Sức mạnh Đại đoàn kết toàn dân tộc: Động lực của sự phát triển

GS Đinh Xuân Thảo – Viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp của Quốc hội (Đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội) đã nhấn mạnh như vậy khi trao đổi với phóng viên báo Đại Đoàn Kết về bản Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992. Có hai vấn đề quan trọng trong bản Hiến pháp mới là sở hữu đất đai và khẳng định vị thế của MTTQ Việt Nam về vai trò giám sát và phản biện.

Ông Đinh Xuân Thảo

PV: Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 đã được trình xin ý kiến nhân dân và được thảo luận tại kỳ họp thứ tư, Quốc hội khóa XIII này. Xin ông cho biết những điểm mới được sửa đổi trong bản Hiến pháp này là gì?

Ông Đinh Xuân Thảo: Việc sửa đổi Hiến pháp năm 1992 đã được tích cực chuẩn bị hơn 1 năm. Bước đầu việc tổng kết 20 năm thi hành trên cơ sở đó rút ra những vấn đề, những quy định vẫn còn phù hợp, hợp lý thì tiếp tục giữ lại. Còn những vấn đề thấy không còn phù hợp thì phải chỉnh sửa. Qua tổng kết 20 năm thi hành Hiến pháp có rút ra 9 vấn đề lớn. Trong 9 vấn đề lớn này, có 3 vấn đề tập trung nhất. Thứ nhất, liên quan đến chủ quyền nhân dân thể hiện vai trò của nhân dân làm chủ đất nước, làm chủ xã hội. Nhân dân là chủ thể quyền lực tối cao, thực hiện quyền đó bằng cách nào. Cụ thể trong các bản Hiến pháp trước đây và hiện hành quy định nhân dân sử dụng quyền lực của mình chủ yếu thông qua đại diện, có nghĩa là thông qua đại biểu Quốc hội và HĐND do nhân dân bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân dân. Trước đây là thế, nhưng sự đòi hỏi của hiện nay là làm sao để thực sự thể hiện vai trò người chủ của đất nước. Việc thể hiện quyền làm chủ thông qua người đại diện vẫn tiếp tục được duy trì nhưng phải đặt vấn đề, phải coi trọng việc thực hiện quyền dân chủ trực tiếp, làm chủ trực tiếp của người dân. Điều đó có nghĩa là thông qua bản Hiến pháp, đạo luật cao nhất của quốc gia trong đó phải xác định là người dân trao cho cơ quan nhà nước, bộ máy nhà nước những quyền gì, còn giữ lại cho mình quyền gì và bằng cách nào để thực hiện. Đây là vấn đề cốt lõi của lần sửa Hiến pháp này. Điều này được thể hiện rõ ở chương I (Về chế độ chính trị) đồng thời nó được xuyên suốt, quán triệt suốt trong các chương khác, nội dung khác của Hiến pháp. Đặc biệt, nó thể hiện rõ nét nhất ở chương thứ II (Về quyền con người, quyền và nghĩa vụ công dân). Trước đây chương này là chương 5 của Hiến pháp hiện hành với tên Quyền và nghĩa vụ công dân, lần này mang tên Quyền con người, quyền nghĩa vụ cơ bản của công dân được đặt ngay trên vị trí thứ 2 của Hiến pháp mới. Đây là một điểm trọng tâm phải thể hiện, như Hiến pháp hiện hành điều 2 quy định ở nước CHXHCN VN tất cả quyền lực thuộc về nhân dân, nhưng đến điều 6 lại quy định nhân dân sử dụng quyền lực thông qua người đại diện là Đại biểu Quốc hội và HĐND. Lần sửa đổi này sẽ không thể như vậy được. Vì ngoài Quốc hội và HĐND do đại biểu trực tiếp bầu ra thì còn các cơ quan Nhà nước khác như Chính phủ, Tòa án, Viện kiểm sát, Mặt trận và các cơ quan trong hệ thống chính trị và người dân họ phải có quyền sử dụng nó như một hình thức, phương thức của quyền làm chủ. Đặc biệt là quyền dân chủ trực tiếp, quyền trưng cầu ý dân, biểu quyết, bỏ phiếu trực tiếp thể hiện ý chí của người dân đối với những vấn đề quan trọng của đất nước. Đây là cái mà trước đây quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân nằm rải rác ở các chương thì lần này được tập trung thể hiện cho rõ trong một chương.

Thứ hai là vấn đề người được nhận cái đó chính là Bộ máy Nhà nước. Bộ máy Nhà nước từ Trung ương đến địa phương lần này phải sửa đổi cho phù hợp. Nó phải thể hiện rõ ràng mặc dù nước ta không theo đa nguyên về chính trị và chúng ta cũng không theo tam quyền phân lập như các nước tư bản, nhưng quyền lực phải có sự phân công rạch ròi, có sự kiểm soát. Vấn đề mới lần này chính là nội dung kiểm soát quyền lực. Hiến pháp hiện hành không nói rõ cơ quan hành pháp là ai, cơ quan tư pháp là ai, chỉ nói Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến, lập pháp thôi. Lần này cùng với việc xác định rõ Quốc hội là cơ quan lập pháp, Chính phủ là cơ quan thực hiện, thực hành quyền hành pháp, Tòa án là cơ quan xét xử thực hiện quyền tư pháp. Trên cơ sở có sự phân công theo chiều ngang ở Trung ương rạch ròi như thế để có sự kiểm soát lẫn nhau. Còn giữa bộ máy ở Trung ương và địa phương có sự phân cấp và phân quyền. Nội dung trước đây chỉ có phân cấp chứ không có phân quyền, trước đây chỉ là ủy quyền thì nay có sự phân quyền, có nghĩa tách bạch ra rõ là Trung ương làm gì, địa phương làm gì, cái gì chỉ có Trung ương được làm mà địa phương không được làm. Có cái địa phương được làm mà Trung ương không được làm. Đây là những vấn đề nằm trong nội dung phân cấp, phân quyền phải rõ ràng. Quy định như thế để tạo ra cơ chế để đảm bảo tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của địa phương. Mặc dù chúng ta không thực hiện tự quản tuyệt đối như các nước nhưng vai trò tự chủ của địa phương cũng rất quan trọng và lần này cũng được thể hiện.

