Chủ tịch Hồ Chí Minh và báo chí

ba ho doc bao nd

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh xem báo chí là vũ khí, là tiền đồn của mặt trận tư tưởng mà những người cách mạng cần phải nắm giữ và sử dụng có hiệu quả trong hoạt động đấu tranh cách mạng.

Trong hoạt động đấu tranh để giải phóng dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dùng báo chí như một công cụ sắc bén chống lại những âm mưu của chủ nghĩa thực dân đối với các dân tộc thuộc địa, lấy báo chí làm điểm gắn kết các dân tộc cần lao lại với nhau nhằm tạo sức mạnh to lớn làm nên thắng lợi, đồng thời với quá trình đó Hồ Chí Minh cũng trở thành một nhà báo xuất sắc của nền báo chí cách mạng Việt Nam nói riêng và báo chí vô sản nói chung. Trong hoạt động sáng tạo báo chí của mình, Hồ Chí Minh cũng đồng thời đã hình thành những quan điểm sâu sắc về vị trí, vai trò, bản chất và đặc trưng của báo chí và đặc biệt là quan điểm về xây dựng đạo đức của đội ngũ nhà báo.

Báo chí Việt Nam ra đời muộn, lại phát triển trong hoàn cảnh đặc biệt khi bị sự áp bức của chế độ thực dân nửa phong kiến. Báo chí giai đoạn này chia làm hai chiến tuyến. Một bên là nền báo chí phản động được sự ủng hộ của thực dân đã dùng ngòi bút phản động để “ru ngủ”, “nhồi sọ” nhân dân và chống phá các tư tưởng cách mạng. Chính phủ Pháp cũng giành luôn lấy “Cái quyền hạn bỉ ổi chỉ cho phép xuất bản những loại nào ca ngợi mình và sau khi đã có kiểm duyệt. Chính phủ lợi dụng cái độc quyền ấy để lập ra những tờ báo tiếng Việt theo ý mình, được hưởng trợ cấp bí mật của Nhà nước và chuyên việc làm quảng cáo tuyên truyền cho chính phủ và thường kỳ viết những bài phỉnh nịnh các quan trên có thế lực ở thuộc địa”[1].

Ở phía bên kia chiến tuyến là những tờ báo cách mạng (mặc dù rất ít) nhưng cũng đã bước đầu khuyến khích được những tư tưởng yêu nước, thương dân, truyền bá những giá trị mới từ bên ngoài vào và tích cực đấu tranh chống lại chủ nghĩa thực dân và phong kiến, những tờ báo này là ngọn cờ đấu tranh với kẻ địch trên lĩnh vực chính trị tư tưởng, thức tỉnh lòng yêu nước và chí khí tự hào của dân tộc. Tuy nhiên phải hoạt động trong điều kiện vô cùng khó khăn, bị cấm đoán, đình bản, đóng cửa và những người làm báo lúc nào cũng có thể đeo vào cổ án tù…

Trong quá trình tìm đường cứu nước, nghiên cứu về những giá trị của phương Tây, Hồ Chí Minh đã nhận thấy sức mạnh to lớn của báo chí trên mặt trận văn hóa tư tưởng. Hồ Chí Minh là một trong những người Việt Nam đầu tiên viết báo trên đất Pháp. Việc viết báo của Người là cả một quá trình rèn luyện, từ chỗ chỉ bắt đầu bằng những mẩu tin năm ba dòng, với những việc rất nhỏ rồi dần dần viết dài ra, đến khi đã viết được dài rồi, người ta lại yêu cầu Bác phải thu ngắn lại, càng cô đọng, càng súc tích càng tốt, dùng được càng nhiều những từ “đắt” nghĩa càng tốt, đó là một việc làm rất khó khăn khi mà trình độ ngoại ngữ của Người lúc đó vẫn còn nhiều hạn chế.

Tài năng viết báo của Hồ Chí Minh đồng hành với quá trình đấu tranh cho cách mạng Việt Nam, Người đã lấy báo chí làm vũ khí lý luận của mình và coi báo chí là một mặt trận vô cùng quan trọng, mặt trận văn hóa tư tưởng trong sự nghiệp giải phóng dân tộc. Trên mặt trận đó, Hồ Chí Minh đã căn dặn: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng, cây bút trang giấy là vũ khí sắc bén của họ”[2]. Trách nhiệm của nhà báo là định hướng và bảo vệ tư tưởng của đảng trong cán bộ và quần chúng nhân dân. Hồ Chí Minh cho rằng “một tờ báo có ảnh hưởng trong dân chúng rất mạnh, có thể giúp chính phủ rất nhiều”[3].

