Tiếng nổ rạng sáng Mồng Hai Tết Mậu Thân

QĐND – Cánh cửa sắt sơn xanh lỗ chỗ vết đạn 12 ly nằm khuất lấp giữa hàng quán bừa bộn, ồn ào là vết tích của trận đánh ác liệt 45 năm trước. Đó là ấn tượng đầu tiên đập vào mắt du khách khi đến thăm căn nhà 287/70 Nguyễn Đình Chiểu (phường 5, quận 3, TP Hồ Chí Minh)-nơi có căn hầm bí mật cất giấu hơn hai tấn vũ khí của biệt động thành, chuẩn bị cho cuộc tấn công táo bạo trong Chiến dịch Xuân Mậu Thân 1968.

Ông Nguyễn Quang Vinh giới thiệu cuộn cà tăng và sọt trái cây giấu vũ khí.

Đào hầm vũ khí giữa lòng địch

Trong căn nhà được công nhận là Di tích lịch sử Quốc gia, những vật dụng, hình ảnh, tư liệu… của chủ nhân và trận đánh ác liệt Xuân Mậu Thân 1968 vẫn được gìn giữ nguyên vẹn. Căn hầm vũ khí vẫn đấy và 10 năm nay nguyên thiếu tá đặc công Nguyễn Quang Vinh-người được chủ nhân tin tưởng giao trông coi ngôi nhà sau khi mất vẫn chăm lo sớm tối.

Ông Vinh kể: Đầu năm 1967, đồng chí Trần Văn Lai (thường gọi là Năm Lai, Năm U-Som hay Mai Hồng Quế) bỏ ra hơn 400 cây vàng để mua hai chiếc ô tô: Một chiếc Hino biển số EC-6045 và chiếc Citroen biển số NCE-5345. Đồng thời anh mua 3 căn nhà liền kề trong đó có căn nhà gác lửng này. Tất cả đều theo sự thống nhất với người chỉ huy đơn vị là ông Nguyễn Văn Trí, chính trị viên đơn vị Biệt động 159 (sau đổi tên là J9/T700), thuộc Quân Khu Sài Gòn-Gia Định, theo lệnh của Trung ương Cục miền Nam. Căn nhà có 2 mặt tiền, gồm mặt đường Phan Đình Phùng (nay là Nguyễn Đình Chiểu) và mặt đường Trần Quý Cáp (nay là Võ Văn Tần), diện tích khoảng 37m2, dài 14,9m, rộng 2,5m. Dưới lớp vỏ là một nhà thầu khoán có cỡ làm việc cho Dinh Độc Lập, anh Năm dùng căn nhà để chứa vật liệu xây dựng, nhưng thực chất là để cất giấu vũ khí chuẩn bị cho kế hoạch đánh vào cơ quan đầu não của chính quyền Sài Gòn trong chiến dịch Xuân Mậu Thân 1968. Lấy cớ sửa nhà cần đào hầm vệ sinh và hệ thống thoát nước, ngày đêm anh Năm đào hầm bí mật giấu vũ khí…

Gần một năm thực hiện nhiệm vụ tối mật là gần một năm ông Năm Lai sống trong cảnh chồng không gặp mặt vợ, cha không gặp mặt con. Vợ con ở Gò Vấp không hề hay biết ông ngày là một thầu khoán tài ba, đêm lại hì hục một mình đào hầm. Để qua mắt địch, đất đào xong được bỏ vào những thùng các-tông, rồi đưa lên ô tô chở về tận Bình Chánh để đổ. Căn hầm hoàn thành có kích thước dài hơn 8m, ngang 2m, cao 2,5m, trát xi măng dày để chống thấm và có 4 lối thoát hiểm. Vũ khí được giấu khéo léo trong những bộ ván bóng lưỡng rỗng ruột, cuộn cà tăng (loại cót dùng làm vách), sọt trái cây…

Tiếng nổ rạng sáng ngày Mồng Hai Tết

Đêm Mồng Một, rạng sáng Mồng Hai Tết, 18 chiến sĩ Đội 5 biệt động di chuyển đến nhà của Năm Lai nhận vũ khí. Dưới sự chỉ huy của đồng chí Trương Hoàng Thanh (Ba Thanh), đội xuất phát trên 3 chiếc ô tô và một xe máy hon đa tiến về Dinh Độc Lập. Vì nắm rõ đường ngang ngõ tắt cơ quan đầu não của địch trong lòng bàn tay, Năm Lai được giao làm tài xế và phục vụ chiến đấu.

