Hồ Chí Minh – Biên niên tiểu sử – Tập 2 (Năm 1940)

Tháng 2, cuối tháng

Trong bộ âu phục cổ cồn, thắt cờravát, Nguyễn Ái Quốc với biệt danh “ông Trần”, đến liên hệ với Trịnh Đông Hải (tức Vũ Anh) tại hiệu dầu cù là Vĩnh An Đường ở Côn Minh 1).

Người hỏi về tình hình trong nước, những hoạt động ở Côn Minh… và bắt liên lạc với Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng 2).

– Vũ Anh: Từ Côn Minh về Pác Bó, in trong cuốn Bác Hồ, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1975, tr. 138 – 139.

– Hoàng Tranh: Hồ Chí Minh với Trung Quốc, Nxb. Sao Mới, tháng 8-1990, bản tiếng Việt, tr. 110.

Tháng 3, đầu tháng

Tại Côn Minh, theo sự bố trí của Ban Chỉ huy ở ngoài, Nguyễn Ái Quốc đến ở nhà ông Tống Minh Phương 3) trong một gian buồng nhỏ ở trên gác, số nhà 77 đường Kim Bích.

Về sau, theo sự gợi ý của Nguyễn Ái Quốc, hiệu may Tống Minh Phương chuyển thành hiệu cà phê Tân Nam.

– Vũ Anh: Từ Côn Minh về Pác Bó, in trong cuốn Bác Hồ, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1975, tr. 140.

– Hoàng Tranh: Hồ Chí Minh với Trung Quốc, Nxb. Sao Mới, tháng 8-1990, tr. 109.

Tháng 3, khoảng giữa tháng

Sau lần Quốc dân Đảng khám xét hiệu cà phê Tân Nam của ông bà Tống Minh Phương, Ban Chỉ huy ở ngoài bố trí Người chuyển đến gian gác Nhà xuất bản “Sinh hoạt đọc sách” ở số nhà 67, Hoa Sơn Nam, Côn Minh.

– Hoàng Tranh: Hồ Chí Minh với Trung Quốc, Nxb. Sao Mới, tháng 8-1990, tr. 110.

Tháng 4

Nguyễn Ái Quốc đi thăm một số cơ sở cách mạng dọc đường xe lửa Vân Nam – Hồ Kiều. Người lấy giấy chứng nhận của tổ chức quần chúng “Việt Nam hưởng ứng Trung Quốc kháng địch hậu viện hội”11. Đây là tổ chức được nhà đương cục Trung Quốc công nhận hoạt động hợp pháp. Lấy danh nghĩa kiểm tra công tác Hội, Người đến ga Nghi Lương, Khai Viễn, Chỉ Thôn (Xì Xuyên)… Phùng Chí Kiên cùng đi với Người.

– Hoàng Quang Bình: Ở Vân Nam, in trong cuốn Bác Hồ, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1975, tr. 118-123.

– Vũ Anh: Từ Côn Minh về Pác Bó, in trong cuốn Bác Hồ, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1975, tr. 142.

Tháng 4

Tại Chỉ Thôn (huyện Mông Tự, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc), Nguyễn Ái Quốc đến cơ sở của Hoàng Quang Bình (lúc này làm nghề cắt tóc). Người cùng đồng chí Kiên nghỉ tại gác xép của nhà đồng chí Bình. Sau khi nghe báo cáo tình hình, Người cùng đồng chí Kiên mở lớp huấn luyện cho chi bộ ở đây. Người còn khuyên đồng chí Bình nên năng giặt sạch vải choàng để có nhiều công nhân đến cắt tóc.

– Hoàng Quang Bình: Ở Vân Nam, in trong cuốn Bác Hồ, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1975, tr. 118-123.

– Vũ Anh: Từ Côn Minh về Pác Bó, in trong cuốn Bác Hồ, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1975, tr. 142.

Tháng 4

Với bí danh “ông Trần”, Nguyễn Ái Quốc tham gia lễ cầu hồn cho hai chục Việt kiều ở Bích Sắc Trại bị bom Nhật giết hại. Tại ngôi đền do ông Tự Thanh trông coi, dành cho đồng bào ở Chỉ Thôn, “ông Trần” đã ứng khẩu đọc bài sớ:

Nam mô Phật tổ Như Lai

Chúng sinh nheo nhóc dưới trời Tây phương

Trăm tầng áp bức thảm thương

Thân gầy như củi, xác nhường thây ma

Thù nhà nợ nước đôi đường

Đã vì người chết càng thương giống nòi

Đừng tin vào số mệnh trời

Mà do quân Nhật giết người gây nên

Hồn ơi, hồn có linh thiêng

Hãy cùng người sống báo đền nước non

Người còn khóc thì nước phải còn.

– Lê Tùng Sơn: Bác Hồ với kiều bào, in trong cuốn  Đầu nguồn, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1975, tr. 406-408.

Tháng 5, ngày 1

Theo sự gợi ý của Nguyễn Ái Quốc, tờ báo cách mạng lâu nay mang tên Truyền tin, ra số Kỷ niệm ngày 1-5, là số đầu tiên đổi tên thànhĐ.T. với lời “Kính chào độc giả”:

… “Đ.T. vẫn theo đuổi mục đích và tôn chỉ của Truyền tin mà phấn đấu. Hy vọng kiều bào sẽ giúp đỡ cho Đ.T. cũng như giúp đỡ choTruyền tin trước, có tiền giúp tiền, có ý kiến giúp ý kiến, và ra sức cổ động cho Đ.T. được lan rộng.

Đế quốc chiến tranh đang kịch liệt và mở rộng. Cuộc vận động dân tộc giải phóng đứng trong bước gay go. Đ.T. có thể gánh vác một phần nhiệm vụ lớn của dân tộc, là nhờ sự giúp đỡ của kiều bào.

Còn hai chữ Đ.T. là ý nghĩa gì, kiều bào thử đoán xem”.

Trong mục Văn uyển có bài thơ nhạc Chinh phụ ngâm do Nguyễn Ái Quốc sáng tác, nói lên sự thông cảm với nỗi khổ của con người trong chiến tranh, đồng thời khéo léo khêu gợi chuyển chiến tranh đế quốc thành chiến tranh cách mạng:

Chuyển biến thành phản đế chiến tranh

Pháp thì khi đã giập binh 4)

Nước nhà trọn vẹn quang vinh muôn đời.

