Vào những ngày kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2- 9 này, hơn bao giờ hết, mỗi người dân Việt Nam chúng ta càng tự hào về lòng yêu nước, tinh thần tự tôn dân tộc, càng ý thức về quyền, nghĩa vụ công dân để cùng chung tay bảo vệ, xây dựng một nước Việt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, văn minh.

Chỉ trong mấy năm, từ một dân tộc đa số mù chữ,
đến đa số đã biết đọc, biết viết – Ảnh: TL

Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình, Bác Hồ đã đọc Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Đây cũng là Tuyên ngôn khai sinh ra những công dân, con người của một thời đại mới, chấm dứt “đêm trường nô lệ”. Những lời của Tuyên ngôn đã khắc ghi, thấm đẫm vào tâm khảm mỗi công dân: “Tất cả mọi người sinh ra đều, có quyền bình đẳng”; có “quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc”. Ngày 6-1-1946 các công dân của nước Việt Nam độc lập đã hết sức tự hào cầm lá phiếu đi bầu cử, chọn lựa người đại diện cho mình.

Quốc hội Việt Nam ra đời và ngay sau đó, ngày 9-11-1946, Quốc hội đã thông qua Hiến pháp, khẳng định địa vị pháp lý của nước Việt Nam, của chính quyền Nhà nước Việt Nam, đặc biệt khẳng định, chế định rõ quyền, nghĩa vụ của công dân Việt Nam.

Bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam vừa giành được độc lập ra đời chỉ có 3.385 từ, nhưng đã có tới 541 từ nói về Quyền và nghĩa vụ công dân. Những năm đầu của một nước Việt Nam độc lập, dựa trên Hiến pháp 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành một số sắc lệnh, điều chỉnh các hoạt động quản lý trong các lĩnh vực từ giáo dục cho đến kinh tế, văn hoá, an ninh…Và mặc dù chỉ với những sắc lệnh ngắn gọn, nhưng đã thực sự đi vào lòng dân, hoà vào máu thịt của mỗi công dân, để rồi mọi người dân đồng cam cộng khổ, kháng chiến, kiến quốc.

Chưa bao giờ tinh thần xoá đói, giảm nghèo mạnh như hồi ấy. Chưa bao giờ tinh thần học tập, giáo dục mạnh như lúc bấy giờ. Từ chỗ hàng chục triệu người đói khổ, kho tàng rỗng không, chỉ trong hơn một năm, cả dân tộc đã có thể khẳng định vượt qua nạn đói. Cũng chỉ trong mấy năm, từ một dân tộc đa số mù chữ, đến đa số đã biết đọc, biết viết. Cũng chưa bao giờ, tinh thần yêu thương đùm bọc lẫn nhau thể hiện cao như hồi ấy. Nhường cơm xẻ áo, nuôi giấu cán bộ, bộ đội, dân quân…Xóm thôn dù nghèo cũng không xảy ra trộm cắp, mất trật tự an ninh. Con người biết trân trọng nhau. Đặc biệt, quan hệ, tình thân cán bộ với dân như người trong một nhà. Người làm cán bộ thực sự nể dân, thương dân, trân trọng dân. Cán bộ, bộ đội với dân, như cá với nước, thực sự là công bộc của dân, được dân chở che, cưu mang, cùng đồng tâm hiệp lực, vượt qua khó khăn, thử thách. Thắng lợi của hai cuộc kháng chiến vĩ đại chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, công cuộc xây dựng đất nước đạt được thành tựu như ngày nay đã thể hiện sự kết tinh từ những tinh thần ấy. Trong đó, cũng là sự thể hiện trách nhiệm cụ thể của mỗi công dân đối với Tổ quốc.

Ngay từ khi ra đời, Nhà nước ta đã thể hiện là Nhà nước của dân, do dân và vì dân, tất cả quyền lực thuộc về nhân dân. Tất cả mọi công dân, mọi người dân đều bình đẳng. Mọi người đều có quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm như nhau, ưu tiên những người yếu thế. Nhân dân là người quyết định tất cả. Điều 1 Hiến pháp 1946 đã khẳng định: “Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo”. Nghĩa vụ của “Mỗi công dân Việt Nam phải: Bảo vệ Tổ quốc; Tôn trọng Hiến pháp; Tuân theo pháp luật” (Điều 4). Hiến pháp đã có đến 16 điều quy định về quyền lợi của công dân. Ví như “Tất cả công dân Việt Nam đều ngang quyền về mọi phương diện: chính trị, kinh tế, văn hoá” (Điều 6); “Tất cả công dân Việt Nam đều bình đẳng trước pháp luật, đều được tham gia chính quyền và công cuộc kiến quốc tuỳ theo tài năng và đức hạnh của mình”(Điều 7)…

