Một lần vẽ Bác Hồ

Trong cuộc đời mỗi người, được một lần gặp Bác là kỷ niệm đẹp nhất, khó phai nhạt. Đối với họa sỹ Phan Kế An, ông có một vinh dự đặc biệt: được trực tiếp vẽ chân dung Bác Hồ.

Họa sỹ Phan Kế An sinh năm 1923 trong một gia đình danh giá. Cha ông, cụ Phan Kế Toại, từng làm đến chức Khâm sai Đại thần của Triều Nguyễn, sau tham gia cách mạng, giữ chức Bộ trưởng Nội vụ và Phó thủ tướng trong Chính phủ Hồ Chí Minh. Năm 1942, ông theo học tại trường Mỹ thuật Đông Dương, tham gia nhiều hoạt động cách mạng trong các phong trào của sinh viên, học sinh. Hưởng ứng lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh ông cùng nhiều văn nghệ sỹ, trí thức đi kháng chiến. Ông được công tác ở báo Sự Thật (tiền thân báo Nhân Dân) và được Tổng bí thư Trường Chinh (lúc bấy giờ đang phụ trách báo Sự Thật) giao vẽ về Bác, ở mọi tư thế, bằng mọi chất liệu để có một bức in vào số báo sau đó…

Nhận nhiệm vụ, họa sỹ Phan Kế An vô cùng sung sướng, vì niềm ao ước bấy lâu của ông là được gặp Bác Hồ và được vẽ Người. Nhưng xen lẫn sự vui sướng là tâm trạng lo âu. Ngay ngày hôm sau, ông chuẩn bị những vật dụng cần thiết đến gặp Bác. Khi đến nơi, ấn tượng đầu tiên của ông là cuộc sống vô cùng giản dị của Bác. Trong căn phòng nhỏ có rất ít đồ đạc, gồm một chiếc bàn gỗ trên đặt chiếc máy chữ, một phích đựng nước và một hộp đựng thuốc lá. Gặp Bác, Người ôm chầm lấy ông và hỏi thăm sức khỏe, tình hình công việc và gia đình của ông… Khi ông kể về cách giáo dục của bố ông đối với các con, dạy các con biết yêu lao động, họa sỹ Phan Kế An rất ngạc nhiên vì Bác đã biết về cách giáo dục của gia đình ông và Người nói đó là cách giáo dục tốt, đem lại lợi ích cho Tổ quốc…

Sau đó, Bác đưa họa sỹ Phan Kế An đến chỗ nghỉ ngơi và giới thiệu họa sỹ với mọi người. Cách xưng hô “mình – An” của Bác đã xóa tan mọi âu lo trong ông. Lời nói của Bác ân cần, tình cảm như của người cha dành cho người con vừa đi xa về. Người nói: “An ở đây với mình, ở bao lâu tùy An, An cứ làm việc theo ngẫu hứng của An. Mình làm việc khi chỗ này, khi chỗ nọ quanh đây, An cứ tự nhiên theo mình mà vẽ. Bây giờ An có thể tự do xuống chỗ anh Kỳ và các anh em khác nghỉ ngơi, muốn tắm thì xuống suối gần đây, chiều ăn cơm với mình”.

Khi thực hiện vẽ Bác, ông quan sát tỉ mỉ từng cử chỉ, động tác của Người để lựa chọn vị trí thích hợp. Vẽ Bác không dễ vì bản thân họa sỹ không muốn Bác phải ngồi như một người mẫu, ảnh hưởng đến công việc của Người, nhưng vẫn phải làm toát lên được cốt cách, nội tâm của Bác. Tuy nhiên, sau nửa tháng làm việc, họa sỹ Phan Kế An cũng đã cho ra đời được hơn 20 bức tranh về Bác. Khi ông báo cáo với Bác để xin ý kiến chọn lựa bức tranh cho số báo tiếp theo. Bác đề nghị treo tất cả các bức tranh ông đã vẽ lên vách và mời toàn bộ anh chị em trong cơ quan đến xem. Sau khi xem kỹ từng bức, Bác chỉ tay vào một bức được ông ký họa bằng nét bút sắt mực đen và nói: “Nếu lấy in báo thì lấy bức này, giản dị và có thần”.

Khi họa sỹ Phan Kế An trở về cơ quan, Tổng bí thư Trường Chinh chỉ thị cho in ngay bức tranh mà Bác đã chọn. Bức ký họa được in vào số báo tháng 12.1948, phát hành với số lượng lớn phục vụ đồng bào và chiến sỹ ta trên khắp các mặt trận.

Hình ảnh của Bác qua bức ký họa chân dung của họa sỹ Phan Kế An đã góp phần động viên đồng bào, chiến sỹ quyết tâm kháng chiến kiến quốc thắng lợi. Bức ký họa chính là một trong những bức tranh đẹp nhất mà họa sỹ vẽ về Bác thời kỳ ở chiến khu Việt Bắc.

Do chiến tranh nên các bức ký họa về Bác của họa sỹ Phan Kế An không còn nhiều. Những bức còn giữ được ông đã tặng lại Bảo tàng Hồ Chí Minh. Hiện nay tuy tuổi đã cao, nhưng họa sỹ Phan Kế An vẫn ấp ủ những dự  định sáng tác về Bác Hồ, vì những ngày bên Bác là khoảng thời gian đẹp nhất trong cuộc đời ông.

Hoa Đình Nghĩa
daibieunhandan.vn