– Báo Đ.T., số 1, ngày 1-5-1940. Bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

Tháng 5, đầu tháng

Sau một tháng ở Chỉ Thôn, Nguyễn Ái Quốc giao nhiệm vụ cho những người ở lại: tiếp tục gây cơ sở, giữ gìn bí mật, đồng thời ủng hộ Trung Quốc kháng chiến. Người còn nói với các đồng chí ở cơ sở này: “Chúng tôi ở đây lâu, nay đi, đề nghị các đồng chí nhận xét và phê bình” và “Các đồng chí ở đây cần giúp đỡ các đồng chí qua lại hoạt động. Phải cần đến tiền. Tôi đưa một số tiền vào tiền ăn của chúng tôi…”. Sau đó, Người lên đường trở lại Côn Minh.

– Hoàng Quang Bình: Ở Vân Nam, in trong cuốn Bác Hồ, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1975, tr. 123-125.

Tháng 5, đầu tháng

Tại Côn Minh, Nguyễn Ái Quốc quyết định cho rải truyền đơn dọc tuyến đường sắt từ Côn Minh đến biên giới Việt – Trung 5), vạch trần tội ác của giặc Pháp, giặc Nhật và kêu gọi quần chúng ủng hộ nhân dân Trung Quốc chống Nhật.

– Hoàng Quang Bình: Ở Vân Nam, in trong cuốn Bác Hồ, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1975, tr. 125-132.

– Vũ Anh: Từ Côn Minh về Pác Bó, in trong cuốn Bác Hồ, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1975, tr. 143.

Tháng 5, cuối tháng

Nguyễn Ái Quốc ở Côn Minh. Phùng Chí Kiên dẫn Đặng Văn Cáp 6) đến gặp Người.

Người thân mật hỏi đồng chí Cáp về những người quen cũ hồi ở Xiêm (nay là Thái Lan) cách đây đã hơn mười năm. Người cho biết định về nước bằng đường Côn Minh – Lào Cai qua huyện Khai Viễn nếu không có đường nào thuận lợi hơn. Người phái Bùi Thanh Bình về Hồ Kiều 7) thăm dò đường sá và cử Hoàng Văn Lộc cùng về theo.

– Đặng Văn Cáp: Con đường dẫn tôi đến với Bác, in trong cuốn Bác Hồ về nước, Hội Văn học nghệ thuật Cao Bằng, Cao Bằng, 1986, tr. 49-50.

Tháng 6, đầu tháng

Nguyễn Ái Quốc, mang bí danh đồng chí Vương, gặp các đồng chí Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp 8) (vừa từ trong nước sang) tại công viên Thuý Hồ9).

Người nói chuyện với các đồng chí, hỏi thăm về các khó khăn khi đi đường, về Mặt trận Dân chủ trong nước gần đây, về chuyện làm báo… Trả lời câu hỏi (do Hoàng Văn Thụ dặn xin ý kiến Nguyễn Ái Quốc) về vấn đề “Hội Liên hiệp các dân tộc bị áp bức ở Á Đông”, Người nói: “Vẫn rất cần, nhưng điều kiện tổ chức thì hiện nay chưa chín nên chưa đặt ra” và nói thêm: “Các đồng chí ra được thế này là tốt. Vài ngày nữa sẽ bố trí công tác cho các đồng chí”…

– Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Những chặng đường lịch sử, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 24.

– Vũ Anh: Từ Côn Minh về Pác Bó, in trong cuốn Bác Hồ, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1975, tr. 143.

Tháng 6, đầu tháng

Nguyễn Ái Quốc với bí danh Hồ Quang, giới thiệu Phạm Văn Đồng (bí danh Lâm Bá Kiệt) và Võ Nguyên Giáp (bí danh Dương Hoài Nam) đi học Trường Quân chính của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Trước khi hai đồng chí lên đường, Người căn dặn: Lên đấy “Cố gắng học thêm quân sự”. Người viết một giấy ký tên Hồ Quang giới thiệu hai đồng chí này đến Quý Dương, để từ đó đi Diên An.

– Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Những chặng đường lịch sử, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 26.

– Vũ Anh: Từ Côn Minh về Pác Bó, in trong cuốn Bác Hồ, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1975, tr. 143.

Tháng 6, sau ngày 20

Ở Côn Minh, sau khi nghe tin Pari bị quân Đức chiếm (20-6-1940), Nguyễn Ái Quốc triệu tập cuộc họp tại một ngôi nhà nhỏ là phòng họp và Toà soạn của báo Đ.T. Người phân tích: “Việc Pháp mất nước là một cơ hội rất thuận lợi cho cách mạng Việt Nam. Ta phải tìm mọi cách về nước ngay để tranh thủ thời cơ. Chậm trễ lúc này là có tội với cách mạng”.

Hội nghị tán thành nhận định trên. Khi có người băn khoăn vì không có vũ khí để cướp chính quyền, Người vạch rõ: “Khởi nghĩa thì phải có vũ khí. Đó là một trong những vấn đề rất quan trọng của cách mạng. Nhưng nếu bây giờ có vũ khí thì lấy ai mà vác vũ khí? Cho nên cứ tìm cách về nước đã, sau đó chúng ta sẽ vận động quần chúng. Khi quần chúng đã giác ngộ cao thì ta sẽ có vũ khí”.

– Vũ Anh: Những ngày gần Bác, in trong cuốn Bác Hồ về nước, Hội Văn học nghệ thuật Cao Bằng, Cao Bằng, 1986, tr. 15.

Tháng 6, sau ngày 20

Nguyễn Ái Quốc điện cho Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp (đang chờ xe tại Quý Dương) không đi Diên An nữa, mà đợi tại Quế Lâm để tìm cách về nước, vì Chính phủ Pháp đã đầu hàng phát xít Đức chiếm đóng.

– Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Những chặng đường lịch sử, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 28.

– Tài liệu lưu tại Viện Lịch sử Đảng.

Tháng 6, cuối tháng

Nguyễn Ái Quốc chỉ thị cho Phùng Chí Kiên, Vũ Anh đến Quý Dương để cùng với Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp “đi Quế Lâm để tìm cách về nước”.

– Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Những chặng đường lịch sử, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 29.

Tháng 6, cuối tháng

Nguyễn Ái Quốc cử Trần Văn Hinh (vừa ở Nam Kỳ sang) đi Diên An để xây dựng quan hệ mới, đón chuyển biến mới của tình hình thế giới.

– The Sixth Section (Information) of the Koumintang. (Vietnamese Communist and Vietnamese problems – Today and Yesterday) in Studies on Special Subjects 2 issues. Taipei, 1995, N0. 21, p. 12-13 (Dẫn theo King C. Chen: Vietnam and China (1938-1954), Princeton University, Press Princeton, New York, 1969, p. 41).

Tháng 6, cuối tháng

Nguyễn Ái Quốc lên đường đi Trùng Khánh 10) (bằng máy bay). Trước khi đi, Người dặn đi dặn lại Vũ Anh và các đồng chí ở Côn Minh lo chuẩn bị mọi mặt để khi Người trở lại có thể lên đường về nước ngay 11).

– Vũ Anh: Những ngày gần Bác, in trong cuốn Bác Hồ về nước, Hội Văn học nghệ thuật Cao Bằng, Cao Bằng, 1986, tr. 15.

– Đặng Văn Cáp: Con đường dẫn tôi đến với Bác, in trong cuốn Bác Hồ về nước, Hội Văn học nghệ thuật Cao Bằng, Cao Bằng, 1986, tr.48.

Tháng 7, ngày 12

Trong Báo cáo của Việt Nam gửi Quốc tế Cộng sản, Nguyễn Ái Quốc nêu những thông tin về địa lý, dân tộc, chế độ chính trị, tài nguyên của Việt Nam, chế độ thống trị của thực dân Pháp và về “Phong trào giải phóng” của nhân dân Việt Nam từ các cuộc khởi nghĩa Cần Vương đến trước Chiến tranh thế giới thứ hai. Phân tích tình hình từ sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam (sau đổi tên là Đảng Cộng sản Đông Dương) ra đời, Người khẳng định: “ở Đông Dương chỉ có Đảng Cộng sản là một chính đảng chân chính, có tính chất toàn quốc và có quần chúng”. Người trình bày về “Tình hình Việt Nam sau khi chiến tranh châu Âu bùng nổ và “Tình hình sau khi Pháp đầu hàng Đức”, để từ đó xác định “Động cơ hành động của chúng tôi” – củng cố sự lãnh đạo của Đảng, xây dựng căn cứ địa, mở rộng Mặt trận thống nhất các dân tộc bị áp bức… trong Quốc tế Cộng sản giúp đỡ.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 3, tr. 162-174.

Tháng 7, cuối tháng

Nguyễn Ái Quốc từ Trùng Khánh trở lại Côn Minh.

– Vũ Anh: Những ngày gần Bác, in trong cuốn Bác Hồ về nước, Hội Văn học nghệ thuật Cao Bằng, Cao Bằng, 1986, tr. 15.

Tháng 9, ngày 14

Nguyễn Ái Quốc đề tặng Phương Sĩ Tân 12) bốn chữ Hán: “Hữu chí cánh thành” (Có chí thì nên). Ký tên Hồ Quang.

– Sách ảnh: Chủ tịch Hồ Chí Minh với Trung Quốc, Nxb. Đại bách khoa thư Trung Quốc (chữ Hán), Bắc Kinh, 1995, tr. 33.

Tháng 9, sau ngày 22

Nguyễn Ái Quốc đưa ra nhận định:

Đồng minh sẽ thắng.

Nhật, Pháp ở Đông Dương chóng chày sẽ bắn nhau.

Việt Nam sẽ giành được độc lập.

Chiến tranh du kích dần dần phát triển với những vũ khí thô sơ, gươm, giáo mác và một số ít khẩu súng cướp được của giặc…

– Trần Dân Tiên: Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1994, tr. 85-86.

Tháng 9, cuối tháng

Nguyễn Ái Quốc cho người bắt liên lạc với ông Hồ Học Lãm. Sau khi tiếp xúc với Trương Bội Công, ông Lãm thông báo rằng thời cơ về nước đã tới.

Người cử cán bộ đi Liễu Châu gặp Trương Bội Công và đi Quế Lâm gặp Lý Tế Thâm.

– King C. Chen: Vietnam and China (1938-1954), Princeton University, Press Princeton, New York, 1969, p. 43.

Khoảng đầu tháng 10

Nguyễn Ái Quốc đến Quế Lâm. Người được bố trí ở một ngôi nhà nhỏ, vách đất, lợp lá, thuộc ngoại thành. Nhiều đồng chí của ta cũng đã tập trung ở đây.

– Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Những chặng đường  lịch sử, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 30-31.

– Vũ Anh: Những ngày gần Bác, in trong cuốn Bác Hồ về nước, Hội Văn học nghệ thuật Cao Bằng, Cao Bằng, 1986, tr. 18.

Khoảng tháng 10

Trong một cuộc họp triệu tập tại một bãi cỏ ở vùng ngoại ô Quế Lâm, Nguyễn Ái Quốc nhận xét về những diễn biến tình hình vừa qua và chỉ dẫn về đối sách của ta: “Tình hình Quốc Cộng hợp tác hiện nay đang trải qua một bước rất gay go… Từ nay kỷ luật bí mật của Đảng phải được chấp hành triệt để. Sách vở, tài liệu phải hết sức cẩn thận. Mua sách, báo về chủ nghĩa cộng sản, đọc xong huỷ đi trước khi về nhà. Trong lúc giao dịch với bọn Quốc dân Đảng tuyệt đối không để lộ mình là cộng sản”.

“Trong việc giao dịch với Quốc dân Đảng không mong chi nhiều. Điều chủ yếu là làm sao cho chúng không cản trở công việc của ta. Phải hết sức bí mật. Về chuyện “Hoa quân nhập Việt” đừng chỉ nhìn mặt thuận lợi. Hiện nay chỉ có Hồng quân Liên Xô và Hồng quân Trung Hoa mới là những đội quân anh em, mới là đồng minh thực sự của ta. Còn quân đội Tưởng Giới Thạch dù có vào Việt Nam để đánh Nhật cũng chỉ là đồng minh tạm thời, về bản chất chúng vẫn là kẻ thù. Phải thấy hết tính chất phản động của nó, nếu không thấy thì nguy hiểm. Chúng nó không vào Việt Nam càng tốt cho ta hơn”.

