Bản Lào nơi đầu nguồn sông Mã

QĐND – Từ thành phố Sơn La, ngược hướng Tây Bắc theo Quốc lộ 4G hơn 150 cây số, rẽ vào con đường tuần tra biên giới, đi độ chục cây số nữa là đến xã Mường Và, huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La. Nói thì ngắn gọn vậy, nhưng ô tô chạy sấp ngửa cũng gần nửa ngày, vì đây là chặng đường hiểm trở bậc nhất Tây Bắc, nhiều đoạn men theo thượng nguồn “sông Mã gầm lên khúc độc hành” nghe rợn cả người.

Xã Mường Và có 27 bản, chủ yếu là người dân tộc Thái và Lào. Trong đó có 3 bản toàn bộ là người Lào là: Mường Và, Nà Vèn và Nà Khoang. Bản Mường Và đất rộng người đông nhất, nên tên bản được chọn làm tên xã. Từ đây ra đường biên giới Việt -Lào chỉ non chục cây số theo đường chim bay…

Chúng tôi lên thăm bản Mường Và một ngày cuối tháng 6-2012. ô tô bon bon trên con đường bê tông từ thị trấn Sốp Cộp, dọc theo thung lũng Mường Và về trung tâm bản. Hai bên đường hiện lên một khung cảnh thật hữu tình: Bên phải là những ngôi nhà sàn mái ngói dựa vào chân đồi san sát, nhà nào cũng có vườn cây, vạt rau, bể nước… Bên trái là cánh đồng vàng rực đang vào mùa gặt rộ, có cả những cỗ máy tuốt lúa đang nổ máy giòn giã giữa đồng. Thung lũng trải dọc theo con suối Mường Và nên ruộng bậc thang không dốc đứng như ở nhiều nơi. Đồng ruộng này, làng bản này sao thấy thân quen như một vùng trung du quê kiểng…

Một góc bản Lào ở Mường Và. Ảnh: Thiết Sơn

Nghe tôi nhận xét như vậy, Bí thư Đảng ủy xã Vì Văn Chỉnh hào hứng “khoe”: Cảnh sắc ấy của Mường Và mới dần dần hình thành độ chục năm gần đây thôi. Mường Và là bản cổ của người Lào từ hàng trăm năm nay. Ngôi tháp 5 tầng cao 13m trên ngọn đồi giữa bản, theo các nhà khoa học thì được xây dựng từ hơn 700 năm trước. Tháp Mường Và là một công trình kiến trúc độc đáo mang đậm bản sắc văn hóa Lào, được xếp hạng Di tích quốc gia từ năm 1960. Là một bản có truyền thống văn hóa, nhân dân cần cù lao động, nhiều năm qua được cấp trên quan tâm đầu tư, giúp đỡ… nhưng do nhiều yếu tố khách quan, chủ quan… nên cuộc sống của bà con ở đây vẫn hết sức khó khăn, tỉ lệ đói nghèo cao. Chỉ từ năm 2002, khi Đoàn Kinh tế -Quốc phòng Sông Mã về Sốp Cộp, những dự án xóa đói giảm nghèo và Chương trình 135 của Chính phủ mới thực sự mang lại những hiệu quả thiết thực…

Đầu tiên là những công trình điện, đường, trường, trạm… Năm 2009, công trình cấp điện Sốp Cộp -Mường Và khánh thành, một nửa số bản của xã -trong đó có 3 bản Lào -có điện quốc gia. Cuối năm 2010, con đường bê tông từ thị trấn huyện lên Mường Và hoàn thành, thay thế con đường cấp phối lồi lõm, sạt lở mỗi năm chỉ chạy xe được vài tháng mùa khô. Rồi các dự án mương phai thủy lợi, đường ống nước sạch, trụ sở UBND, trạm xá, trường học… cũng dần dần hoàn thiện. Đồng tiền “một ba lăm” của Nhà nước không bị thất thoát, làm sai, làm hỏng… nhờ có “bộ đội Sông Mã” tư vấn, hướng dẫn, giám sát… Cả cánh đồng lúa vàng rực kia cũng là nhờ bộ đội làm “mô hình trình diễn” cho bà con làm theo, từ áp dụng kỹ thuật thâm canh đến chọn giống mới… Rồi những ngôi nhà cao ráo xung quanh có vườn cây, vạt rau, ao cá, chuồng trại chăn nuôi sạch sẽ… cũng đều từ những “mô hình trình diễn” của “bộ đội Sông Mã” mà nhân rộng ra… Với những dự án lớn của Chương trình 135, Đoàn Kinh tế -Quốc phòng Sông Mã chỉ đóng vai trò tham gia phối hợp tư vấn, hướng dẫn, tổ chức thực hiện… Nhưng với các “mô hình trình diễn” về chăn nuôi, trồng trọt, vệ sinh môi trường… thì các đội sản xuất tự vay vốn cấp trên để thực hiện, khi có hiệu quả thì hoàn vốn và tiếp tục tái đầu tư để nhân rộng mô hình. Cũng có nhiều trường hợp, như đội sản xuất số 3, anh em tự trích lương cho một hộ vay hàng triệu đồng làm kinh tế gia đình dưới sự hướng dẫn gần như “cầm tay chỉ việc” của đội. Từ thành công của một hộ mà nhân rộng mô hình tự vươn lên xóa đói giảm nghèo cho nhiều hộ khác…

Bản Lào ở Mường Và bây giờ không chỉ cuộc sống vật chất khấm khá hơn trước mà đời sống tinh thần cũng khởi sắc. Mỗi bản có một đội văn nghệ hoạt động rôm rả lắm. Người Lào vốn thích múa hát mà! Con em trong bản năm nào cũng có vài cháu đỗ đại học, cao đẳng, nhiều trường ở tận các thành phố lớn, như: Hà Nội, Hải Dương, Thanh Hóa, Thái Nguyên. Nhiều con em bản Lào đỗ đạt, nay là cán bộ của xã, như: Lò Văn Thoong là Phó chủ tịch UBND xã, Lò Văn Hốt là Chủ tịch Mặt trận, Lò Văn Phanh là Chủ tịch Hội nông dân… Cán bộ của các ngành, đoàn thể trong xã là người Lào thì nhiều lắm!

Vâng, kể về những đổi thay tiến bộ của bản Lào ở bản Mường Và hôm nay thì còn nhiều chuyện lắm. Nhưng ngoài kia bà con đang gặt lúa rất đông vui. Năm nay Mường Và được mùa to, chúng mình ra đó là khắc nghe, khắc thấy, khắc biết mọi chuyện. Thế là chúng tôi hăm hở theo đồng chí Bí thư Đảng ủy xã ra thăm cánh đồng Mường Và đang kỳ gặt rộ…

Trần Ngọc Yến
qdnd.vn