“Người lính U-crai-na, cựu chiến binh Việt Nam”

QĐND Online – Trong căn nhà ấm cúng của mình tại phố Liễu Giai, Thiếu tướng Nguyễn Văn Ninh-nguyên Phó Cục trưởng Cục tác chiến –Bộ Tổng tham mưu đã cho chúng tôi xem cuốn nhật ký bằng hình ảnh của một cựu chiến binh U-crai-na gửi tặng ông trong chuyến thăm Việt Nam hồi đầu năm 2011. Với ông, những kỉ niệm của một thời là Bộ đội Tên lửa cùng các chuyên gia quân sự Liên Xô đánh thắng máy bay Mỹ mãi mãi không thể nào quên…

Thiếu tướng Nguyễn Văn Ninh (ngoài cùng bên trái) và Đa-líp-sơ-ki cùng đọc nhật ký chiến đấu của bạn. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Bắn rơi chiếc máy bay thứ 400

Cuối tháng 6-1965, cơ quan Tham mưu Quân chủng Phòng không-Không quân (PKKQ) dưới sự chỉ đạo của Thượng tá Nguyễn Quang Tuyến, Tham mưu phó Quân chủng xây dựng phương án tổ chức trận đánh đầu tiên của Bộ đội Tên lửa phòng không. Đơn vị trực tiếp tham gia trận đánh là Tiểu đoàn 63 và 64 của Trung đoàn Tên lửa 236 (Đoàn Sông Đà) ở hai vị trí cách nhau khoảng 5km và Tiểu đoàn 61 làm dự bị. Để đảm bảo bí mật, các trận địa tên lửa đều được cấp trên chỉ đạo xây dựng cấp tốc trong 36 giờ. Thiếu tướng Nguyễn Văn Ninh khi ấy là Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 64 tác chiến ở khu vực Suối Hai, Sơn Tây nằm phía hữu ngạn sông Đà, cách Hà Nội khoảng 60 km. Với quyết tâm đánh thắng trận đầu, Quân chủng PKKQ thống nhất với bạn theo phương án: kíp chiến đấu do quân nhân Liên Xô trực tiếp thao tác, kíp chiến đấu của Việt Nam theo dõi, học tập rút kinh nghiệm. Mùa hè năm đó, một tổ chuyên gia quân sự Liên Xô do Thiếu tá I-li-nức (Ivan Ylinysh) là tổ trưởng sang giúp đỡ ta trong công tác huấn luyện và trực tiếp tham gia chiến đấu. Đồng chí I-li-nức người U-crai-na lúc đó đóng vai trò là Tiểu đoàn trưởng cố vấn cho Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Ninh. 16 giờ 15 phút ngày 24-7-1965, phát hiện thấy có máy bay địch, toàn bộ kíp chiến đấu sẵn sàng. Khi máy bay địch vào tầm bắn, Nguyễn Văn Ninh và I-li-nức ra lệnh bắn. Tiểu đoàn 64 phóng hai quả tên lửa, bắn rơi tại chỗ một chiếc F-4. Đây là chiếc máy bay Mỹ đầu tiên bị bắn rơi bởi Bộ đội Tên lửa phòng không Việt Nam và là chiếc máy bay thứ 400 của không lực Mỹ bị ta bắn hạ. Ngay ngày hôm sau, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi điện chúc mừng đến toàn đơn vị. Người cũng căn dặn Bộ đội Tên lửa cần tiếp tục phối hợp đánh mạnh và đánh thắng lớn hơn nữa.

Sẵn sàng chiến đấu sau chiến công đầu, ngày 25-7 đơn vị của Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Ninh tiếp tục triển khai trận địa dự bị. Ngày 26-7 phát hiện thấy tốp máy bay địch có nhiễu điện tử xâm lấn vùng trời miền Bắc, Tiểu đoàn 64 phóng hai quả tên lửa, bắn rơi một máy bay không người lái của địch mà lúc đầu cả kíp chiến đấu của ta cùng tổ chuyên gia quân sự Liên Xô đều tưởng là máy bay do thám U2.

