Mát-xcơ-va trong cách mạng tháng Mười

LTS: Khác với Pê-tơ-rô-gơ-rát, nơi cách mạng toàn thắng ngay ngày 7-11-1917, tại Mát-xcơ-va, các lực lượng phản cách mạng đã phản kích ác liệt, thậm chí đã chiếm điện Kremli và buộc một số thành viên Ủy ban Quân sự cách mạng (UBQSCM) phải nhân nhượng. Nhưng dưới sự chỉ huy của những người Bôn-sê-vích kiên định, Vệ binh Đỏ kết cục đã đánh bại các lực lượng thù địch. Sự kiện này đi vào lịch sử Nga như “Tuần lễ đẫm máu ở Mạc Tư Khoa”.

Tin về cuộc đảo chính ở Pê-tơ-rô-gơ-rát đã về tới Mát-xcơ-va sáng 25-10 (7-11 theo lịch hiện nay), và ngay buổi tối, trong phiên họp Xô-viết đại biểu công nhân và nông dân đã lập ra UBQSCM. Cùng ngày, theo sáng kiến của Đu-ma thành phố, đã lập ra Ủy ban an ninh xã hội (UBANXH), do chủ tịch Viện Đu-ma Mát-xcơ-va Rút-nép và Tư lệnh quân khu Mát-xcơ-va, Đại tá Ri-át-sép chỉ huy.

Vệ binh Đỏ Vùng bên kia sông Mát-xcơ-va

Trung tâm khởi nghĩa là tòa nhà Mốt-xô-viết trên quảng trường nay là Tơ-ve-xcai-a. Trung tâm kháng cự (phản cách mạng) là trường sĩ quan A-lếch-xan-đrốp-xki ở gần cổng Ác-bát, nay nằm trong khuôn viên Bộ Quốc phòng Nga. Tại đây đã lập ra các đơn vị tình nguyện của sinh viên được gọi là “Vệ binh Trắng” (Bạch vệ). Từ này, được dùng để chỉ lực lượng chống chính quyền Xô-viết, ban đầu chỉ mang nghĩa là “đội quân sinh viên”.

Đại tá V Ra đã tổ chức phòng thủ cho doanh trại Trường Học sinh sĩ quan số 1 tại Lefotovo từ học sinh sĩ quan các lớp lớn. Các học sinh sĩ quan và sĩ quan của trường sĩ quan A-lếch-xan-đrốp-xki, A-lếch-xép-ki, trường chuẩn úy số 2 sẽ là lực lượng chủ yếu của phe chống đối cách mạng.

Quân Trắng tập hợp được một lực lượng khá tinh nhuệ, từ 15-20 ngàn quân được huấn luyện tốt và vũ trang đầy đủ. Lực lượng quân Đỏ vượt lên với khoảng 30 nghìn nghĩa quân, bao gồm cả lính quân khu Mát-xcơ-va theo cách mạng. Một trong những ưu thế của quân Đỏ là trọng pháo. Công nhân của các nhà máy trước đó đã tự chế lựu đạn và bom mìn. Trong tường nhà máy Mi-hen-sơn có cả một kho vũ khí. Hôm 28-11, một công nhân thuộc lực lượng Vệ binh Đỏ tên là M. Mác-kin đã phát hiện trên đường sắt đoạn Sô-kôn-ni-ki một số toa chứa tới 4000 súng trường.

Rạng sáng 8-11 (theo lịch mới) thành phố bắt đầu xao động. “Công nhân lôi đại liên ra, chuẩn bị vào trận” (thơ S. Mikhalkov). Một đại đội của Trung đoàn quân dự bị 193 tiến về Kremli để tăng cường cho Trung đoàn số 56 vừa chạy sang hàng ngũ cách mạng, đang bảo vệ thành trì chính này của nước Nga.

