Trong cuốn “Nhìn lại cuộc đời” của chú Huỳnh Văn Tiểng, là một trong số các nhà lãnh đạo cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền của nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định đêm 24 ngày 25 tháng 8 năm 1945 có đoạn viết: Ủy ban khởi nghĩa đóng ở dinh một tướng Pháp đã bị Nhật bắt giam, số 6 đường Colombert (nay là đường Alexandre de Rhodes).

Chủ trương của Ủy ban khởi nghĩa là lấy bạo lực chính trị là chỗ dựa cơ bản, tuyên truyền vận động là đòn chiến lược chủ yếu. Lực lượng Thanh niên Tiền phong đã xâm nhập vào hầu hết các cơ quan của ngụy quyền (chính trị, quân sự, kinh tế) vừa làm nhiệm vụ tuyên truyền vận động vừa chuẩn bị cho kế hoạch đánh chiếm các cơ sở của địch. Kế hoạch của lực lượng Thanh niên Tiền phong là bắt giữ ngay những phần tử phản động chống đối Cách mạng; thu giữ tài liệu quan trọng của địch; bố trí lực lượng canh gác nhằm đối phó với những kẻ phá hoại; có đảng viên trong các cơ sở quan trọng như dinh Thống đốc Nam kỳ (nay là Bảo tàng Cách mạng), nhà máy nước, nhà máy điện, kho lương thực, kho vũ khí … giao cho lực lượng cảnh sát đã được giác ngộ theo cách mạng gìn giữ an ninh trật tự Thành phố; giao cho lực lượng lính khố xanh, lính khố đỏ và lực lượng Hay – Hô (lính Nhật) đã được giác ngộ theo cách mạng canh giữ khu nhà ở của Pháp kiều và các đầu cầu trong yếu.

Ban tuyên truyền do các ông Huỳnh Tấn Phát, Trần Bửu Kiếm, Đặng Ngọc Tốt, Nguyễn Việt Nam, Trương Cao Phước… đã đào hầm ngay trong biệt thự của cụ Trương Văn Huyên (thân phụ ông Trương Cao Phước), là tư sản dân tộc và tín đồ đạo Cao Đài, số 90 Richaud (nay là Nguyễn Đình Chiểu) để in tài liệu tuyên truyền của Việt Minh. Kêu gọi mọi người tìm vũ khí chống giặc, trong đó đội Thanh niên Tiền phong ở kho đạn thành Tuy Hạ, Thị Nghè bí mật đào hầm chuyển được mấy chục hòm súng tiểu liên, trung liên và mìn cho Ủy ban Khởi nghĩa, chị Nguyễn Thị Vui (cháu ông Huỳnh Tấn Phát) đã mua được một số lụu đạn và đạn của Nhật; những người làm việc cho Nhật vận động lính Nhật quăng súng xuống sông rồi tìm cách vớt lên…

Đêm 22, sáng 23 tháng 8 năm 1945, cuộc khởi nghĩa điểm ở Tân An đã giành thắng lợi như kế hoạch đã định. Sáng 24 tháng 8 năm 1945, Hội nghị mở rộng kỳ bộ Việt Minh với đại diện các tầng lớp Công, Nông, Thanh, Phụ, đại biểu các tôn giáo đã bầu ra Ban chấp hành Việt Minh Nam Bộ và thông qua kế hoạch Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Sài Gòn và các tỉnh Nam Bộ.

19 giờ ngày 24 tháng 8 năm 1945, Ủy ban Tổng khởi nghĩa Nam bộ và Sài Gòn họp ở tổng hành dinh, số 6 đường Colombert (nay là đường Alexandre de Rhodes) quyết định phát lệnh tổng khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân.

Đội Thanh niên Tiền phong do ông Ung Ngọc Ky phụ trách đã bắt giam Khâm sai đại thần Nguyễn Văn Sâm và hạ cờ quẻ Ly ở dinh Thống đốc Nam Kỳ để treo cờ đỏ sao vàng của cách mạng.

Sáng 25 tháng 8 năm 1945, hàng trăm ngàn người từ các huyện ngoại thành và các tỉnh Thành phố Chợ Lớn , Tân An, Mỹ Tho, Tây Ninh, Biên Hòa, Thủ Dầu Một kéo về Sài Gòn tham gia cuộc diễu hành biểu dương lực lượng Cách mạng và ra mắt Ủy ban hành chính lâm thời Nam Bộ. Đoàn diễu hành đi từ quảng trường nhà thờ Đức Bà qua đường Catina (đường Đồng Khởi ngày nay) sang đường Quai Belgique (đường Tôn Đức Thắng ngày nay), đường Kichener (đường Nguyễn Thái Học ngày nay), đường Bonard ( đường Lê Lợi ngày nay) rồi quay về tập trung trước dinh Đốc Lý (hiện là trụ sở Ủy ban nhân dân Thành phố).

Sau khi đồng chí Nguyễn Văn Nguyễn thay mặt kỳ bộ Việt Minh Nam bộ giới thiệu các ông Trần Văn Giàu, Ung Văn Khiêm, Nguyễn Văn Tạo, Ngô Tấn Nhơn, Phạm Ngọc Thạch, Huỳnh Văn Tiểng và ông Dương Bạch Mai vào Ủy ban hành chính lâm thời Nam Bộ là hàng vạn cánh tay giơ lên và tiếng hò reo vang dội của đoàn người diễu hành biểu thị sự đồng tình ủng hộ kỳ bộ Việt Minh Nam Bộ và thống nhất giao nhiệm vụ quản lý điều hành chính quyền cho các thành viên Ủy ban hành chính lâm thời Nam Bộ.

Bùi Hiển
ubmttq.hochiminhcity.gov.vn