Cuộc gặp gỡ kì diệu

Tổ chuyên gia quân sự của Thiếu tá I-li-nức ở lại hỗ trợ ta khoảng bốn tháng rồi về nước. Đồng chí Nguyễn Văn Ninh sau đó vẫn tiếp tục phục vụ trong quân đội và cũng trải qua vài lần thay đổi vị trí công tác nên cũng không còn liên hệ gì với các đồng chí bạn. Chỉ biết sau này đồng chí I-li-nức khi trở về U-crai-na được một thời gian thì lâm bệnh hiểm nghèo rồi qua đời. Đầu năm 2011, một đoàn cựu chiến binh (CCB) U-crai-na, trong đó có một đồng chí là trắc thủ ra-đa trong tổ chuyên gia quân sự Liên Xô năm xưa sang thăm Việt Nam. Thiếu tướng Nguyễn Văn Ninh được Quân chủng PKKQ và đơn vị cũ mời tham gia buổi gặp gỡ đặc biệt với đoàn CCB này. Khi đoàn CCB bạn đến, thấy một đồng chí có bộ râu nhác giống Thiếu tá I-li-nức cứ tự nhiên tiến thẳng về phía mình ông đã ngờ ngợ. Với vốn tiếng Nga ít ỏi của mình, Thiếu tướng Nguyễn Văn Ninh sau một hồi trò chuyện đã nhận ra người đồng đội cũ Đa-líp-sơ-ki Pê-tơ-rô.

Năm 1965, Đa-líp-sơ-ki Pê-tơ-rô là trắc thủ ra-đa trong tổ chuyên gia của I-li-nức. Theo trí nhớ của Thiếu tướng Nguyễn Văn Ninh, Đa-líp-sơ-ki sống ở thành phố Ki-ép (Kiev, U-crai-na). Khi đến Việt Nam, ông còn rất trẻ chỉ chừng 22-23 tuổi, là một thanh niên rất nhanh nhẹn, linh hoạt và thân thiện. Trong kíp chiến đấu năm xưa Đa-líp-sơ-ki là trắc thủ ra-đa ở góc phương vị, ngay bên phải Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Ninh. Sau 46 năm mới có dịp trở lại Việt Nam Đa-líp-sơ-ki đã thông qua Đại sứ quán hai nước đề nghị gặp được người từng tham gia trận đánh đầu tiên của Bộ đội Tên lửa năm 1965. Đa-líp-sơ-ki trao tặng Thiếu tướng Nguyễn Văn Ninh cuốn nhật ký công tác và chiến đấu của các bạn trong thời gian ở Việt Nam. Ông hoàn toàn ngỡ ngàng khi nhìn lại hình ảnh và những dòng lưu bút của mình và đồng đội đã được các bạn giữ gìn rất cẩn thận. Thiếu tướng Nguyễn Văn Ninh kể: “Khi Đa-líp-sơ-ki lại gần tôi, ông ấy đưa cho tôi một tờ giấy nhỏ có ghi con số 400. Tôi hiểu ngay ông muốn nói đến chiếc máy bay thứ 400 của quân đội Mỹ bị bắn rơi trên vùng trời miền Bắc Việt Nam. Tôi hỏi lại: Có nhớ I-li-nức không? Đa-líp-sơ-ki chỉ gật đầu không nói gì cứ ôm ghì lấy tôi”.

Hai người lính ở hai đất nước cách xa nhau hàng nghìn km một thời từng hợp tác chiến đấu bên nhau đã gặp lại sau gần nửa thế kỷ-một điều tưởng chừng như không thể. Khi chia tay, tháo chiếc huy hiệu CCB đang đeo Thiếu tướng Nguyễn Văn Ninh gắn lên ngực Đa-líp-sơ-ki và nói: “Anh bây giờ là CCB Việt Nam”.

Bích Trang
qdnd.vn