Mối thâm giao giữa hai đối tác chiến lược

Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe tới Việt Nam:

Trong tuyên bố trước chuyến thăm Việt Nam, Thủ tướng Shinzo Abe cho biết Chính phủ Nhật Bản rất coi trọng quan hệ với Việt Nam, một đối tác chiến lược tin cậy trong khu vực. Chuyến thăm tới Việt Nam lần này của Thủ tướng Shinzo Abe sẽ góp phần quan trọng thắt chặt hơn nữa quan hệ truyền thống gắn bó, tốt đẹp giữa hai nước, đóng góp cho sự phát triển của mỗi nước và sự ổn định trong khu vực trong bối cảnh tình hình thế giới và trong khu vực có nhiều biến động.

Shinzo Abe sinh ngày 21/9/1954 trong một gia đình có truyền thống chính trị tại tỉnh Nagato. Ông nội của ông là Kan Abe và cha là Shintaro đều là những chính trị gia có tiếng. Thân mẫu ông Shinzo Abe, bà Yoko Kishi là chị gái của nguyên Thủ tướng Nhật Bản Nobusuke Kishi từ năm 1957 – 1960. Sau khi gia đình chuyển từ Nagato tới Tokyo, Shinzo Abe học từ bậc tiểu học tới trung học tại hệ thống trường công ở Seikei. Năm 1977, ông tốt nghiệp Khoa Khoa học chính trị tại Đại học Seikei (Nhật Bản) và Đại học miền Nam California (Mỹ). Sau đó ông tới Mỹ học ngành chính sách công tại Đại học Nam California và trở về Nhật sau khi tốt nghiệp. Tháng 4/1979, Abe bắt đầu làm việc cho Công ty thép Kobe cho tới năm 1982. Sau đó, ông giữ một số chức vụ trong hệ thống chính trị Nhật Bản như trợ lý Bộ Ngoại giao, thư ký Chủ tịch LDP…

Hai năm sau khi người cha qua đời, ông Abe được bầu vào chức Thị trưởng Yamaguchi với số phiếu rất cao vào năm 1993. Năm 1999, ông trở thành giám đốc Ban các chính sách xã hội và là Phó Chánh văn phòng nội các dưới thời các Thủ tướng Yoshiro Mori và Junichiro Koizumi từ năm 2000 đến 2003 trước khi giữ chức Tổng thư ký LDP. Khi còn đang đương nhiệm chức vụ này ông được bầu giữ chức Thủ tướng Nhật Bản tại một phiên họp đặc biệt của Hạ viện vào ngày 26/9/2006 với 339/475 phiếu bầu và trở thành Thủ tướng thứ 90 của đất nước Mặt trời mọc. Ông là thủ tướng trẻ tuổi nhất của Nhật Bản kể từ sau Thế chiến II và là vị Thủ tướng đầu tiên được sinh ra sau chiến tranh.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình, Shinzo Abe thực hiện nhiều chính sách nhằm cân bằng ngân sách công thông qua việc tăng thuế tiêu dùng và cắt giảm chi tiêu. Trong lĩnh vực giáo dục, ông ủng hộ cải cách hệ thống giáo khoa lịch sử, trong đó đề cao giáo dục tính dân tộc trong giới trẻ. Về đối ngoại, Thủ tướng Abe lúc đó đã tỏ thái độ khá cứng rắn trong các chính sách với Triều Tiên và mềm dẻo với Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ, trong khi tiếp tục duy trì quan hệ đồng minh mật thiết với Mỹ. Trong nhiệm kỳ đầu của mình, thủ tướng Abe cũng bày tỏ quan điểm ủng hộ việc tăng cường quan hệ chính trị, an ninh và kinh tế với các nước Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam khi ông được đánh giá là người có vai trò quan trọng trong việc tạo cơ sở thiết lập khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam – Nhật Bản. Trong lĩnh vực quân sự, Abe tăng cường tiềm lực quốc phòng và nâng cấp cơ quan phòng vệ Nhật Bản thành cơ cấu đầy đủ tương đương cấp bộ.

Thủ tướng Abe tại một phiên họp Quốc hội Nhật Bản.

