Thiếu Tướng, PGS.TS Lê Văn Đệ
Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực pháp lý cao nhất trong hệ thống pháp luật của Nhà nước ta, làm cơ sở cho việc duy trì quyền lực chính trị của Đảng Cộng sản Việt Nam. Chính vì vậy việc đưa vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam vào Hiến pháp của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là hết sức cần thiết cả về tất yếu lịch sử và tất yếu khách quan của cách mạng Việt Nam qua các thời kỳ cách mạng.

Nội dung Điều 4 (dự thảo Hiến pháp sửa đổi) không những khẳng định vai trò lãnh đạo thông qua việc xác định tôn chỉ, mục đích, sứ mệnh của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà còn khẳng định chân lý dân là gốc, là chủ thể của quyền lực nhà nước và là cội nguồn sức sống của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá khứ, hiện tại và tương lai.

Vai trò lãnh đạo Nhà nước và xã hội của Đảng, xét đến cùng, do niềm tin và quyền lực nơi nhân dân gửi gắm và ủy thác nên việc Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân, phục vụ nhân dân, nhất là phải chịu sự giám sát của nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình cũng là một tất yếu khách quan.

Việc chịu sự giám sát của nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình của Đảng được quy định trong Hiến pháp cũng phải được cụ thể hoá bằng các đạo luật thì vai trò lãnh đạo Nhà nước và xã hội mới ngang tầm vị thế của Đảng và gắn quyền của các cấp uỷ Đảng với trách nhiệm lãnh đạo Nhà nước và xã hội; có thể kiểm soát và hạn chế được sự lạm quyền của cấp uỷ Đảng, của các đảng viên nắm giữ quyền lực; khắc phục được tình trạng tùy tiện, vô nguyên tắc của cấp ủy Đảng và những đảng viên lợi dụng danh nghĩa Đảng để mưu cầu lợi ích riêng; và là cơ sở pháp lý để truy cứu trách nhiệm khi cấp uỷ hay đảng viên làm sai.

Chính vì vậy, khoản 3, Điều 4 (dự thảo Hiến pháp sửa đổi) quy định: “Các tổ chức của Đảng và đảng viên hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật”, đây cũng là một nội dung được quy định trong Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam.

Trong Điều lệ Đảng, điểm này vừa là quy định trong nội bộ Đảng, vừa là cam kết của Đảng với xã hội về sự hoạt động của tổ chức Đảng và đảng viên. Tuy vậy, đây cũng là một vấn đề tất yếu khách quan của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đó là, mọi công dân, mọi tổ chức đều phải sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật.

Tuy nhiên, cụ thể hoá một quy định của nội bộ Đảng mang tính đương nhiên của mọi công dân, mọi tổ chức vào Hiến pháp, rõ ràng chưa làm nổi bật, chưa thể hiện sự gắn kết giữa vị thế lãnh đạo với trách nhiệm của Đảng trước Nhà nước và xã hội.

Từ sự suy nghĩ trên, tôi kiến nghị trình bày Điều 4 (dự thảo Hiến pháp sửa đổi) như sau:

1. Đảng Cộng sản Việt Nam, đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, lấy Chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội.

2. Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân, phục vụ nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình.

3. “Vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội phải được đảm bảo bằng pháp luật”.

Khoản 3, Điều 4 (dự thảo Hiến pháp sửa đổi) đã đề xuất trên với ý nghĩa là một nguyên tắc của Hiến pháp và có giá trị bảo đảm về mặt pháp lý cho vị thế của Đảng là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội duy nhất, tạo cơ sở để việc chịu sự giám sát của nhân dân, nhất là chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của Đảng được cụ thể hoá bằng các đạo luật của Nhà nước.

Chỉ như vậy mới có cơ sở để yêu cầu các cấp uỷ, mọi đảng viên chịu trách nhiệm trực tiếp với pháp luật về những hành vi lãnh đạo của mình. Nếu không dễ rơi vào trách nhiệm hành chính hay trách nhiệm chính trị chung chung trong Đảng

L.V.Đ.
cand.com.vn