Người cũng nhận định tình hình chung trên thế giới và Đông Dương càng có lợi cho ta, không nên ở Quế Lâm lâu, phải chuyển về biên giới tìm cách về nước ngay để hoạt động.

– Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Những chặng đường lịch sử, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 31-32.

Khoảng tháng 10

Được tin hơn 40 thanh niên các dân tộc Cao Bằng, vì bị đế quốc Pháp khủng bố mạnh đã vượt biên giới sang Quảng Tây (Trung Quốc) 13), Nguyễn Ái Quốc nói với các đồng chí cùng hoạt động ở Quế Lâm: “Chúng ta sẽ tổ chức một lớp huấn luyện cho các anh em, sau đó, đưa anh em trở về củng cố và mở rộng phong trào Cao Bằng và tổ chức đường liên lạc về nước”. Người còn nhận định: “Căn cứ địa Cao Bằng sẽ mở ra triển vọng lớn cho cách mạng ta. Cao Bằng có phong trào tốt từ trước, lại kề sát biên giới, lấy đó làm cơ sở liên lạc quốc tế rất thuận lợi. Nhưng từ Cao Bằng còn phải phát triển về Thái Nguyên và thông xuống nữa mới có thể tiếp xúc với toàn quốc được. Có nối phong trào được với Thái Nguyên và toàn quốc thì khi phát động đấu tranh vũ trang, lúc thuận lợi có thể tiến công, lúc khó khăn có thể giữ”.

Nguyễn Ái Quốc cử các đồng chí Võ Nguyên Giáp, Cao Hồng Lĩnh và Vũ Anh đến Tĩnh Tây (thuộc tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc) để tìm cách liên lạc với số thanh niên ấy.

– Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Những chặng đường lịch sử, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 33.

– Vũ Anh: Những ngày gần Bác, in trong cuốn Bác Hồ về nước, Hội Văn học nghệ thuật Cao Bằng, Cao Bằng, 1986, tr. 19.

Tháng 11

Một buổi tối tại Quế Lâm, Nguyễn Ái Quốc đến nơi ở của Hạ Diễn, lúc đó là Tổng Biên tập tờ Cứu vong nhật báo 14) trên đường Thái Bình, mang theo một bản thảo 15).

Hạ Diễn đề nghị Người sao một bản bỏ vào phong bì gửi bằng đường bưu điện đến cho toà báo, đề phòng khi bị bọn Quốc dân Đảng lục soát thì Hạ Diễn sẽ mang chiếc phong bì có dấu bưu cục ra đối phó.

– Hạ Diễn: Hồi ức về quãng đời làm báo – viết về Cứu vong nhật báo ở Quế Lâm, đăng nhiều kỳ trên Dương thành Vãn báo, từ ngày 6 đến ngày 11-7-1981.

– Hạ Diễn: Nhà báo đầu bạc kể chuyện năm xưa – viết tiếp về Cứu vong nhật báo, trong Tân văn nghiên cứu tư liệu, t.2, 1982. Dẫn theo Hoàng Tranh: Hồ Chí Minh với Trung Quốc, Nxb. Giải phóng quân, Bắc Kinh, 1984, tr. 69.

Tháng 11, ngày 15

Bài “Ôông-Trôi-Co-mat”, đăng trên Cứu vong nhật báo, với bút danh Bình Sơn, có nghĩa là “Ông trời có mắt”. Người vạch rõ bọn thực dân Pháp đã xâm lược, bóc lột nước ta bây giờ lại để cho Đức đánh chiếm và cướp bóc nhân dân Pháp. Chúng còn coi khinh Trung Quốc, nhưng nhân dân Trung Quốc lại anh dũng đấu tranh chống Nhật. Hai dân tộc Trung Quốc và Việt Nam “có thể sát cánh chặt chẽ với nhau, đá cho đế quốc đang áp bức chúng ta cút đi, thế thì ông trời chẳng những có mắt mà còn có cả chân nữa!”.

– Cứu vong nhật báo (Trung Quốc), ngày 15-11-1940.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 3, tr. 175-176.

Tháng 11, ngày 24

Bài Chú ếch và con bò của Nguyễn Ái Quốc, ký bút danh Bình Sơn, đăng trên Cứu vong nhật báo.

Mượn câu chuyện ngụ ngôn của La Phôngten (La Fontaine) kể về một chú ếch vì không biết tự lượng sức mình cố phùng bụng lên cho to bằng con bò mà phải tan xác, bài báo viết: “Những người như kiểu chú ếch kia trên thế giới này quả không ít. Mútxôlini đánh Hy Lạp, giẫm phải đinh, là một ví dụ”.

Bình luận về việc Mútxôlini toan bắt chước kiểu “chiến tranh chớp nhoáng” của Hítle (Hitler) hòng nuốt chửng nước Hy Lạp, kết quả đã nhiều phen bại trận, bài báo kết thúc bằng một hình tượng chế giễu: “ảo tưởng thắng lợi của họ Mút cũng vỡ toang như chú ếch kia. Ông anh Hítle của y chắc hẳn cũng chửi thầm: “Cái thằng vô tích sự! Mày chỉ làm tăng nhuệ khí của kẻ thù, mất cả oai phong phe trục! Poucos Madona!”” 16).

– Cứu vong nhật báo (Trung Quốc), ngày 24-11-1940.

– Bản sao bài báo. Dẫn theo Hoàng Tranh: Những bài nghiên cứu về lịch sử quan hệ Trung – Việt, Nxb. Nhân dân Quảng Tây, 1992, tr. 176.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 3, tr. 177.

Tháng 11, ngày 27

Bài Trò đùa dai của Rudơven tiên sinh, đăng trên Cứu vong nhật báo, với bút danh Bình Sơn. Nội dung bài viết nhắc chuyện quân đội Pháp do La Phayét chỉ huy “giúp người Mỹ đánh người Anh”. Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, Chính phủ Mỹ cử tướng Pơsinh đem quân sang châu Âu giúp Anh, Pháp đánh Đức. Năm 1940, Tổng thống Rudơven lại cử tướng Pơsinh “là tử thù của người Đức, là đồng sự trong thắng lợi của tướng Pêtanh” sang làm đại sứ ở Pháp, “chắc không ngoài dụng ý chọc tức người Đức và làm bẽ mặt Pêtanh”.

