– Nhật ký của Vũ Kỳ, người thư ký gần gũi của Bác Hồ viết:

Chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1945

“Ngày 20/1/1946: Dân Hà Nội năm nay có lẽ nghỉ Tết sớm hơn mọi năm, Tết Bính Tuất sắp tới là Tết Độc lập đầu tiên của cả nước và của từng nhà, còn hơn một tuần nữa mới tới ngày tiễn Ông Táo lên trời mà nhiều nhà đã sửa soạn cả rồi. Bác Hồ đã nghĩ sớm đến Tết, nhưng Bác chẳng có gì để chuẩn bị và cơ quan cũng chưa chuẩn bị gì cả. Công việc ngày càng bận rộn.

Ngay đầu giờ làm việc sáng nay, Bác viết thư kêu gọi đồng bào nhân dịp Tết sắp đến. Chẳng là tối qua, Bác hỏi còn mấy ngày thì tới 23 tháng Chạp. Thư ngắn gọn và cứ tưởng Bác đang nói chuyện với mọi người. Chắc đêm qua Bác nghĩ nhiều đến đồng bào và chiến sĩ .

Thư mở đầu bằng câu: “Dân ta là một dân tộc giàu lòng bác ái…” và kết thúc bằng câu : “…sao cho mọi người đều được hưởng cái thú vui vẻ Tết xuân đầu tiên của nước Việt Nam độc lập” (hết nhật ký).

Đọc toàn văn bức thư này trong “Hồ Chí Minh toàn tập” còn có đoạn:

“Vậy qua năm mới, các cháu phải xung phong thực hành “đời sống mới”. Đời sống mới là: – Hăng hái kiên quyết, không sợ khó, không sợ khổ – Phải siêng học, phải siêng làm, phải tiết kiệm – Việc nên làm (như ủng hộ kháng chiến, tăng gia sản xuất) thì ta không chờ ai nhắc nhủ – Việc nên tránh (như tự tư tự lợi) thì ta không đợi ai ngăn ngừa”.

X&N
bee.net.vn

– 10 ngày trước Tết Canh Tý, ngày 18/1/1960, trên báo “Nhân Dân”, với bút danh T.L, Bác viết bài “Mừng Tết Nguyên đán như thế nào?” đặt vấn đề có nên biến ngày Xuân thành dịp tiêu pha “có bao nhiêu tiền đều bỏ ra mua sắm hết để đánh chén lu bù” hay không?

Bác cho rằng “thế là mừng Xuân một cách lạc hậu, thế là lãng phí, thế là không Xuân! Nên nhớ rằng hiện nay chúng ta phải cần kiệm xây dựng nước nhà, xây dựng Chủ nghĩa Xã hội. Không nên vì một cớ gì mà quên nhiệm vụ ấy”.

Tháng 1/1960, Bác thăm thị xã Kiến An, đang nhận những bó hoa của các cháu thiếu nhi

Bài báo kết luận: “Các đồng chí cán bộ ta cần phải hướng dẫn đồng bào làm cho Tết Canh Tý thành một cái Tết vui vẻ và tưng bừng, đồng thời là một Tết tiết kiệm và thắng lợi.

“Trăm năm trong cõi người ta
Cần kiệm xây dựng nước nhà mới ngoan
Mừng Xuân, Xuân cả thế gian
Phải đâu lãng phí cỗ bàn mới Xuân”

Nhắc lại ngay Tết Độc lập đầu tiên (1946) trên báo “Cứu Quốc” vị Chủ tịch của nước Việt Nam mới cũng viết bài báo có nhan đề “Tết” nêu rõ: “Dân tộc ta là một dân tộc giàu lòng đồng tình và bác ái.

Trong lúc này toàn quốc đồng bào từ giàu đến nghèo, từ già đến trẻ, ai cũng sửa soạn ăn Tết mừng Xuân. Tôi kêu gọi đồng bào và các đoàn thể làm thế nào để chia sẻ cuộc vui Xuân mừng Tết với: Những chiến sĩ oanh liệt trước mặt trận. Những gia quyến các chiến sĩ. Những đồng bào nghèo nàn. Sao cho mọi người đều được hưởng thú vui về Tết Xuân đầu tiên của nước Việt Nam Độc lập”.

Cũng Tết năm đó, Bác còn viết bài “Gương sáng suốt của Đời sống mới ”biểu dương“ các vị kỳ lão Đình Bảng và làng Xuân Tảo đã đem số tiền mừng thọ… ủng hộ vào Quỹ Cứu quốc và ủng hộ chiến sĩ. Các vị ở xã Đông Hội, Gia Khánh, Ninh Bình đem ba phần tư tiền tế Thành hoàng… để giúp chiến sĩ người mặt trận. Họ Nguyễn Thượng của làng Thượng Phúc.. giảm ăn uống cúng giỗ để quyên vào Quỹ chiến sĩ…”.