1 giờ 30 phút sáng Mồng Hai Tết Mậu Thân, chiếc xe Hino của tài xế Năm Lai và các xe khác của đội đến gần đường Nguyễn Du, phía cổng sau Dinh Độp Lập thì bị lính gác ra hiệu dừng lại kiểm tra. Thấy xe vẫn tiến, địch báo động. Các chiến sĩ nhanh chóng xả súng tiêu diệt địch và ném bộc phá để phá cổng. Nhưng đáng tiếc, trái bộc phá không nổ. Các chiến sĩ đành dàn trận trên đường và tìm cách lọt vào bên trong. Địch bắn trả dữ dội khiến hai chiến sĩ hy sinh, hai người bị thương. Lực lượng của địch càng lúc càng đông, chúng điều tới 7 xe Jeep chở đầy lính. Trước tình thế nguy cấp, các chiến sĩ vẫn chiến đấu ngoan cường. Hai xe Jeep của địch bị quân ta dùng B40 và lựu đạn tiêu diệt, bắn gục 20 tên lính. Cuộc chiến đấu mỗi phút càng thêm ác liệt, phía ta thêm một chiến sĩ ngã xuống. Đến 4 giờ, Ba Thanh hy sinh. Thấy không thể cầm cự được lâu và quyết không để rơi vào tay địch, phía ta tạm rút lui. 8 chiến sĩ còn lại rút vào nhà số 56 Thủ Khoa Huân, cố thủ trên tầng 3 và tiếp tục chiến đấu quyết liệt đến viên đạn cuối cùng. Địch dùng thang cứu hỏa leo lên, quân ta dùng đất đá chặn lại. Đồng chí Lê Tấn Quốc (Bảy Rau Muống) đã anh dũng dùng AK chốt chặn địch ở cầu thang và hy sinh. Mờ sáng Mồng Ba, cả 7 chiến sĩ còn lại trên sân thượng chuyển qua ngôi nhà kế bên và tiếp tục vừa đánh địch vừa di chuyển. Đến nhà số 108 Gia Long (nay là đường Lý Tự Trọng), tất cả rơi vào tay giặc. Nghi ngờ căn nhà 287/70 Nguyễn Đình Chiểu chứa chấp các chiến sĩ biệt động, địch đến bắn phá dữ dội.

Sau trận đánh đó, chủ thầu khoán Mai Hồng Quế (tức Năm Lai) bị truy nã ráo riết. Năm 1972, Năm Lai bị bắt. Địch giam cầm và tra tấn ông dã man ở nhà tù chi khu Sơn Tịnh (Quảng Ngãi) dù ông đã làm giả giấy tờ và giả điên. Căn nhà rơi vào tay địch nhưng hầm vũ khí mãi là bí mật với chúng. Sau giải phóng, khi căn nhà được thu hồi, lính ngụy mới té ngửa. Có giỏi tưởng tượng thế nào, bọn chúng cũng không thể ngờ rằng: Căn hầm làm nên trận đánh rung động chính quyền Sài Gòn lại nằm trong lòng thành phố.

Ông Nguyễn Quang Vinh cho biết: “Năm 2000 khi đang công tác ở Hội Cựu chiến binh quận 3, tôi đến thăm di tích lần đầu tiên và thực sự xúc động khi chứng kiến căn hầm và nghe câu chuyện về sự hy sinh anh dũng của các anh em. Như một duyên số, anh Năm Lai có nhắn nhủ sau này nếu ảnh mất thì nhờ tôi trông coi giùm nơi đây. Năm 2002, anh mất. Tôi về trông coi di tích từ đó đến nay…”.

Bài và ảnh: QUỲNH NGA
qdnd.vn