– Cứu vong nhật báo (Trung Quốc), ngày 27-11-1940, bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 3, tr. 178-179.

Tháng 11, ngày 29

Bài Hai chính phủ Vécxây của Nguyễn Ái Quốc, ký bút danh Bình Sơn, đăng trên Cứu vong nhật báo.

Bình luận về tin “Chính phủ Visi sắp rời về Vécxây”, đăng trên báo ngày 23-11, bài báo so sánh sự kiện Pháp thua trận phải đầu hàng Đức trong chiến tranh Pháp – Đức xảy ra năm 1870 và rút ra kết luận: “cách nhau 70 năm, lịch sử nước Pháp đã in lầm mất một trang. Vì lẽ hai chính phủ Vécxây giống nhau như đúc, cùng đẻ ra trong thất bại của chiến tranh, đều do nguyên soái làm Tổng thống, đều do luật sư làm Thủ tướng, đều là những anh hùng bán nước!”. Bài báo kết thúc bằng một câu đối khá phổ biến trong nhân dân Pháp lúc bấy giờ:

“Tổng thống, hai tên nguyên soái, đều phường ăn hại.

Thủ tướng, một cặp luật sư, rặt lũ bỏ đi” 17).

– Cứu vong nhật báo (Trung Quốc), ngày 29-11-1940, bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

– Dẫn theo Hoàng Tranh: Những bài nghiên cứu về lịch sử quan hệ Trung – Việt, Nxb. Nhân dân Quảng Tây, 1992, tr. 177.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.3, tr. 180-181.

Cuối tháng 11, đầu tháng 12

Sau khi đọc tin về khởi nghĩa Nam Kỳ12 trên báo Quế Lâm, trong một buổi họp, Nguyễn Ái Quốc nhận định: “Tình hình chung thế giới và Đông Dương ngày càng có lợi cho ta, nhưng thời cơ chưa đến, chưa thể khởi nghĩa được. Song nay đã nổ ra rồi, thì cần tổ chức rút lui cho khéo để duy trì phong trào”.

Người viết ngay một bức điện gửi Đảng bộ Nam Kỳ (bức điện này sau không có cách nào chuyển được về nước).

Người chủ trương nên chuyển hoạt động về sát biên giới, và tìm cách về nước.

– T. Lan: Vừa đi đường vừa kể chuyện, Nxb. Thanh niên, Hà Nội, 1994, tr. 65-67.

– Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Những chặng đường lịch sử, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 32.

Cuối tháng 11, đầu tháng 12

Tại Quế Lâm, Nguyễn Ái Quốc nhận được thư báo cáo của nhóm công tác ở Tĩnh Tây (gồm Võ Nguyên Giáp, Vũ Anh, Cao Hồng Lĩnh) và báo cáo của Phạm Văn Đồng về bức điện của Trương Bội Công gửi Văn phòng Đệ tứ chiến khu nhờ mời ông Hồ Học Lãm và ông Lâm Bá Kiệt 18), Chủ nhiệm và Phó chủ nhiệm Biện sự xứ Việt Minh tại Quế Lâm đưa hội viên về Tĩnh Tây (Quảng Tây) để tổ chức Đại hội hợp nhất “Việt Nam độc lập đồng minh hội”13 với “Việt Nam dân tộc giải phóng uỷ viên hội”14.

Cũng tại Quế Lâm, Nguyễn Ái Quốc chủ trương biến bức điện mời của Trương Bội Công thành “giấy đi đường” của một đoàn cán bộ về Tĩnh Tây.

Đoàn cán bộ gồm Nguyễn Ái Quốc, Phùng Chí Kiên, Phạm Văn Đồng… mua vé ôtô rời Quế Lâm đi Nam Ninh.

– Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Những chặng đường lịch sử, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 32.

– Vũ Anh: Những ngày gần Bác, in trong cuốn Bác Hồ về nước, Hội Văn học nghệ thuật Cao Bằng, Cao Bằng, 1986, tr. 21-22.

Tháng 12, đầu tháng

Từ Nam Ninh, Nguyễn Ái Quốc trong vai một nhà báo Trung Hoa, Phạm Văn Đồng trong vai phiên dịch cùng Phùng Chí Kiên, Đặng Văn Cáp… đi thuyền về Điền Đông. Trên thuyền, Người thường nói tiếng Pháp, tiếng Trung Quốc để Phạm Văn Đồng dịch lại. Nhưng một hôm, có một đồng chí để rơi tàn thuốc cháy áo, Người buột miệng nhắc khẽ: “Cháy! Cháy!”.

Đến Điền Đông, Nguyễn Ái Quốc lưu lại đó, cử Phạm Văn Đồng cùng một số đồng chí về Tĩnh Tây trước để nắm tình hình và tìm Vũ Anh lên gặp Người.

Sáng hôm sau, Nguyễn Ái Quốc được các đồng chí Vũ Anh, Hoàng Sâm, từ Tĩnh Tây đến đón.

– Đặng Văn Cáp: Con đường dẫn tôi đến với Bác, in trong cuốn Bác Hồ về nước, Hội Văn học nghệ thuật Cao Bằng, Cao Bằng, 1986, tr. 52-53.

– Vũ Anh: Những ngày gần Bác, in trong cuốn Bác Hồ về nước, Hội Văn học nghệ thuật Cao Bằng, Cao Bằng, 1986, tr. 22.

Tháng 12, đầu tháng

Một buổi sáng, Nguyễn Ái Quốc đến Tĩnh Tây. Người được bố trí ở nhà một cơ sở vốn là một gia đình Trung Quốc nghèo. Người bảo Vũ Anh về nước tìm một địa điểm bí mật, có hàng rào quần chúng bảo vệ và có đường rút lui.

– Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Những chặng đường lịch sử, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 34.

– Vũ Anh: Những ngày gần Bác, in trong cuốn Bác Hồ về nước, Hội Văn học nghệ thuật Cao Bằng, Cao Bằng, 1986, tr. 22-23.