Trong sự nghiệp chấn hưng dân tộc, báo chí cũng là một mặt trận đấu tranh để “phò chính trừ tà”, tuyên truyền những giá trị tốt đẹp của chế độ mới, giáo dục đạo đức trong quần chúng nhân dân, đồng thời đi đôi với đấu tranh chống lại những tật bệnh trong xã hội như tham ô, tham nhũng, lãng phí, quan liêu mà nguồn gốc sâu xa chính là do chủ nghĩa cá nhân sinh ra. Đi đôi với đấu tranh chống cái xấu, báo chí phải tuyên truyền những tấm gương người tốt, việc tốt trong xã hội để mọi người học hỏi, Hồ Chí Minh cho rằng: “Báo chí phải khuyến khích những người tốt, việc tốt và thẳng thắn phê bình những điều xấu như: Lười biếng, tham ô, lãng phí, quan liêu. Đó là một việc làm rất cần thiết”[4], thắng lợi trên mặt trận này sẽ góp phần to lớn vào sự nghiệp cách mạng chung của cả dân tộc trên con đường đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội.

● Hồ Chí Minh – Người khai sinh nền báo chí cách mạng Việt Nam

Với vai trò là người sáng lập, Hồ Chí Minh đã trực tiếp cho ra đời 9 tờ báo cách mạng, đó là: Người Cùng Khổ (1922); Quốc Tế Nông Dân (1924); Thanh Niên (1925); Công Nông (1925); Lính Kách Mệnh (1927); Việt Nam Tiền Phong (1927); Thân Ái (1928); Đỏ (1929); Việt Nam Độc Lập (1941); Cứu Quốc (1942). Ngoài ra Người còn đóng góp hàng nghìn bài viết trên các tờ báo của Việt Nam cũng như quốc tế. Từ bài báo đầu tiên cho đến những tác phẩm cuối cùng, với vai trò là người sáng lập cũng như quản lý báo chí, Chủ tịch Hồ Chí Minh đều thực hiện đúng như tôn chỉ cầm bút của mình mà Người từng chia sẻ đó là đấu tranh cho độc lập dân tộc, cho tự do, ấm no, hạnh phúc của nhân dân.

Theo thống kê, Chủ tịch Hồ Chí Minh có hơn 170 tên gọi, bút danh và bí danh[5] thì 2/3 những tên gọi trong số đó được người sử dụng trong các tác phẩm báo chí của mình. Từ tác phẩm đầu tay Vấn đề dân bản xứ (đúng với tính cách một bài báo)[6] được đăng trên Báo Nhân Đạo (L’Humanité) ngày 2.8.1919 nhằm đòi những quyền dân tộc cơ bản cho dân tộc Việt Nam và lên án những chính sách cai trị, những thủ đoạn áp bức bóc lột cực kỳ dã man, tàn bạo của thực dân Pháp cho đến tác phẩm cuối cùng Thư trả lời Tổng thống Mỹ Risớt M. Níchxơn được Người đề ngày 25.8.1969 và đăng trên Báo Nhân Dân số 5684, ngày 7.11.1969 thì chúng ta thấy rằng, Hồ Chí Minh đã làm báo cả cuộc đời và đã để lại hơn 2.000 bài báo các loại, gần 300 bài thơ và gần 500 trang truyện và ký.

Hồ Chí Minh – Tấm gương đạo đức báo chí

Chủ tịch Hồ Chí Minh ví đạo đức giống như gốc của cây và ngọn nguồn của sông suối “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”[7]. Đạo đức của người làm báo phải thể hiện trước hết ở bản lĩnh chính trị vững vàng, lập trường tư tưởng kiên định. Theo Người, báo chí phản ánh đời sống nhân dân, phản ánh sự nghiệp cách mạng của dân tộc vì vậy, không lúc nào người làm báo được quên trách nhiệm của mình với Đảng, với dân. Nhà báo chính là những chiến sĩ cách mạng trên mặt trận văn hóa tư tưởng, cho nên phải không ngừng “trau dồi tư tưởng nghiệp vụ và văn hóa; chú trọng học tập chính trị để nắm vững chủ trương chính sách của Đảng và Chính phủ; đi sâu vào thực tế, đi sâu vào quần chúng lao động”[8].