Nội dung thứ 3 là tập trung về vấn đề kinh tế, văn hóa-xã hội, khoa học-công nghệ và môi trường. Trước đây có 2 chương lần này nhập chúng lại thành một chương. Bởi lẽ chúng ta thấy muốn phát triển văn hóa, giáo dục, công nghệ, môi trường thì phải có kinh tế và ngược lại. Chúng gắn chặt với nhau nên ghép lại thành 1 chương và trong đó những nội dung này không đi sâu vào quá chi tiết như trước đây. Chúng ta biết lĩnh vực kinh tế, xã hội thay đổi liên tục, phát triển hằng ngày nếu đưa vào Hiến pháp quá cụ thể, quá rõ ràng thì dễ lạc hậu mà đòi hỏi Hiến pháp phải sửa liên tục thì không được. Hiến pháp không thể như luật phải đảm bảo tính ổn định của nó. Điều này cũng liên quan đến kỹ thuật lập hiến mà chúng ta phải học tập các nước phát triển trên thế giới, Hiến pháp của người ta tồn tại hàng trăm năm. Việc gắn kết này đảm bảo sự hài hòa, duy trì sự tồn tại ổn định đi lên, những nội dung trên gắn kết và xoay quanh một nội dung trọng tâm là kinh tế. Kinh tế ở đây là trọng tâm như Cương lĩnh đại hội Đảng đã khẳng định: chúng ta xây dựng một nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Đã nói đến kinh tế thị trường là một nền kinh tế nhiều thành phần ngày càng phát triển với kinh tế nhà nước trở thành nền tảng của nền kinh tế cùng với các thành phần kinh tế tư nhân là động lực của nền kinh tế. Đây là một nền kinh tế đa thành phần chứ không liệt kê ra hết 5, hay 6, 7 để đảm bảo tính linh hoạt, chuyển đổi của nền kinh tế trong từng thời kỳ cho phù hợp.

Như vậy, chúng ta sẽ có một chương mới nói về trọng tâm kinh tế. Vậy còn vấn đề sở hữu được đề cập như thế nào, thưa ông?

– Vấn đề quan trọng của chương này nói về trọng tâm kinh tế là nói đến vấn đề sở hữu. Chúng ta vẫn xác định là sở hữu toàn dân và đa sở hữu. Đối với những loại tư liệu sản xuất, tài sản của quốc gia được khẳng định là sở hữu toàn dân nhưng cái mới là người đại diện cho dân, cho chủ sở hữu đích thực để quản lý đấy là vai trò nhà nước. Nhưng nhà nước phải xác định rõ nhà nước là có địa chỉ, chứ không phải nhà nước chung chung, bởi vì anh nào cũng nói mình là nhà nước thì không được. Nhà nước phải có trách nhiệm, trước hết là Quốc hội, cơ quan quyền lực đại diện cho dân, do dân bầu ra. Đây là cơ quan cao nhất, thống nhất về quản lý toàn bộ tài sản quốc gia nhưng quản lý phải có quy hoạch, kế hoạch quản lý bằng quy định của pháp luật. Người trực tiếp quản lý thứ 2 đó là Chính phủ, thứ 3 là HĐND, UBND các địa phương.

Thưa ông, trong bản Hiến pháp mới, quyền của người dân thể hiện trong vai trò giám sát của MTTQ sẽ như thế nào?

Điều 9 Hiến pháp nói về Mặt trận với tinh thần giữ nguyên. Xác định rõ vai trò của Mặt trận, lần này có một nội dung quan trọng là vấn đề chủ quyền nhân dân thể hiện thông qua các tổ chức của mình. Mặt trận là một tổ chức cần xác định rõ là động lực cho sự phát triển của đất nước. Nếu như trước đây những năm 59, năm 80, lúc đó nói đến chuyên chính vô sản, nói đến động lực phát triển, đó là giai cấp công nhân, để thúc đẩy sự phát triển của đất nước. Hiện nay trong điều kiện hòa bình, xây dựng và phát triển đất nước trong thời kỳ đổi mới, động lực ở đây là sức mạnh của đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây là nền tảng và Điều 9 này khẳng định rõ, nhất là điều mà lâu nay nhiều người quan tâm là vai trò giám sát và phản biện của MTTQ Việt Nam. Những cái mới này đã đưa vào dự thảo sửa đổi Hiến pháp mới.

Xin cảm ơn ông!

Nhóm PV (thực hiện)
daidoanket.vn