Quân gioong-ke (học viên sĩ quan Quân đội Sa hoàng) lập tức chiếm Quảng trường Ma-ne-giơ, chặn đường gần nhất tới Kremli. Hội đồng an ninh xã hội đề xuất thỏa hiệp: phe Bôn-sê-vích rút đại đội tăng cường khỏi Kremli thì quân gioong-ke sẽ nới vòng vây Kremli. Sáng 27-10, đại đội tăng cường theo lệnh UBQSCM rút khỏi Kremli.

Ngày 9-11, S. Prơ-koo-vít, Bộ trưởng duy nhất của Chính phủ lâm thời không bị bắt, đã về tới Mát-xcơ-va để tổ chức kháng cự các lực lượng Bôn-sê-vích.

Tình hình của UBQSCM là rất gay go, bởi vì bị cắt rời khỏi Vệ binh Đỏ trên các khu lao động nằm ở vòng ngoài thành phố. Không thể liên lạc bằng điện thoại, vì quân gioong-ke đã chiếm trạm điện thoại của thành phố. Trên các phố, hầm hào được đào, các chiến lũy được dựng. Cuộc chiến quyết liệt giành khu trung tâm Mát-xcơ-va bắt đầu.

Máu đổ đầu tiên là trên quảng trường Đỏ, đêm 27 rạng 28-10. Đội quân gồm vài trăm lính của Hạm đội Bắc theo cách mạng (trong lịch sử gọi là lính Đvin-si), bị Chính phủ lâm thời bắt giam vừa được thả ra đã tiến về tòa nhà nơi Hội đồng Xô-viết thành phố trú đóng (Mốt-xô-viết, nay là viện Đu-ma thành phố Mát-xcơ-va). Tới Quảng trường Đỏ, họ bị quân gioong-ke ngăn lại. Hai bên bắn nhau. Riêng trận này quân Đỏ mất tới 70 người. Đại tá Ri-át-xép ra tối hậu thư cho UBQSCM: tự giải tán, bàn giao Kremli, giải giáp các đơn vị quân đội Nga ngả theo cách mạng. Thời hạn của tối hậu thư là 15 phút.

Chỉ huy đại đội bọc thép của trường chuẩn úy chuyên nghiệp số 6 đòi lính Trung đoàn 56 bảo vệ Kremli hạ súng. Bị đánh lừa rằng đại quân ủng hộ chế độ cũ từ mặt trận đã về và chính quyền Xô-viết đã thất thủ, lực lượng bảo vệ bị cô lập trong thành Kremli đã chấp nhận giải giáp. Khi nhận thấy chỉ có hai đại đội tiến vào Kremli, lính Trung đoàn 56 tìm cách giành súng trở lại, nhưng không được. Một hỏa điểm trọng liên bỗng nhả đạn vào đám lính không mang vũ khí, khiến nhiều người bị thương vong.

Đến thời khắc này, UBQSCM mới kêu gọi công nhân cầm vũ khí. Kết quả là từ 18-11 Mát-xcơ-va đột nhiên trở thành bãi chiến trường cho một cuộc chiến trên đường phố. Súng bắn vào tất cả những gì động đậy. Rền vang tiếng pháo, chủ yếu là 75mm và 150mm của quân Đỏ, bắn vào trung tâm thành phố. Những ngày này sẽ đi vào lịch sử Nga như “tuần lễ Mát-xcơ-va đẫm máu”.

Từ đầu phe Bôn-sê-vích đã thọc ngay từ vùng ngoại vi vào trung tâm thành phố. Họ nhanh chóng chiếm các mục tiêu chiến lược của khu vực bờ bên kia sông, như Nhà bưu điện, Nhà điện báo, và cơ quan hành chính Khu. Trên quảng trường Ka-lu-giơ-xkai-a từ sáng, các đội Vệ binh Đỏ tập hợp, họ vượt cầu Cơ-rưm-xki sang Ka-lu-giơ-xkai-a, đánh vào Bộ Tham mưu quân Trắng.