Tuy nhiên, nhiệm kỳ này của thủ tướng Abe chỉ kéo dài được gần 1 năm với nhiều biến cố xảy ra. Sau khi Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Toshikatsu Matsuoka tự sát, tỷ lệ cử tri ủng hộ thủ tướng Abe giảm xuống dưới 30% và Đảng LDP do ông lãnh đạo phải chịu tổn thất nặng nề trong cuộc bầu cử thượng viện. Vị Bộ trưởng nông nghiệp mới được bổ nhiệm là Norihiko Akagi cũng phải từ chức ngay sau cuộc bầu cử này vì dính vào một scandal gây quỹ chính trị.

Trong một nỗ lực cứu vãn tình hình, ngày 27/8/2007, Thủ tướng Abe công bố danh sách nội các mới nhưng không may cho ông là chỉ 7 ngày sau, tân Bộ trưởng nông nghiệp Takehido Endo lại phải từ chức sau khi scandal tài chính của ông này bị phanh phui. Trước áp lực lớn về chính trị và dư luận, ông phải tuyên bố từ chức vào ngày 12/9/2007. Người kế nhiệm ông là Thủ tướng Yasuo Fukuda bắt đầu cho giai đoạn các vị thủ tướng không tại vị được quá 1 năm.

Sau khi rời chức vụ thủ tướng, ông Shinzo Abe tiếp tục tham gia chính trường Nhật Bản và ông đã có sự trở lại quyền lực đầy thuyết phục. Ngày 26/9/2012, ông Shinzo Abe đánh bại cựu Bộ trưởng Quốc phòng Shigeru Ishiba trong cuộc chạy đua chức Chủ tịch LDP (lúc này đang giữ vị trí đảng đối lập). Và ngày 26/12/2012, ông trở lại chức vụ thủ tướng trong sau chiến thắng vang dội mà LDP giành được trong cuộc tổng tuyển cử khi LDP giành được tới 328 trong tổng số 480 ghế tại Hạ viện. Ông trở thành thủ tướng thứ 96 của Nhật Bản và chính trị gia thứ hai sau Thế chiến II hai lần giữ chức vụ thủ tướng. Ưu tiên hàng đầu của thủ tướng Abe là khôi phục nền kinh tế đang đi xuống của Nhật Bản khi tuyên bố sẽ áp dụng chính sách tiền tệ táo bạo, tài chính năng động và chiến lực tăng trưởng thúc đẩy đầu tư tư nhân.

Trong chính sách đối ngoại, ngoài việc tăng cường quan hệ với đồng minh truyền thống là Mỹ, Nhật Bản sẽ thắt chặt hơn nữa quan hệ với các nước Đông Nam Á, trong đó coi trọng quan hệ với Việt Nam. Chánh văn phòng Nội các Yoshihide Suga ngày 10/1/2013 cho biết các nước mà ông Abe sẽ thăm đứng đầu về tăng trưởng kinh tế ở châu Á và Nhật Bản cần mở rộng quan hệ kinh tế với các nước này, cần thắt chặt hợp tác với các nước ASEAN để bảo đảm hòa bình và thịnh vượng ở châu Á – Thái Bình Dương.

Cụ thể hóa chính sách đối ngoại này, Thủ tướng Shinzo Abe đã quyết định chọn Việt Nam là điểm đến đầu tiên của chuyến công du nước ngoài khi ông và phu nhân sẽ thăm nước ta từ 16 đến 17/1/2013 theo lời mời của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và phu nhân, trước khi đến Thái Lan và Indonesia. Dự kiến trong quá trình làm việc, thủ tướng Shinzo Abe và thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cùng các nhà lãnh đạo nước ta sẽ trao đổi phương hướng nhằm làm sâu sắc hơn nữa quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam – Nhật Bản, thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa hai nước trên các lĩnh vực chính trị, an ninh, quốc phòng, kinh tế, thương mại, đầu tư… Hai thủ tướng cũng sẽ tuyên bố khai mạc Năm Hữu nghị Việt Nam – Nhật Bản 2013 kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước.

Nguyễn Hoàng Đoàn
cand.com.vn