Tháng 12, đầu tháng

Tại Tĩnh Tây, Nguyễn Ái Quốc triệu tập Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Phùng Chí Kiên và Đặng Văn Cáp bàn việc mở lớp huấn luyện để chuẩn bị về nước.

– Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Những chặng đư­ờng lịch sử, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 34.

– Đặng Văn Cáp: Con đường dẫn tôi đến với Bác, in trong cuốn Bác Hồ về nước, Hội Văn học nghệ thuật Cao Bằng, Cao Bằng, 1986, tr. 52.

Tháng 12, ngày 1

Bài Bịa đặt của Nguyễn Ái Quốc, ký bút danh Bình Sơn, đăng trên Cứu vong nhật báo.

Vạch trần mánh khoé bịa đặt của Nhật và một số nước phương Tây, mà “Bịa đặt là một tội ác”, bài báo viết: “Ấy vậy mà, từ khi Chiến tranh đế quốc lần thứ hai bùng nổ đến nay, thói bịa đặt đã trở thành một bộ phận quan trọng trong chính sách ngoại giao của một số nước, không những các phóng viên thời sự, các chuyên gia tuyên truyền của họ bịa đặt, thậm chí cả nhà cầm quyền của đường đường một nước lớn cũng bịa đặt”. Nhưng “giải quán quân thế giới về bịa đặt, rốt cuộc giặc lùn 19) đã giành được”. Sau khi nêu lên những điều bịa đặt “lớn nhất” do nhà đương cục Nhật Bản dựng lên “trong hai tuần lễ vừa qua”, bài báo chỉ rõ: “Dù bịa đặt về phương diện nào thì cũng không ngoài mục đích gây chia rẽ. Kết luận của chúng ta là: Điều bịa đặt còn độc hại hơn cả hơi độc. Chúng ta phải đề cao cảnh giác, chỗ nào cũng phải đề phòng, đừng bị mê hoặc bởi những lời bịa đặt”.

– Cứu vong nhật báo (Trung Quốc)ngày 1-12-1940, bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

– Dẫn theo Hoàng Tranh: Những bài nghiên cứu về lịch sử quan hệ Trung – Việt, Nxb. Nhân dân Quảng Tây, 1992, tr. 178-179.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 3, tr. 182-183.

Tháng 12, ngày 2

Bài Nhân dân Việt Nam và báo chí Trung Quốc của Nguyễn Ái Quốc, ký bút danh Bình Sơn, đăng trên Cứu vong nhật báo.

Bài báo kể qua các cuộc đấu tranh chống Pháp trong lịch sử cận đại Việt Nam và phê bình một số cơ quan thông tấn báo chí Trung Quốc (ám chỉ “Trung ương xã”, cơ quan thông tấn của Quốc dân Đảng lúc bấy giờ) “dường như đã không bày tỏ sự đồng tình đối với cuộc đấu tranh gian khổ của nhân dân Việt Nam, trái lại còn đăng tải không có sự phê phán những lời xằng bậy của người Pháp (hoặc kẻ thù), nào là “Bạo động của dân bản xứ”, nào là “Dân bản xứ Việt Nam nghe giặc lùn xúi giục, gây phiến loạn””.

Bài báo chỉ rõ: “Phong trào giải phóng của Việt Nam là đội quân đồng minh trong cuộc kháng chiến chống Nhật của Trung Quốc. Về tinh thần cũng như về vật chất, chúng ta đều cần phải cổ vũ và giúp đỡ. Quốc phụ (chỉ Tôn Trung Sơn) từng dạy chúng ta: Giúp đỡ các dân tộc nhỏ yếu, cùng nhau phấn đấu giành lấy tự do độc lập. Cơ hội để thực hiện lời di huấn đó đã đến”.

– Cứu vong nhật báo (Trung Quốc), ngày 2-12-1940, bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

– Dẫn theo Hoàng Tranh: Những bài nghiên cứu về lịch sử quan hệ Trung – Việt, Nxb. Nhân dân Quảng Tây, 1992, tr. 179-180.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 3, tr. 184-185.

Tháng 12, ngày 4

Bài Ca dao Việt Nam và cuộc kháng chiến của Trung Quốc của Nguyễn Ái Quốc, ký bút danh Bình Sơn, đăng trên Cứu vong nhật báo.

Dưới danh nghĩa một phóng viên Trung Quốc đưa tin nhân dân Việt Nam chi viện mọi mặt cuộc kháng chiến của Trung Quốc, tác giả bài báo viết: “đại đa số nhân dân Việt Nam đều hết sức đồng tình với cuộc kháng chiến của Trung Quốc. Họ cầu chúc chúng ta đánh thắng”. Việc giúp đỡ rất khảng khái, không sợ tù đày: “Có khi họ bí mật quyên góp, giấu giếm gửi cho các đoàn thể cứu quốc của kiều bào, vì vậy đã bị Chính phủ Pháp bắt giam hàng mấy chục vạn người”. Tuy vậy họ không chùn bước “Để đẩy mạnh tuyên truyền giúp Trung Quốc chống Nhật, đồng thời tránh sự can thiệp rắc rối của người Pháp”, “Việt Nam độc lập đồng minh hội – một đoàn thể hoạt động rất hăng nhưng cũng rất bí mật – đã nghĩ ra được một cách rất tài tình: Họ đặt ra những bài hát theo những làn điệu quen thuộc và dạy cho trẻ con hát. Thế là tự nhiên các em bé Việt Nam trở thành những tuyên truyền viên rất đắc lực. Những bài hát đó chẳng mấy chốc đã truyền khắp cả nước”. Cuối cùng, bài báo đã chép lại một bài ca dao lưu hành ở Việt Nam, có nhan đề Cứu Trung Quốc là tự cứu mình. Nội dung như sau:

“Nhật Bản, phát xít ở phương Đông,

Dã man, cuồng bạo lại tàn hung.

Vào Trung Hoa, gây chiến xâm lược,

Nhân dân Trung Quốc khổ vô cùng.

Người thì bị giết, nhà bị đốt,

Núi đầy xương, đất đầy máu đỏ.

Tàu bay, bom đạn tránh làm sao?

Đói rét, ốm đau sống thật khó.

Họ đang đấu tranh rất gian khổ,

Giữ gìn dân chủ và hoà bình.

