(BGĐT)- Những năm 1943, 1944 cơ sở Đảng và quần chúng cách mạng ở Bắc Giang được phát triển rộng. Các đoàn thể cứu quốc được tổ chức chặt chẽ hơn. Thời gian này, bộ máy thống trị của địch bắt đầu bị lung lay. Nhiều địa phương, chính quyền địch đã bị tê liệt.

Bến đò năm xưa qua sông Cầu thuộc địa phận huyện Hiệp Hòa (Bắc Giang) đã từng đưa đón cán bộ cách mạng của ta trước Cách mạng tháng Tám- 1945. Ảnh tư liệu.

Các cơ sở Đảng và các tổ chức quần chúng cách mạng ở vùng Hiệp Hoà, Yên Thế đã hoạt động nửa công khai, nửa bí mật. Bọn hào lý hầu như không đàn áp như trước. Có nơi bọn chúng gặp Việt Minh để xin giao lại quyền giải quyết mọi công việc của địa phương. Trong khi đó, một số địa phương các đảng phái phản động, thổ phỉ nổi lên tranh giành quyền lực với Việt Minh như ở Phủ Lạng Thương, Việt Yên, Yên Dũng, Lục Ngạn, làm ảnh hưởng đến việc mở rộng phong trào cách mạng của ta.

Những năm 1945, chiến tranh thế giới thứ 2 sắp kết thúc, Liên Xô và phe đồng minh tiến công vào xào huyệt của phát xít Đức. Ở nước ta mâu thuẫn giữa Nhật và Pháp tiến lên gay gắt, ngày 9-3-1945, Nhật đảo chính lật đổ Pháp chiếm Đông Dương.

Ở tỉnh Bắc Giang, bộ máy thống trị của thực dân Pháp đã nhanh chóng hạ vũ khí đầu hàng phát xít Nhật. Chỉ thị “Nhật- Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” ngày 12-3-1945 của Ban thường vụ Trung ương Đảng đã trở thành kim chỉ nam cho mọi hoạt động của Đảng bộ và nhân dân Bắc Giang trong suốt cao trào chuẩn bị Tổng khởi nghĩa. Thấy điều kiện vận dụng được chỉ thị của Ban thường vụ Trung ương vào hoàn cảnh cụ thể ở Hiệp Hoà, đồng chí Lê Thanh Nghị, Nguyễn Trọng Tỉnh đã quyết định phát động quần chúng khởi nghĩa giành chính quyền cấp xã, phá các kho thóc của Nhật- Pháp để giải quyết nạn đói cho nhân dân, động viên tinh thần cách mạng của đông đảo quần chúng ở Bắc Giang.

Một địa điểm hoạt động của cán bộ ta trước Cách mạng tháng Tám 1945 ở huyện Hiệp Hoà (Bắc Giang). Ảnh tư liệu.

Tối 12-3-1945, tại xã Xuân Biều (huyện Hiệp Hòa) một cuộc mít tinh lớn được tổ chức tại đình có 30 tự vệ và hơn 300 quần chúng tham gia. Tại cuộc mít tinh, ta công bố thủ tiêu chính quyền bù nhìn, lập uỷ ban dân tộc giải phóng. Đây là cuộc khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi cấp xã đầu tiên của tỉnh Bắc Giang, thực hiện chỉ thị của Ban thường vụ Trung ương Đảng về khởi nghĩa từng phần, tạo điều kiện tiến tới tổng khởi nghĩa. Ngay đêm 12-3-1945, kế hoạch phá kho thóc, đồn điền Vát của TáctaRanh được đặt ra. Tiếp theo cuộc phá kho thóc đồn điền Vát, hàng chục các kho thóc của Nhật- Pháp phá ở Chàng (Việt Yên), Gió (Hiệp Hoà), Bến Bò (Lục Ngạn), Nhã Nam (Yên Thế)…Chính quyền cách mạng được thành lập ở Vân Xuyên, Lạc Yên, Trung Định (Hiệp Hoà). Chính quyền cách mạng đã lãnh đạo nhân dân diệt trừ trộm cướp và nhiều tên phản cách mạng, an ninh trật tự xóm làng được ổn định.

Khí thế cách mạng của quần chúng ở Hiệp Hoà hừng hực, binh lính ở đồn Trị Cụ rút lui hoàn toàn. Ngày 16,17-3-1945, ban cán sự tỉnh Bắc Giang đã họp hội nghị tại Đồng Điều (Yên Thế) rút kinh nghiệm diễn biến vừa qua ở Hiệp Hoà và phổ biến chỉ thị ngày 12-3-1945 của thường vụ Trung ương Đảng, hội nghị đã quyết định phát động cao trào kháng Nhật cứu nước trong toàn tỉnh và đề ra một số công tác lớn: Phá kho thóc Nhật, Pháp để cứu đói, chống thu thuế, phá việc trồng đay của Nhật; diệt trừ lưu manh trộm cắp, phản động, bảo vệ an ninh trật tự; mở rộng cơ sở cách mạng; tích cực xây dựng lực lượng vũ trang, phát triển các đội tự vệ địa phương; đẩy mạnh việc huấn luyện chính trị, đào tạo cán bộ; đẩy mạnh tuyên truyền cách mạng. Ngay sau đó, đội du kích thoát ly được thành lập gồm các tự vệ chiến đấu trung kiên và một số thanh niên lao tù cứu quốc. Đó là đơn vị vũ trang đầu tiên của tỉnh gồm 13 người với 12 khẩu sung do đồng chí Lương Văn Đài uỷ viên ban cán sự Tỉnh trực tiếp phụ trách.

Để đẩy mạnh phong trào cách mạng lên cao hơn nữa, từ sáng 9-3-1945, Trung ương và xứ uỷ Bắc Kỳ tăng cường cho Bắc Giang các đồng chí Hồ Công Dự, Phạm Yên, Hồ Công Lạng, Nguyễn Thanh Bình, Nguyễn Đức Quỳ… Từ cuối tháng 3-1945, cơ sở cách mạng tỉnh đã được mở rộng ở huyện Hiệp Hoà phát triển xuống Lương Phong, Đoan Bái, Đông Lỗ… Ở huyện Việt Yên cơ sở được xây dựng tại tổng Tự Lạn, Hoàng Mai, Dĩnh Sơn, Mật Ninh, Thiết Sơn, Tiên Lát…Tự vệ Hùng Lãm, My Điền chặn các đoàn xe trở thóc của Nhật để lấy thóc chia cho dân. Tại Bích Động, Việt Minh cũng tổ chức phát thóc gạo cứ đói cho dân. Ở đây, cao trào cách mạng của quần chúng đã làm tê liệt bộ máy chính quyền của địch.

(Còn nữa)

Nam- Thanh
baobacgiang.com.vn