Đạo đức của nhà báo phải được thể hiện thông qua những tác phẩm báo chí của mình. Đó phải là những tác phẩm có hình thức đẹp, nội dung phong phú, giá trị chân thật. Mà để làm được điều đó theo Hồ Chí Minh nhà báo phải trả lời được những câu hỏi: Tác phẩm của của mình viết ra để cho ai xem? Tác phẩm viết để làm gì? Tác phẩm viết cái gì? Tác phẩm viết như thế nào? Câu trả lời theo Hồ Chí Minh đó chính là vì nhân dân, vì sự nghiệp chung của toàn dân tộc Việt Nam, vì độc lập tự do, vì chủ nghĩa xã hội, chỉ khi hướng đến cái đích đó báo chí mới khẳng định được vị thế của mình trong nhân dân, được nhân dân truyền tụng và ca ngợi.

Báo chí cũng phải là tấm gương của tự phê bình và phê bình, bản thân báo chí là cơ quan phản ánh, có trách nhiệm phê bình những những thói hư, tật xấu trong xã hội, Người căn dặn: “Viết để nêu những cái hay, cái tốt của dân ta, của bộ đội ta, của cán bộ ta, của bạn ta. Đồng thời để phê bình những khuyết điểm của chúng ta, của cán bộ, của nhân dân, của bộ đội. Không nên chỉ viết cái tốt mà giấu cái xấu”[9], nhưng muốn làm được điều đó thì trước tiên nhà báo phải tự phê bình bản thân mình đã, mình có hay, có tốt, có đẹp mới đi nói và viết về người khác được, nếu tự bản thân mình đã “hủ hóa, xấu xa” thì còn ai tin vào bài viết, tin vào tác phẩm của mình nữa. Chính vì vậy, Hồ Chí Minh yêu cầu: “Các báo cũng cần khuyến khích quần chúng giúp ý kiến và phê bình báo mình để tiến bộ mãi”[10].

Đối với hoạt động sáng tạo báo chí, Người đặc biệt lưu ý các nhà báo phải có sự chân thật, khách quan đối với từng con người, từng sự việc trong tác phẩm của mình, phải tránh tư tưởng ba hoa, nói không có sách, mách không có chứng, những gì không biết, không được nghe hoặc nhìn thấy cụ thể thì “chớ nói, chớ viết”.

Hiện nay, chúng ta đang thực hiện cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, báo chí phải thấy rõ trách nhiệm của mình trong cuộc vận động này, đó là phải tuyên truyền những giá trị đạo đức tốt đẹp mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho toàn Đảng, toàn dân ta, báo chí phải trở thành kênh thông tin để không những giáo dục cho nhân dân học tập mà còn phải giúp nhân dân làm theo, phải khuyến khích những tấm gương người tốt, việc tốt, những điển hình tiên tiến trong nhân dân. Phải tuyên truyền phê phán, lên án những thói hư, tật xấu, những tật bệnh trong xã hội… cùng với đó tự bản thân các nhà báo và những người hoạt động báo chí hãy trở thành một tấm gương về đạo đức.

Đào Anh Tuấn

[1] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 1, tr. 19
[2]Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 13, tr. 466
[3] Trần Đương: Chủ tịch Hồ Chí Minh với báo chí cách mạng Việt Nam, Nxb Thông Tấn, Hà Nội, 2004, tr.114
[4]Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 13, tr.391-392
[5] Theo Bảo tàng Hồ Chí Minh: Những tên gọi, bút danh, bí danh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, NXB Chính Trị Quốc Gia, Hà Nội, 2007
[6] Trước khi bài vấn đề dân bản xứ được đăng trên báo cũng đã có 1 số tác phẩm khác của Nguyễn Ái Quốc như: Quyền của các dân tộc thuộc địa, Tâm địa thực dân được đăng nhưng với tư cách một bài báo thực sự thì đây có thể coi là tác phẩm đầu tay của Nguyễn Ái Quốc
[7] Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính Trị Quốc Gia, Hà Nội, 2011, tập 5, tr. 292
[8]Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính Trị Quốc Gia, Hà Nội, 2011, tập 13, tr. 466
[9]Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 8, tr. 206
[10] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 13, tr. 464

Theo nguoilambao.vn
Vkyno (st)

Advertisements