Họ đang cần có người viện trợ,

Họ đang cần được sự đồng tình.

Giặc Nhật tấn công cả thế giới,

Là kẻ thù chung toàn nhân loại.

Mau đứng lên giúp đỡ Trung Hoa.

Anh chị em Việt Nam ta hỡi!

Ra sức giúp cho người Trung Quốc,

Trung – Việt, khác nào môi với răng.

Nhớ rằng môi hở thì răng buốt,

Cứu Trung Quốc là tự cứu mình”.

– Cứu vong nhật báo (Trung Quốc), ngày 4-12-1940, bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

– Dẫn theo Hoàng Tranh: Những bài nghiên cứu về lịch sử quan hệ Trung – Việt, Nxb. Nhân dân Quảng Tây, 1992, tr. 181-182.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 3, tr. 186-187.

Tháng 12, ngày 5

Bài Mắt cá giả ngọc trai của Nguyễn Ái Quốc, ký bút danh Bình Sơn, đăng trên Cứu vong nhật báo.

Việc quân Nhật cho tay chân đóng giả nhân dân Trung Quốc bỏ vùng bị chiếm “trở về trong lòng Tổ quốc”, để tung tin đồn nhảm, dò la tin tức, được tác giả bài báo gọi là “trò mắt cá giả ngọc trai”. Điều này cũng diễn ra tương tự ở Việt Nam, quân Nhật lập ra “đảng cách mệnh” Việt Nam giả để chia rẽ lực lượng nhân dân Việt Nam đấu tranh cho giải phóng dân tộc. Thế mà, một số tờ báo Trung Quốc lại đăng cái gọi là tuyên ngôn của “Đảng thống nhất cách mạng Việt Nam”, tuyên truyền cho cái tổ chức Việt gian được đế quốc Nhật nuôi nấng này thành ra một “đảng cách mạng”. Bài báo chỉ rõ những điều xảo trá, lừa gạt của “Tuyên ngôn” này và kết luận: “Đối với nhân dân Việt Nam, đối với phong trào giải phóng dân tộc của Việt Nam, chúng ta phải giúp đỡ bằng mọi khả năng có thể. Nhưng đồng thời chúng ta cũng phải cẩn thận, phải vạch trần cái trò mắt cá giả ngọc trai đó”.

– Cứu vong nhật báo (Trung Quốc), ngày 5-12-1940, bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

– Dẫn theo Hoàng Tranh: Những bài nghiên cứu về lịch sử quan hệ Trung – Việt, Nxb. Nhân dân Quảng Tây, 1992, tr. 182-183.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 3, tr. 188-189.

Tháng 12, ngày 16

Bài Ý đại lợi thực bất đại lợi 20) của Nguyễn Ái Quốc, ký bút danh Bình Sơn, đăng trên Cứu vong nhật báo.

Mở đầu bài viết, Nguyễn Ái Quốc nêu rõ: “Đánh bạc với chiến tranh là thủ đoạn quen dùng của giai cấp thống trị Ý”. Người đã vạch rõ sự tính toán hơn thiệt của Ý khi cùng Anh – Pháp – Nga đánh Đức trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, rồi trong Chiến tranh thế giới thứ hai lại đứng về phía Đức chống Đồng minh. Song quân Ý đã thất bại nặng nề trong chiến tranh xâm lược và gặp “những chuyện bất lợi…”. “Tất cả những sự việc đó cho chúng ta thấy rõ rằng giấc mộng của Mútxôlini muốn khôi phục lại Impiris Romano 21) đã thành bong bóng xà phòng, và cái ngày mà nhân dân Ý thoát khỏi gông xiềng phát xít đã sắp đến rồi”.

– Cứu vong nhật báo (Trung Quốc), ngày 16-12-1940, bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

– Dẫn theo Hoàng Tranh: Những bài nghiên cứu về lịch sử quan hệ Trung – Việt, Nxb. Nhân dân Quảng Tây, 1992, tr. 183-184.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 3, tr. 190-191.

Tháng 12, ngày 18

Bài Việt Nam phục quốc quân” 22) hay là mại quốc quân” 23) của Nguyễn Ái Quốc, ký bút danh Bình Sơn, đăng trên Cứu vong nhật báo.

Mở đầu bài viết, tác giả vạch rõ âm mưu của Chính phủ Nhật “đối xử rất tốt với những thanh niên Việt Nam sang Nhật, và lợi dụng phong trào chống Pháp để hù doạ đế quốc Pháp”. Song, sau đó lại cấu kết với Pháp, trục xuất số thanh niên này, chỉ giữ lại một số người, trong đó có Trần Mỗ, tức Trần Văn An, trên thực tế là một tên bán rẻ dân tộc, lập ra tổ chức phục quốc quân để lừa bịp nhân dân, phục vụ ý đồ của Nhật. Bài báo phê bình sai lầm của một số tờ báo Trung Quốc coi Việt Nam phục quốc quân” là “đội tiên phong cách mạng dân tộc” và chỉ rõ: “chúng ta cần phân biệt rõ các đoàn thể chính trị và vũ trang của Việt Nam, không nên nhầm các tổ chức Việt gian thành “phong trào dân tộc”, càng không nên nhầm phong trào dân tộc chân chính của Việt Nam là “bọn thổ phỉ” hoặc “bị kẻ địch xúi giục””.

– Cứu vong nhật báo (Trung Quốc), ngày 18-12-1940, bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

– Dẫn theo Hoàng Tranh: Những bài nghiên cứu về lịch sử quan hệ Trung – Việt, Nxb. Nhân dân Quảng Tây, 1992, tr. 184-186.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 3, tr. 192-194.

Tháng 12

Tại Tĩnh Tây, Nguyễn Ái Quốc gặp Lê Thiết Hùng. Hai người nói chuyện thân mật trên bãi cỏ.

Nghe Lê Thiết Hùng báo cáo về hoạt động của mình trong Bộ Tổng tham mưu Quốc dân Đảng Trung Quốc cùng ông Hồ Học Lãm, thu thập được một số tin tức về các kế hoạch tuyệt mật của Tưởng Giới Thạch, Người nói:

– Ông Hồ Học Lãm là một nhà chí sĩ giàu lòng yêu nước cùng thời với cụ Phan Sào Nam 24)

Về nhiệm vụ mới của Lê Thiết Hùng, Người nói:

– Trong số anh em ta ở đây, đồng chí là bậc “phú hào” về khả năng quân sự. Đồng chí sẽ nhận một công tác quân sự.

