhưng Bạn giữ bí mật tuyệt đối về hoá chất, về kỹ thuật bảo quản, kết quả những lần xét nghiệm Bạn không hề thông báo cho ta biết.

Hơn nữa, trong công tác nghiên cứu khoa học, chúng ta thiếu thiết bị, hoá chất, thiếu cán bộ chuyên sâu và đồng bộ, thiếu luận cứ khoa học để có thể giải thích được các hiện tượng và khả năng loại trừ các nhân tố gây ảnh hưởng đến thi hài.

Thời điểm đó, việc triển khai thực hiện Nghị quyết 07, rồi đến Nghị quyết 27 của Bộ Chính trị gặp nhiều khó khăn. Đội ngũ cán bộ của đơn vị có sự thay đổi. Đồng chí Nguyễn Hồng Quang – Phó Tư lệnh Chính trị – từng là cán bộ tham gia hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, trải qua nhiều cương vị và có bề dày kinh nghiệm xây dựng đơn vị nghỉ hưu. Một thời gian ngắn sau đó, đồng chí Lương Soạn là cán bộ tiền khởi nghĩa, dày dạn trong hai cuộc chiến tranh, từng tham gia xây dựng Lăng Bác từ những ngày đầu đã từ trần. Đối với công việc, anh luôn là một cán bộ tận tuỵ, có tinh thần trách nhiệm cao. Đối với đồng đội, anh luôn gần gũi chân thành. Đối với gia đình, anh là một người chồng, người cha hết mực thương yêu vợ con. Cuộc sống thời bao cấp gặp rất nhiều khó khăn chật vật, nhưng anh không bao giờ lợi dụng chức quyền để thu vén cá nhân. Anh ra đi để lại trong Đảng bộ và đơn vị một khoảng trống, để lại trong cán bộ, công nhân viên, chiến sĩ niềm tiếc thương vô hạn.

Ngay sau đó, Thường vụ và Bộ Tư lệnh được kiện toàn. Đồng chí Nguyễn Văn Tưởng giữ chức Tư lệnh – Phó Bí thư Đảng ủy; tôi giữ chức Phó Tư lệnh Chính trị – Bí thư Đảng ủy; đồng chí Dương Đức Thạc giữ chức Chủ nhiệm Chính trị – Uỷ viên Thường vụ. Thường vụ đã bàn ngay chuyên đề về nhiệm vụ y tế. Trong đó, tập trung tham mưu, đề xuất, báo cáo Thường vụ Đảng ủy Quân sự Trung ương ra Nghị quyết chuyên đề về nhiệm vụ y tế giữ gìn thi hài Bác, làm cơ sở, làm chỗ dựa vững chắc cho đơn vị. Đồng chí Tư lệnh trực tiếp chuẩn bị văn bản để báo cáo với Thường vụ Đảng ủy Quân sự Trung ương về nhiệm vụ này.

Tại cuộc họp Thường vụ Đảng ủy Quân sự Trung ương, tôi và đồng chí Tưởng được mời dự, trực tiếp nghe những ý kiến phát biểu sâu sắc của các đồng chí Lê Đức Anh, Phó bí thư Đảng uỷ Quân sự Trung ương – Bộ trưởng Bộ Quốc phòng; đồng chí Nguyễn Quyết – Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị; đồng chí Đoàn Khuê – Tổng Tham mưu trưởng. Các đồng chí tiếp tục khẳng định sự nghiệp giữ gìn thi hài Bác là nhiệm vụ trọng đại, mang ý nghĩa quốc gia và quốc tế, thể hiện tình cảm, niềm tin của đồng bào, chiến sĩ cả nước và cả của bạn bè quốc tế đối với Bác Hồ, với dân tộc Việt Nam và chế độ xã hội chủ nghĩa. Thường vụ Đảng ủy Quân sự Trung ương và Bộ Quốc phòng đặt niềm tin và tiếp tục giao trọng trách lớn cho Đảng ủy và Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Ngày 25 tháng 02 năm 1988, Nghị quyết số 50 của Thường vụ Đảng ủy Quân sự Trung ương về thực hiện nhiệm vụ giữ gìn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh chính thức ban hành. Đảng ủy Đoàn 969 đã tổ chức ngay Hội nghị bất thường vào ngày 17 tháng 3 năm 1988 để quán triệt và thể hiện quyết tâm hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị đặc biệt.

