Vai trò của báo chí trong Cách mạng tháng Tám

Báo chí Cách mạng đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn chuẩn bị Tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Vào thời điểm trước Hội nghị Trung ương lần thứ 8, tháng 5-1941, Đảng ta đã chỉ đạo hệ thống báo chí hoạt động nửa bí mật, nửa công khai. Tuyên truyền đường lối, chủ trương xây dựng Mặt trận Việt Minh, tập hợp lực lượng tiến tới Tổng khởi nghĩa, giành chính quyền về tay nhân dân. Tại Hà Nội, xuất hiện các tờ báo công khai in khuôn chì (typo) như Tiếng nói của chúng ta; Tin tức; Lao động; Đời nay; Bạn trẻ. Tại miền Trung, chủ yếu là Thừa Thiên Huế và Nghệ An có các tờ báo: Hồn trẻ; Giết giặc; Quyết chiến; Tiếng dân; Vì nước. Quảng Trị có hai tờ: Cứu quốc; Cờ khởi nghĩa. Quảng Bình có tờ Liên minh. Thanh Hóa có các tờ: Bạn đường; Chiến đấu; Đuổi giặc nước; Gái ra trận. Nghệ An từ năm1941 có 8 tờ báo: Cởi ách; Dân quyền; Dân mới; Kháng địch; Sản nghiệp; Cứu quốc; Tiến lên; Sự thật và nhiều báo khác ở Nam bộ.

Sau Hội nghị Trung ương lần thứ 8, mục tiêu giải phóng dân tộc được khẳng định thông qua chương trình hành động Mười điểm của Mặt trận Việt Minh. Bác Hồ sáng lập tờ báo Việt Nam độc lập đặt dưới sự chỉ đạo của Ban cán sự Cao Bằng – Bắc Kạn – Thái Nguyên. Số báo Việt Nam độc lập đầu tiên ra ngày 21.8.1941 được đánh số thứ tự 103, khổ báo 20×30 cm. Báo in litô mỗi kỳ 1000 bản, sau đó chép tay thành truyền đơn gửi về tổ chức đoàn thể Việt Minh trong cả nước; nhiều kỳ được chuyển sang cho Việt kiều yêu nước tại Thái Lan, Campuchia và Lào. Nội dung, hình thức thông tin của báo Việt Nam độc lập đã trở thành tôn chỉ, mục đích, định hướng tuyên truyền cho toàn bộ hệ thống báo chí cách mạng. Vào thời kỳ này, cơ sở vật chất kỹ thuật in ấn đã tiến bộ nên các tờ báo cách mạng đều in khổ 28,5×18,5cm. Có tờ in khổ 41x 29cm theo công nghệ sắp chữ, đổ khuôn chì, in máy quay tay hoặc đạp chân. Tờ báo Dân mới, cơ quan tuyên truyền của Mặt trận Việt Minh liên tỉnh Thanh – Nghệ Tĩnh do đồng chí Hồ Mỹ Xuyên phụ trách đã phát hành mỗi kỳ 5000 bản, trở thành ngọn cờ chỉ đạo xây dựng tổ chức đoàn thể cách mạng, tập hợp lực lượng nòng cốt trong công nhân, nông dân, học sinh, trí thức, binh sĩ được giác ngộ ở Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, sau đó lan rộng vào Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế.

Đặc điểm nổi bật của báo chí giai đoạn năm 1941 đến 2.9.1945 là tính định hướng và chỉ đạo Cách mạng rất cụ thể. Lãnh đạo cơ quan báo chí – những cán bộ chủ chốt của Trung ương Đảng, Xứ ủy, Liên Khu ủy và Tỉnh ủy, tiêu biểu là nhà báo Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp, Phạm Văn Đồng, Trường Chinh, Xuân Thủy, Hoàng Tùng, Nguyễn Chí Thanh, Hải Triều, Trần Hữu Dực, Hồ Tùng Mậu, Huỳnh Thúc Kháng, Hồ Mỹ Xuyên, Nguyễn Xuân Linh, Trần Văn Quang, Tôn Quang Phiệt, Nguyễn Duy Trinh, Nguyễn Chí Diểu… đều trực tiếp viết bài.

Hình thức in ấn được coi trọng, từ công nghệ in tipo thủ công kết hợp cơ giới, từ viết bản khuôn trên mặt đá đến sắp chữ chì và trình bày phong phú kiểu chữ đến khắc gỗ tranh minh họa, tiêu biểu là báo Việt Nam độc lập; Tạp chí Sáng tạo; Tiền phong của Mặt trận Việt Minh Liên khu 4, báo Kháng địch của Mặt trận Việt minh Nghệ – Tĩnh, phát hành từ 15.6.1945 do đồng chí Nguyễn Xuân Linh phụ trách. Thể loại thông tin trên báo chí giai đoạn từ năm 1941-1945 đã phong phú với các mục: bình luận, xã luận, người tốt việc tốt, thơ, ca dao, vè mang đậm chất cổ động, nội dung kêu gọi hành động giành chính quyền về tay nhân dân mà điển hình là các bài: Bài ca công nhân; ca phụ nữ; ca đoàn kết; ca du kích… đăng trên báo Việt Nam độc lập. Đồng hành cùng tờ báo Việt Nam độc lập Trung ương Đảng có tờ Cứu quốc, số đầu tiên ra ngày 25.1.1942. Từ trình độ, kiến thức của quần chúng lao động, giới tính, lứa tuổi, giai cấp và mục tiêu vận động Cách mạng trước tiền khởi nghĩa, hệ thống báo chí trung ương, địa phương, đoàn thể đều đồng nhất nội dung, hình thức thông tin ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu, dân tộc và mang đậm ý nghĩa hướng dẫn “làm cách mạng” như lời dạy của nhà báo Hồ Chí Minh chỉ đạo Đại tướng Võ Nguyên Giáp viết bài cho báo Việt Nam độc lập từ năm 1941.

Sau đảo chính 9.3.1945, Phát xít Nhật ở Đông Dương hất cẳng Pháp, thời cơ Cách mạng giành chính quyền xuất hiện, hệ thống báo chí Cách mạng từ Trung ương đến địa phương gần như chuyển đề tài xây dựng tổ chức Mặt trận Việt Minh sang hành động Tổng khởi nghĩa trên phạm vi toàn quốc với khẩu hiệu: “Đánh Pháp, đuổi Nhật, giành chính quyền”. Nội dung nhật lệnh khởi nghĩa của Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc trước 15.8.1945 đã được đăng trên các báo: Cứu quốc; Cờ giải phóng; Dân mới; Kháng địch… Hình thức phát hành là “chép tay”, “thông báo miệng”, “chòi phát thanh” đã góp phần nhân bản hàng triệu bài báo có tính chỉ đạo hành động Cách mạng trong cả nước. Đây là phương thức phát hành độc đáo, sinh động, hiệu quả nhất trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 của nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Các  báo Cứu quốcKháng Địch xuất bản từ năm 1944 -1945 của Mặt trận Việt Minh Thanh- Nghệ Tĩnh

VĂN HIỀN

Nguồn: nguoilambao.vn
Vkyno (st)