– Lê Thiết Hùng: Tôi được làm người học trò nhỏ của Bác. Tạp chí Lịch sử quân sự, số tháng 11-1986.

—————–

1) Đồng chí Vũ Anh lúc đó mang bí danh Trịnh Đông Hải, làm công nhân lái xe cho hiệu dầu cù là Vĩnh An Đường, lấy lương nuôi các đồng chí hoạt động, đồng thời ngầm mượn cửa hiệu này làm trạm liên lạc cho cách mạng (B.T).

2) Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng lúc ấy có các đồng chí Phùng Chí Kiên, Vũ Anh… (B.T).

3) Nhà ông Tống Minh Phương ở 77, đường Kim Bích (Côn Minh, Trung Quốc). Gia đình Việt kiều này được giác ngộ và tham gia cách mạng từ những năm 30 của thế kỷ XX. Thời gian này, ông Tống Minh Phương làm nghề thợ may, hiệu may đặt ở tầng 1 của ngôi nhà(B.T).

4) Giập binh: quân đội tan rã (B.T).

5) Đồng chí Vũ Anh được giao nhiệm vụ này, đã xin nghỉ ba ngày để mang truyền đơn (in bằng kính) đi rải ở các ga lớn (B.T).

6) Lúc hoạt động ở Xiêm, đồng chí Đặng Văn Cáp mang bí danh Đặng Văn Linh. Đồng chí Cáp cùng đồng chí Kiên được cử đi đón Nguyễn Ái Quốc nhưng không gặp. Tháng 5-1940, đồng chí Trịnh Đông Hải (tức Vũ Anh), lợi dụng xe của chủ hiệu Vĩnh An Đường, lên Quý Dương đón đồng chí Cáp cùng đồng chí Hoàng Văn Lộc về Côn Minh (B.T).

7) Hồ Kiều tức Hà Khẩu là một thị trấn của tỉnh Vân Nam sát địa phận Lào Cai (B.T).

8) Thực hiện chủ trương của Đảng, đồng chí Hoàng Văn Thụ, Uỷ viên Thường vụ Trung ương Đảng đã bố trí để các đồng chí Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp vượt biên giới sang Trung Quốc bắt liên lạc với cơ sở đảng ở nước ngoài (B.T).

9) Thuý Hồ là một thắng cảnh nổi tiếng ở Vân Nam (B.T).

10) Cuối tháng 6-1940, đường giao thông Côn Minh – Lào Cai bị tắc, kế hoạch về nước bằng đường Lào Cai phải bỏ. Đồng chí Hoàng Văn Lộc được gọi về Côn Minh (B.T).

11) Một trong những mục đích của chuyến đi này là tìm gặp Chu Ân Lai để trao đổi ý kiến về thời cuộc (B.T).

12) Phương Sĩ Tân là đảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc được cử đi học ở Khu Xôviết, vốn là người cùng đơn vị với Hồ Quang (B.T).

13) Số này phần lớn là những thanh niên yêu nước. Lúc mới đến Quảng Tây, họ đã liên hệ với Trương Bội Công. Khoác áo “nhà cách mạng” từ thời Đông du, Công định lôi kéo họ vào lực lượng của mình để thực hiện âm mưu “Hoa quân nhập Việt” (B.T).

14) Cứu vong nhật báo: một tờ báo do đồng chí Trung Quốc lãnh đạo trong thời kỳ chiến tranh chống Nhật, được sáng lập ở Thượng Hải tháng 8-1937, sau dời về Quảng Châu, ra mắt vào dịp Tết Nguyên đán năm 1938; mùa thu năm 1938, dời về Quế Lâm, ra lại vào ngày 10-1-1939. Ngày 28-2-1941 (sau sự biến Hoãn Nam do bọn phản động Quốc dân Đảng gây ra) bị đình chỉ hoạt động. Ở Quế Lâm, toà báo đặt tại nhà số 12, đường Thái Bình (B.T).

15) Nguyễn Ái Quốc quen Hạ Diễn qua mối quan hệ với Văn phòng Bát lộ quân ở Quế Lâm. Năm 1957, Hạ Diễn dẫn đầu đoàn đại biểu Bộ Văn hoá Trung Quốc sang thăm Việt Nam, được Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tại Phủ Chủ tịch. Trong buổi tiếp, nhắc lại chuyện cũ, Người nói với Hạ Diễn: “Bài ấy của tôi đồng chí đã trả nhuận bút năm đồng. Năm đồng hồi đó là khá đắt đấy”. Hai người cùng cười (Hồi ký của Hạ Diễn). (B.T).

16) Lạy Đức Thánh Mẫu (B.T).

17) Nguyên văn chữ Hán:

Lưỡng cá nguyên soái tộ tổng thống, đô thị phan thống.

Nhất song luật sư trưởng nội các, tận hệ vương bát (B.T).

18) Bí danh của đồng chí Phạm Văn Đồng. Chủ trương “hợp nhất” hai tổ chức “Việt Nam độc lập đồng minh hội” với “Việt Nam dân tộc giải phóng uỷ viên hội” của Trương Bội Công là chủ trương của các đồng chí Nguyễn Ái Quốc, Phùng Chí Kiên. Trương Bội Công lúc đầu không đồng ý, nhưng sợ bị bỏ rơi, nên sau đã đồng ý chủ trương này và cho gửi bức điện nói trên.

Phía ta tranh thủ biến bức điện mời thành giấy đi đường để về nước (B.T).

19) Giặc lùn: chỉ quân phát xít Nhật (B.T).

20) Ý đại lợi là tên nước Italia đọc theo âm Hán Việt. Đầu đề bài báo là một lối chơi chữ của tác giả (B.T).

21) Đế quốc La Mã (B.T).

22) Phục quốc quân: đội quân khôi phục đất nước (B.T).

23) Mại quốc quân: đội quân bán nước (B.T).

24) Phan Sào Nam: Phan Bội Châu (B.T).

Nguồn: dangcongsan.vn
Vkyno (st)

Advertisements