Bài báo kết luận: “Ba việc đó chẳng những đã tỏ lòng vàng ngọc của đồng bào các làng xã kể trên, đồng thời cũng là một gương sáng trong sự thực hành Đời sống mới cho đồng bào cả nước”.

X&N
bee.net.vn

– Ngày 17/1/1926, lúc này Nguyễn Ái Quốc với bí danh là Lý Thuỵ đang hoạt động ở Quảng Châu (Trung Quốc) nhằm tập hợp các thanh niên từ trong nước mới sang. Trên báo “Thanh Niên” do Nguyễn Ái Quốc sáng lập đăng bài “Báo chí bình dân” nhằm đưa ra một quan niệm về báo chí cách mạng. 

Bài báo viết: “Các bạn chúng ta phàn nàn nhiều lần rằng các bài báo của ta thiếu trau chuốt để có thể gây ảnh hưởng đến tâm trí dân chúng. Chúng tôi bất chấp (xem thường) việc sử dụng những từ mỹ miều, văn phong lịch lãm, câu chữ đong đưa, nhịp câu đăng đối song hành, những sự tô vẽ văn chương mà các nhà nho ham chuộng. Nhưng ngựơc lại, chúng tôi gắng sức vì lợi ích của tất cả mọi người, dùng một văn phong sáng sủa, chính xác và dễ hiểu.

Ngày 17/1/1967, Bác Hồ tiếp nhân sĩ trí thức Mỹ phản đối chiến tranh ở VN

Vì mục đích của chúng tôi là: 1. đánh trả sự tàn bạo của người Pháp, 2. khích lệ dân tộc An Nam liên kết lại, 3. làm cho họ thấy đuợc nguyên nhân những đau khổ, đói nghèo của họ và chỉ ra cho họ làm thế nào để tránh được những điều đó nên bản báo của chúng tôi làm tròn nhiệm vụ là hồi kẻng báo động … Tiếng đàn cầm chắc chắn hay hơn tiếng kẻng, những trước mối hoạ đang đe doạ chúng ta, tốt nhất là đánh kẻng còn hơn gẩy đàn!

Có nhiều cách làm rung động lòng người. Khóc lóc, than vãn, đọc Kiều hay Tam Quốc đều khiến ta mủi lòng. Nhưng đó chỉ là những cảm xúc thoáng qua và hời hợt mà chúng tôi không muốn gợi lên trong lòng độc giả chúng tôi. Ngược lại, chúng tôi muốn rằng văn của chúng tôi gây được cho họ ảnh hưởng sâu sắc và lâu dài.

Ví dụ, nếu gặp một nông dân An Nam quần áo tả tơi, chúng tôi sẽ bằng một giọng đầy thương cảm, nhưng che giấu đi niềm xúc động và nuốt nước mắt mà nói rằng: Than ôi! Sao mà số phận anh khốn khổ thế này. Anh mua giống hết 2 đồng, mua phân 4 đồng, thuê thợ 5 đồng và nộp thuế 1 đồng. Tiền anh chi đã lên đến 15 đồng, anh bán thóc được 18 đồng. Nhưng vì anh đã phải nộp thuế chợ 1 đồng, nên thực ra anh chỉ được 2 đồng, mà tiền ấy, anh cũng bị Pháp cướp mất. Vì thế tôi mới bảo rằng anh khốn khổ.

Anh nông dân của chúng ta sẽ không khóc, không than. Nhưng anh ta suy nghĩ, hiểu ra và cuối cùng sẽ vùng lên và làm cái việc tuyên truyền chống chủ nghĩa đế quốc. Còn những ai yêu thơ thì họ cứ tự do đắm chìm mà đọc Cung Oán hay Nhị Độ Mai.”

X&N
bee.net.vn

– Ngày 16/1/1947, hơn một năm sau ngày toàn quốc kháng chiến, sau khi chủ trì một cuộc họp của Hội đồng Chính phủ nghe báo cáo về tình hình các mặt trận trên cả nước, thảo luận về việc tổ chức tản cư nhân dân ra khỏi các vùng chiến sự, vấn đề xây dựng nền giáo dục kháng chiến và chăm sóc thương binh…, Chủ tịch Hồ Chí Minh soạn thảo “Lời kêu gọi đồng bào phá hoại để kháng chiến”.

Bác Hồ đọc Thơ Chúc Tết tháng 1/1967

Sau “Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến” ngày 20/12/1946 thì đây là một văn kiện quan trọng của người đứng đầu Nhà nước kêu gọi dân chúng tiếp tục cuộc kháng chiến bằng những việc làm cụ thể và thiết thực.

