Hết đời một quái thai lịch sử

Thế kỷ 20, trên ba nước Đông Dương đã từng nảy nòi những tên phản cách mạng, bám theo quân xâm lược, gây nên những tội ác đẫm máu. Riêng tội ác do trùm phỉ Vàng Pao gây ra cho nhân dân hai nước Việt-Lào trên vùng biên giữa tỉnh Nghệ An với tỉnh Xiêng Khoảng (Lào), đến nay vẫn ám ảnh trong ký ức các bậc cao niên-những nạn nhân thoát hiểm trong trận tập kích đẫm máu vào thung lũng Mường Lống, huyện Kỳ Sơn tháng 6-1964. Trùm phỉ Vàng Pao sinh ngày 8-12-1929 tại Noọng Hét (Lào), chết ngày 06-1-2011 tại Ca-li-phoóc-ni-a, Hoa Kỳ.

Quái thai của lịch sử

Vàng Pao lúc là Trung úy quân đội Pháp.

Hơn 80 năm trước tại Noọng Hét-vùng đất của “vua” Mèo Lyfoung, cặp nông dân sinh ra Vàng Pao cũng khốn khổ cơ hàn như hầu hết người Mông sống dọc vùng biên hai nước Việt-Lào. Lớn lên Vàng Pao khởi đầu “sự nghiệp” đâm thuê chém mướn bằng việc gia nhập nhóm người Mông, do quân đội Pháp tổ chức, huấn luyện, trang bị vũ khí để phục vụ vào mục đích chiếm giữ lâu dài xứ Đông Dương thuộc địa giàu tài nguyên khoáng sản. Sau khi tái chiếm Đông Dương, quân đội Pháp sử dụng Vàng Pao như một Trung úy của lực lượng biệt kích không vận hỗn hợp (GCMA) để chống lại liên quân Việt-Lào vừa được thành lập sau 2-9-1945, do Hoàng thân Xu-pha-nu-vông làm tổng chỉ huy, đồng chí Lê Thiệu Huy tình nguyện quân Việt Nam (con trai của GS Lê Thước) làm Tham mưu trưởng, Liệt sĩ Lê Thiệu Huy hy sinh ngày 21-3-1946 tại mặt trận Thà Khẹt, Lào.

Sau ngày 7-5-1954 quân Pháp bại trận tại Điện Biên Phủ, Vàng Pao là sĩ quan hàm Thiếu tá trong quân đội của chính phủ Hoàng gia Lào, giữ chức Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 10 bộ binh quân đội Hoàng gia Lào đóng tại Cánh đồng Chum. Năm 1959, hai nhân viên CIA là Luy-xiêng Cô-nê-in (Lucien Conein) và Ét-ga Bu-en (Edgar Buell) đề cử Vàng Pao thay “vua” Mèo Lyfoung làm chỉ huy trưởng lực lượng “dân binh tự vệ Mèo” ở vùng Thượng Lào. Được CIA hậu thuẫn, tháng 10-1960 Vàng Pao tiếm quyền “vua” Mèo tại vùng Thượng Lào, tuyên bố ủng hộ cuộc đảo chính bất thành của tướng Phu-mi Nô-xa-vẳn (Phoumi Nosavan) và cánh hữu bấy giờ đang kiểm soát vùng Sa-van-na-khẹt (nam Lào). Sau khi nắm quyền điều khiến bộ tộc người Mông vùng Thượng Lào, Vàng Pao kiểm soát Cánh đồng Chum và chống trả quyết liệt chính phủ Trung ương Lào. Vùng Cánh đồng Chum thời kỳ này như là lãnh địa “bất khả xâm phạm” của Vàng Pao, và y trở thành tân “vua” Mèo tại vùng Thượng Lào rộng lớn. Để “nhổ cỏ tận gốc”, Vàng Pao bắt cựu “vua” Mèo Lyfoung và tướng Am-kha giao nộp cho tướng Phu-mi Nô-xa-vẳn. Với “chiến tích” này Tổng tham mưu trưởng Phu-mi Nô-xa-vẳn thăng cho Vàng Pao cấp Trung tá, cử y làm Tỉnh trưởng tỉnh Xiêng Khoảng giáp với tỉnh Nghệ An. Tháng 1-1961 tướng Phu-mi Nô-xa-vẳn giao cho Vàng Pao làm Tư lệnh Quân khu II trấn giữ bắc Lào, và y được phong hàm tướng.