Từ chủ trương, định hướng của Thường vụ Đảng ủy Quân sự Trung ương, đặt ra cho Thường vụ Đảng ủy Đoàn 969 phải nhanh chóng chuẩn bị chu đáo, kỹ càng, xây dựng nghị quyết chặt chẽ, có tính khả thi cao để lãnh đạo nhiệm vụ giữ gìn thi hài Bác.

Ngày 15 tháng 11 năm 1988, Thường vụ Đảng uỷ Đoàn 969 tổ chức hội nghị. Thường vụ đã mời các đồng chí Nguyễn Văn Tham, Phó tư lệnh – Tham mưu trưởng; Nguyễn Quang Tấn, Chủ nhiệm Kỹ thuật và một số cán bộ chủ trì của Viện 69 đến dự để nghe đồng chí Nguyễn Gia Quyền, Phó tư lệnh báo cáo chuyên đề về nhiệm vụ giữ gìn thi hài Bác.

Đây là Hội nghị bàn về những vấn đề trọng đại, mang tính quốc gia, quốc tế; những vấn đề thể hiện sự thiêng liêng của dân tộc trong sự nghiệp giữ gìn tuyệt đối an toàn thi hài Bác, giữ gìn sự đoàn kết đặc biệt giữa ta và chuyên gia Liên Xô, mong muốn tiếp tục tranh thủ được sự giúp đỡ cao nhất của Bạn, nên tất cả các đồng chí tham dự hội nghị đều phát biểu một cách sôi nổi, thận trọng và nghiêm túc.

Đồng chí Nguyễn Quang Tấn khẳng định: “Vấn đề khoa học giữ gìn thi hài là một nền khoa học có tính chất độc quyền của Liên Xô, dù Bạn không phổ biến cho ta, nhưng sau gần 20 năm trực tiếp làm việc với Bạn, ta phải tự tổng kết lại, cái gì ta đã hiểu được, đã làm được, cái gì chưa hiểu được, chưa làm được… từ đó mà bàn để định hướng cho các năm tiếp sau”.

Đồng chí Nguyễn Văn Châu tâm đắc: “Nếu Bạn bàn giao, ta có khả năng làm được và phải dứt khoát phấn đấu thực hiện, không để kéo dài đến các thế hệ kế tiếp nữa. Muốn vậy phải tập trung làm tốt công tác nghiên cứu khoa học với tư cách là một Viện nghiên cứu. Phải làm tốt đào tạo cán bộ đầu ngành, cán bộ chuyên sâu, phải báo cáo với trên xin đảm bảo trang thiết bị đồng bộ”.

Băn khoăn của các nhà khoa học cũng là nỗi trăn trở của Thường vụ. Tôi và đồng chí Tư lệnh tiếp tục nhiều lần trao đổi, bàn bạc, tích cực chuẩn bị kỹ mọi yếu tố, đánh giá đúng tình hình công tác y tế, nghiên cứu khoa học, mạnh dạn đề xuất những chủ trương, biện pháp phù hợp.

Ngày 9 tháng 3 năm 1989, Thường vụ Đảng ủy Đoàn 969 họp phiên cuối, sau khi phân tích kỹ về thực trạng, hội nghị đã nhất trí đánh giá: So với yêu cầu nhiệm vụ giữ gìn lâu dài thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh thì kết quả đạt được chỉ là bước đầu, nhưng là một thành tựu có ý nghĩa cực kỳ quan trọng vừa có tính khoa học, vừa có tính thực tiễn sâu sắc. Bên cạnh sự lãnh đạo, chỉ đạo của trên, sự giúp đỡ của Bạn, ta đã chủ động xây dựng được những cơ sở ban đầu của Viện nghiên cứu bảo quản thi hài ở một nước nhiệt đới nhằm nghiên cứu ảnh hưởng của các nhân tố y, sinh, hoá, lý …các kỹ thuật ướp và bảo quản thi hài trong điều kiện riêng biệt ở Việt Nam. Ta đã đào tạo được một đội ngũ cán bộ thành thạo các thao tác kỹ thuật …. Có khả năng vận hành các thiết bị mà ta có.