Các Vệ binh Đỏ đã cơ động đường vòng, qua Quảng trường Ku-đrin, theo các phố Pô-vác-xcai-a và Ni-kít-xcai-a về hướng Kremli.

Các lực lượng cách mạng từ các thành phố khác và thủy thủ hạm đội Ban-tích đã kéo về hỗ trợ cho UBQSCM Mát-xcơ-va. Còn các đơn vị từ mặt trận rút về hỗ trợ cho các lực lượng chống Bôn-sê-vích thì bị giải giáp khi về đến Mát-xcơ-va, hoặc chạy sang phía chính quyền Xô-viết.

Chiến sự ác liệt nhất là tại khu Ốt-xtô-gien-ka. Cho đến gần đây, tại góc nhà 13-12 còn một tấm biển đánh dấu nơi tử thương của chỉ huy đội Vệ binh Đỏ vùng bên kia sông Mát-xcơ-va, Pi-ốt Đô-brư-nin, mà tên tuổi được đặt cho vùng quanh Mê-tờ-rô Đô-brư-nin hôm nay.

Đêm 13-11 hai bên tuyên bố ngừng bắn một thời gian ngắn để thương lượng, nhưng sau đó các trận đánh lại bùng lên mãnh liệt. Chiều 14-11, quân cách mạng chiếm được các nhà ga còn lại, viện Đu-ma, các doanh trại khu Cơ-ru-tít-xki, các tòa nhà của Trường Thiếu sinh quân ở Lơ-phoóc-tơ-vô, tòa Mê-tơ-rô-pôn, và các Cục Lương thực. Mãi tới 15-11, quân Đỏ mới chiếm được Bộ tham mưu Quân khu Mát-xcơ-va, sau khi nó bị trọng pháo bắn cháy rụi.

Quân Đỏ chiếm được khu Ki-tai-gô-rốt, rồi bao vây Kremli. Viện quân từ mặt trận đã không thể về đến nơi. Định mệnh đã không để Mát-xcơ-va trở thành “tâm điểm chống chính quyền Xô-viết cho toàn Nga” như phe chống đối mong đợi.

Kremli đã được cố thủ lâu nhất, cho tới rạng sáng hôm sau, sau khi bị pháo kích khốc liệt. Lúc này khi các đơn vị Vệ binh Đỏ và lính thủy từ Pê-tơ-rô-gơ-rát và nhiều thành phố khác đã vào được Mát-xcơ-va, kết cục của cuộc chiến đã hiển nhiên.

Ngày 15-11, UBANXH đề xuất thương lượng. UBQSCM đồng ý thả các sĩ quan và sinh viên, với điều kiện họ phải nộp vũ khí. Ngày 16-11, quân Trắng rời khỏi Kremli và tòa nhà Trường sĩ quan A-lếch-xan-đrốp-xki.

Con số chính xác người chết trong “tuần lễ đẫm máu” hiện chưa rõ. Chỉ biết 10-11, tại Nghĩa trang Liệt sĩ chân tường điện Kremli đã chôn cất 238 thi thể những người lính thuộc quân Đỏ (Nghĩa trang đầu tiên ở Mát-xcơ-va dành cho liệt sĩ Cách mạng Tháng Mười này sau đó trở thành nơi chôn cất các nhà lãnh đạo trong suốt lịch sử Liên Xô).

Sự kiện phái Bôn-sê-vích chiếm được Mát-xcơ-va được đánh dấu bằng Thông cáo 15-11, có đoạn viết: “Kẻ thù của nhân dân, từng vũ trang chống lại cách mạng, đã bị thương vào đầu… Ở Mát-xcơ-va từ đây thiết lập chính quyền Xô-viết đại biểu cho công nhân và binh lính”.

Lê Đỗ Huy

(Lược dịch từ Tạp chí Đời sống Nga tháng 11-2007)
qdnd.vn