Mọi “thăng tiến” của Vàng Pao đều nằm trong lập trình của quan thầy CIA nhằm phục vụ cuộc chiến tranh đặc biệt kéo dài tại Việt Nam và Đông Dương đã được Lầu Năm góc chuẩn bị kỹ càng. Trước hết, CIA hậu thuẫn đôn Vàng Pao trở thành chỉ huy một đạo quân bí mật thay cho những toán dân binh cũ, liền đó cử Uy-li-am Yâng (William Young), một điệp viên kỳ cựu đến Pa-doung, cùng với lực lượng biệt kích “mũ nồi xanh” của Mỹ, và các toán biệt kích không phải người Lào do CIA tài trợ, có mặt tại Quân khu II để tuyển mộ, huấn luyện, tăng cường tiếp tế vũ khí, quân nhu cho đội quân đặc biệt này, để Vàng Pao đương đầu với quân đội Pa-thét Lào đang ngày càng lớn mạnh. CIA còn hy vọng biến đội quân đặc biệt Vàng Pao thành lực lượng “đa năng”, vừa làm con bài dự trữ trong việc ngăn chặn QĐND Việt Nam đang mở tuyến đường Hồ Chí Minh chi viện cho chiến trường miền Nam Việt Nam, vừa sử dụng chúng từ Lào xâm nhập, quấy rối, phá hoại miền Bắc Việt Nam, mà mục tiêu chính là miền Tây tỉnh Nghệ An-lá chắn trực tiếp của miền Bắc XHCN. Dựa vào sức mạnh của Mỹ, cuối năm 1961 đội quân Vàng Pao tụ tập được 9000 tay súng để rồi tăng vọt lên 20.000 rồi 30.000 vào thời gian sau đó.

Lợi dụng địa hình rừng núi hiểm trở của đất nước Triệu Voi, đội quân “binh cua tướng ốc” của Vàng Pao khống chế một vùng rộng lớn từ núi Pa-doung ở phía Nam đến núi Phou Pha cho tới Boum Long phía Đông Cánh đồng Chum. Có thể nói, trong suốt cuộc kháng chiến Mỹ giữ nước của hai nước Việt-Lào, đội quân Vàng Pao được CIA đào tạo, huấn luyện, trang bị tận chân răng, đã gây khó khăn lớn cho quân đội Pathet Lào và QĐND Việt Nam tại vùng Thượng Lào.

Tạo đường sống cho kẻ lầm đường

Cụ Vừ Chông Pao, người con ưu tú của đồng bào Mông tỉnh Nghệ An, Anh hùng LLVT Nhân dân năm 2010, bồi hồi nhớ lại: Với mấy chục năm ngắn ngủi có mặt trên cõi đời, quái thai Vàng Pao đã trút tai ương chướng họa lên đầu đồng bào mình, Tổ quốc mình và nhân dân Việt Nam vùng biên giới.

Năm 1955 cụ Vừ Chông Pao được tham dự Lễ kỷ niệm Quốc khánh 2-9 tại Hà Nội. Khoảng 10 giờ-cụ Pao kể-chúng tôi có mặt tại Phủ Chủ tịch. Bác Hồ xuất hiện, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đi bên cạnh, Bác trìu mến nhìn mọi người nói:

– Thắng xâm lược Pháp rồi, các dân tộc anh em đoàn kết lại.

Bỗng Bác nắm chắc hai bàn tay giơ lên cao tiếp:

– Có bẻ được không?

Cả hội trường đứng dậy đồng thanh đáp:

– Không ạ.

Bác xòe bàn tay làm động tác bẻ từng ngón và tiếp: – Có bẻ được không?

– Thưa Bác có ạ.

– Nếu kẻ nào cố tình chia rẽ thì chúng ta phải làm gì?

– Dạ, phải đánh thắng chúng nó.

– Đúng! Có như thế chúng ta mới giải phóng được miền Nam.

Năm 1963 với trọng trách Chủ tịch MTTQ huyện Kỳ Sơn, cụ Pao được ra Hà Nội dự tập huấn chính trị, được Bác cho gọi vào Phủ Chủ tịch. Cùng tiếp hôm ấy có đồng chí Lê Duẩn. Bác hỏi tình hình kinh tế-xã hội của địa phương, tình hình làm ăn của bà con các dân tộc huyện Kỳ Sơn. Đồng chí Lê Duẩn báo cáo với Bác:

– Thưa Bác, Kỳ Sơn đang có loạn Châu Pà (Phỉ xưng vua).

Bác hỏi:

– Các chú định xử lý thế nào?

Vừ Chông Pao mạnh dạn trình bày suy nghĩ đã ấp ủ trong đầu, đại thể là: Loạn Châu Pà khởi phát từ một nhóm người Mông và người Khơ mú, chúng bắn giết bà con mình, điên cuồng chống trả bộ đội ta, nhiều tên ngoan cố tàn ác như con hổ con beo. Ta phải truy bắt bằng được rồi bắn.