Trên cơ sở đánh giá đó, Thường vụ đã xác định chủ trương, giải pháp: Công tác y tế giữ gìn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh là công tác trọng tâm của toàn Bộ Tư lệnh. Viện 69 là đơn vị chuyên trách có trách nhiệm trực tiếp đảm nhiệm công tác và cùng với Bạn làm thuốc thi hài, đảm nhiệm công tác nghiên cứu khoa học đồng thời có chức năng làm tham mưu giúp Đảng uỷ mà trực tiếp là Thường vụ và Tư lệnh lãnh đạo, chỉ đạo công tác y tế giữ gìn lâu dài thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh.

….. Cần phải tiếp tục tranh thủ sự giúp đỡ toàn diện của Liên Xô, phối hợp với chuyên gia thực hiện nhiệm vụ bảo quản thi hài…. phải tích cực nghiên cứu học hỏi hiểu biết đầy đủ nội dung quy trình kỹ thuật, điều kiện vật chất tiến tới có khả năng tự bảo quản thi hài khi có tình huống gián đoạn do chiến tranh hoặc lũ lụt xảy ra….

Sau 3 năm chuẩn bị công phu, thực sự dân chủ, phát huy trí tuệ của toàn Đảng bộ, mà trung tâm là Thường vụ, tập thể Đảng uỷ Viện 69 và đội ngũ cán bộ chủ trì làm công tác y tế, khoa học kỹ thuật, được Nghị quyết 50 của Thường vụ Đảng ủy Quân sự Trung ương định hướng soi đường, nên Nghị quyết 150 có sức sống, định hướng cho Đảng bộ và đơn vị phát huy ý chí độc lập, tự cường vươn lên làm chủ vững chắc sự nghiệp giữ gìn thi hài Hồ Chủ tịch.

Ngày 16 tháng 3 năm 1989, Nghị quyết số 150 của Thường vụ về lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ y tế giữ gìn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh được ban hành, phổ biến, quán triệt đến cán bộ chủ trì các cấp, được toàn Đảng bộ và đơn vị triển khai thực hiện với những nội dung công việc cụ thể.

Chủ trương về đầu tư, xây dựng nâng cấp Viện 69 để hoàn thành nhiệm vụ chính trị đặc biệt đã được Bộ Tư lệnh triển khai tại Quyết định số 324/QĐ/BVL, ngày 17 tháng 5 năm 1990. Biểu biên chế mới của Viện 69 xác định gồm Thủ trưởng và các bộ phận phù hợp với nhiệm vụ: Quản lý toàn bộ công tác y tế bảo quản lâu dài thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh; xây dựng chiến lược nghiên cứu lâu dài, xác định kế hoạch nghiên cứu từng giai đoạn; quản lý công tác nghiên cứu khoa học, tổ chức nghiên cứu các đề tài khoa học với quy mô từ cơ sở tới cấp Nhà nước theo hướng đã định.

Đồng thời Viện còn quan tâm đào tạo đội ngũ cán bộ có trình độ khoa học, có kinh nghiệm và đầu tư trang thiết bị hiện đại. Viện 69 đã tích cực đào tạo cán bộ, nghiên cứu hoàn thành nhiều đề tài khoa học. Hàng chục cán bộ, nhân viên được cử sang Nga học tập, nhiều cán bộ đã phấn đấu trở thành tiến sĩ, thạc sĩ, chuyên khoa cấp 2. Chính lực lượng này đã trực tiếp quyết định vào việc hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ giữ gìn lâu dài và bảo vệ tuyệt đối an toàn thi hài Bác.

Nhìn lại những năm qua – một thời gian rất ngắn ngủi trong sự nghiệp giữ gìn lâu dài và bảo vệ tuyệt đối an toàn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhưng có nhiều biến động phức tạp, càng thấy ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với đơn vị. Được sự lãnh đạo và chỉ đạo của trên, Đảng bộ và đơn vị đã có những chủ trương định hướng đúng và có quyết tâm cao để vượt qua những khó khăn thử thách của giai đoạn chuyển tiếp, mở ra một bước ngoặt mới trên con đường độc lập tự chủ, tự lực tự cường, chủ động sáng tạo, làm chủ nhiệm vụ giữ gìn lâu dài thi hài Bác để các thế hệ hôm nay và mai sau mãi mãi được đến thăm viếng Người.

Đại tá Đỗ Văn Khoan
Nguyên Bí thư Đảng uỷ, Phó Tư lệnh Chính trị – Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh

bqllang.gov.vn