Văn kiện viết: “Vì sao ta phải kháng chiến? Vì không kháng chiến, thì Pháp sẽ cướp nước ta lần nữa. Chúng sẽ bắt dân ta làm nô lệ lần nữa. Vì ta không chịu làm trâu ngựa cho Pháp, vì ta phải gìn giữ non sông đất nước ta, cho nên ta phải đánh bọn thực dân Pháp. Đánh thì phải phá hoại. Ta không phá thì Pháp cũng phá…

Vì vậy ta phải phá trước, cho Pháp không dùng được. Bây giờ chúng ta phá đi, để chặn Pháp lại, không cho chúng tiến lên, không cho chúng lợi dụng, ta vì nước hy sinh chịu khổ một lúc. Đến ngày kháng chiến thắng lợi, ta sẽ cùng nhau kiến thiết sửa sang lại nào có khó gì.

Vậy tôi thiết tha kêu gọi toàn thể đồng bào ở đây, mọi người đều ra sức giúp phá. Phá cho rộng, phá cho sâu, phá sao cho bọn Pháp không lợi dụng được. Một nhát cuốc của đồng bào cũng như một viên đạn của chiến sĩ bắn vào quân địch vậy.

Tôi lại trân trọng hứa với đồng bào rằng: kháng chiến thắng lợi rồi, tôi sẽ ra sức cùng đồng bào sửa sang tu bổ lại hết. Chúng ta sẽ làm những đường sá, cầu cống khéo hơn, những nhà cửa tốt hơn, và xứng đáng một dân tộc tự do, độc lập hơn.”

Cuộc “tiêu thổ kháng chiến” được lịch sử ghi nhận như một “tấn bi kịch lạc quan”. Đó là sự mất mát rất to lớn những di sản vật chất nhưng lai biểu dương một nghĩa khí anh hùng.

Sau này, trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đặc biệt là với cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ đánh ra miền Bắc, cái tinh thần này tiếp tục được thể hiện trong ý chí “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” được nêu lên trong lời kêu gọi ngày 17/7/1966 của Bác Hồ: “Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hay lâu hơn nữa. Hà Nội, Hải Phòng và môt số thành phố, xí nghiệp có thể bị tàn phá, song nhân dân Việt Nam quyết không sợ! Không có gì quý hơn độc lập, tự do. Đến ngày thắng lợi, nhân dân ta sẽ xây dựng lại đất nước ta to đẹp hơn, đàng hoàng hơn!”.

X&N
bee.net.vn

– Ngày 15/1/1948, Bác chủ trì Hội nghị Trung ương Đảng mở rộng. Nhật ký của Bộ trưởng Tài chính Lê Văn Hiến thuật lại hội nghị này.

“Ngày 14/8:.. Hôm nay cùng anh em trung uỷ (tức Uỷ viên Trung ương Đảng- X&N) ăn cơm tại nhà Cụ. Bữa cơm vui vẻ quá. Cụ khôi hài tợn.

Cụ cho một cái áo ấm của đồng bào các nơi biếu Cụ nhưng vì sẵn có áo ấm rồi nên Cụ để tặng lại người khác thiếu thốn hơn. Đêm ngủ tại đây, bên cạnh một đống lửa hồng ấm áp quá”.

Bác Hồ đọc thơ chúc Tết tháng 1/1967

Ngày 15/1/1948: Buổi sáng Cụ cặm cụi chế cà phê và cho mỗi người một cốc. Ấm bụng rồi Cụ và các anh em đi đến địa điểm hội nghị. Trong một khoảng rừng khác, một ngôi nhà rộng rãi của đồng bào Mán đã chật cả người. Ai nấy đều ra đón chào Cụ. Anh em gặp nhau sau những ngày vất  vả vì cuộc tấn công của địch (trận tập kích của Pháp lên Bắc Kạn-X&N), vui mừng quá.

Cụ bắt tay mọi người rồi câu chuyện thân mật đậm đà kéo dài chung quanh Cụ trong lúc gió trong rừng hắt vào lạnh thấu xương. Cuộc hội nghị bắt đầu từ 8h30, sau khi làm lễ chào cờ, mặc niệm chiến sĩ vong trận và lễ giới thiệu các trung uỷ và các cán bộ có mặt. Lễ này long trọng quá, trên đỉnh đồi cao và kín…Hội nghị đến tối mò mới nghỉ…”.

Sau Hội nghị Trung ương, Hội đồng Chính phủ họp tiếp dưới sự chủ tọa của Bác cho đến ngày 19/1 bàn nhiều vấn đề quan trọng trong đó có việc phong hàm cấp tướng đầu tiên cho một số cán bộ quân đội và việc phát hành tiền tài chính…

Cũng trong ngày Bác còn viết thư thăm hỏi và động viên một vị quan lang có uy tín của dân tộc Mường là cụ Đinh Công Phủ, trong thư bày tỏ xin biếu một tấm áo trấn thủ do nhân dân gửi biếu nay tặng lại.

X&N
bee.net.vn