Ông Vừ Chông Pao trình bày xong “giải pháp” khấp khởi nghĩ thầm sẽ được Bác khen, không ngờ thấy Bác xua tay lắc đầu, giọng Bác chùng xuống:

– Không được làm như thế. Trước hết phải nhìn rõ kẻ thù chính của toàn dân tộc là quân ngoại xâm cướp nước. Những người nông nổi theo Châu Pà là đồng bào ta, anh em ruột thịt của ta, nếu cứ bắt được là giết thì tự ta giết hết người của ta. Từ nay về sau bắt được họ, các chú không được bắn, không được làm nhục, mà phải bằng mọi con đường cảm hóa giáo dục, đến tận từng nhà vận động bà con không được theo, không được nuôi giấu chứa chấp Châu Pà, làm được vậy chúng ta nhất định thắng.

Mãn khóa huấn luyện chính trị, ông Vừ Chông Pao trở về Kỳ Sơn kể cho bà con nghe những điều Bác dạy. Lãnh đạo huyện Kỳ Sơn thành lập Ban chỉ đạo chống Phỉ dẹp loạn với khẩu hiệu “5 nên, 6 không” in phát đến từng nóc nhà, đến các già làng trưởng bản, trưởng các dòng họ. Nhận ra chính sách độ lượng khoan hồng của Bác Hồ là tạo cho những kẻ lỡ lầm một con đường sống, thời gian sau hầu hết những tên theo Châu Pà lần lượt mang súng ra giao nộp cho chính quyền để trở về sống yên bình cùng vợ con gia đình, sống giữa tình thương của dân làng. Cùng thời gian ấy, bộ đội chủ lực, dân quân địa phương Kỳ Sơn đồng loạt san phẳng hết thảy đồn bốt của Châu Pà dọc tuyến đường biên, cảm hóa gọi 400 tên ra đầu thú, hơn 3000 dân cùng 3000km2 nơi biên giới Kỳ Sơn thoát khỏi nạn Châu Pà.

Cây muốn lặng, gió chẳng đừng

Vàng Pao (giữa) tại Mỹ.  Ảnh tư liệu

Xã biên giới Mường Lống huyện Kỳ Sơn cách thành phố Vinh khoảng 300km, nhưng chỉ cách Noọng Hét sào huyệt của Vàng Pao chỉ mấy quăng dao. Vào 3 giờ sáng ngày 24-6-1964, khoảng 60 tên phỉ Vàng Pao xâm nhập qua biên giới, với sự chỉ điểm của 7 tên phỉ trước đó chúng đã cài cắm vào nội địa của ta. Chúng chia làm 3 tốp: Tốp thứ nhất 17 tên với 1 khẩu ĐKZ, 3 cạc-bin, 13 khẩu ca-rông, 1 máy điện đài liên lạc; Tốp thứ hai 19 tên, với 1 trung liên, 4 cạc-bin, 13 khẩu ca-rông; Tốp thứ ba gồm 24 tên, 2 cạc-bin, 22 khẩu ca-rông… bất ngờ tập kích vào trung tâm xã Mường Lống. Cuộc tập kích đẫm máu kéo dài từ 3 giờ sáng đến 17 giờ tối ngày 24-6-1964 đã gây tổn thất lớn cho ta: 54 người vĩnh viễn nằm lại nơi biên cương, trong đó có 23 bộ đội, 20 công nhân tự vệ Trại giống Mường Lống, 3 dân quân địa phương, 4 cán bộ y tế, 4 cán bộ chính trị; Bị thương 36 người gồm 15 bộ đội, 10 công nhân tự vệ Trại giống Mường Lống, 5 dân quân, 5 cán bộ chính trị, 1 thường dân. Về phía địch có 4 tên bị tiêu diệt, 1 tên bị thương. Hai mươi công nhân lao động của Trại giống Mường Lống hy sinh trong trận tập kích đẫm máu này quê ở 4 xã thuộc huyện Nam Đàn, trong đó xã Nam Thắng 7 người, xã Nam Trung 6 người, xã Nam Thịnh 6 người, xã Nam Lộc 1 người. Năm 2007 tức 43 năm sau, toàn bộ 20 CNLĐ Trại giống Mường Lống đã được Nhà nước truy phong liệt sĩ, trong đó 18 người đang tuổi đôi mươi chưa kịp lập gia đình.

Đã gần 47 năm kể từ cuộc tập kích đẫm máu, nguyên trùm phỉ Vàng Pao-kẻ gây ra tội ác trời không dung đất không tha ấy, được quan thầy Mỹ cưu mang sống đến 81 tuổi. Tại thung lũng Mường Lống, cũng đã gần 47 năm thay da đổi thịt, đến hôm nay vẫn chưa có một nghĩa trang ghi danh 54 con người đã anh dũng ngã xuống vì sự nghiệp bảo vệ vùng biên bất khả xâm phạm của Tổ quốc Việt Nam thân yêu.

Ghi chép của Giao Hưởng
qdnd.vn