Trải qua hơn nửa thế kỷ, cùng với công cuộc bảo vệ, xây dựng, đổi mới, hiện đại hoá, đất nước ta đã lớn mạnh vượt trội, có vị thế vững vàng trên trường quốc tế. Sau Hiến pháp đầu tiên, chúng ta đã có 3 Hiến pháp và có cả một hệ thống luật, các văn bản dưới luật. Nhưng những nguyên tắc cốt lõi vẫn thế, vẫn như ngày Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời. Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển, cho đến nay, đã có bao thói hư, tật xấu như quan liêu, tham nhũng, tha hoá đạo đức, lối sống, tha hoá quyền lực…phát sinh, phát triển. Nhiều người lãnh đạo đang nắm quyền, quản lý, nhiều cán bộ được giao nhiệm vụ bỗng quên mình chỉ là người được nhân dân trao quyền, được nhân dân tín nhiệm đảm trách nhiệm vụ chung. Họ nhầm tưởng họ mới là người “ăn trên, ngồi trốc”, được quyền ban phát, ơn huệ cho cấp dưới, cho người dân, nhìn người dân như người đến để “cầu cạnh”, để ” xin xỏ”. Có cán bộ chỉ làm nhiệm vụ tiếp nhận công văn, giấy tờ cũng có thể lên mặt hạch sách, thậm chí sách nhiễu, cố tình gây khó khăn. Tệ tham nhũng vặt nảy sinh với nạn phong bì, hầu bao bôi trơn. Tham nhũng lớn với những liên minh ma quỷ chia chác, phần trăm, độc quyền, lợi ích nhóm, thu vén cho cá nhân. Những người lãnh đạo, cán bộ nói trên đã thiếu trách nhiệm công dân, chưa làm tròn nghĩa vụ, trách nhiệm của mình, thiếu hiểu biết pháp luật, vi phạm Hiến pháp và pháp luật.

Thực tế, cho đến nay, nhiều người dân cũng chưa thực sự hiểu hết quyền, nghĩa vụ của mình. Nhiều người cầm lá phiếu, đi bầu cũng là để “cho xong”. Chủ trương, chính sách, thông tin, pháp luật, nhiều khi ít được quan tâm. Nhiều cuộc họp quan trọng quyết định vấn đề của địa phương, đất nước vẫn có không ít người đứng ngoài cuộc, không có ý kiến, chính kiến. Khi vào các công việc liên quan đến lợi ích cá nhân nhiều khi họ lại tiếp tay cho tham nhũng với việc đưa phong bao, chạy chọt. Tình trạng người dân vô tình vi phạm pháp luật, thậm chí cố tình vi phạm pháp luật cũng khá nhiều. Chỉ đơn cử như trong lĩnh vực tham gia giao thông, có người ngày nào cũng vi phạm luật: đi xe máy không mang giấy tờ, không đội mũ bảo hiểm, đi không đúng làn đường, vượt đèn đỏ… Chưa nói đến hiện tượng công dân không làm chủ được bản thân, thực hiện những hành vi mất tính người.

Xã hội chỉ thực sự phát triển vững bền, trở nên văn minh khi mọi người dân từ cán bộ cao cấp cho đến dân thường ý thức sâu sắc về quyền, trách nhiệm công dân của mình, thực hiện tốt quyền, nghĩa vụ của mình.

Những ngày kỷ niệm, hướng về Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9 này cũng là những ngày Đảng ta cùng toàn dân đang quyết tâm thực hiện tốt Nghị quyết Trung ương 4 khoá XI. Mọi cán bộ, đảng viên, trước hết là những cán bộ cấp cao, những người có trách nhiệm đang tiến hành kiểm điểm, soi lại mình từ ý thức trách nhiệm đối với Tổ quốc, với nhân dân cho đến những hoạt động, hành vi mà mình đã làm được cho Tổ quốc, cho nhân dân…để tự làm trong sạch mình, làm trong sạch đội ngũ Đảng, đội ngũ cán bộ, lãnh đạo. Mỗi người dân cũng cần ý thức, tự kiểm điểm lại mình, những việc gì mình đã làm đúng, làm sai, những việc gì cần làm để làm tròn trách nhiệm công dân của mình.

Nhận thức sâu sắc về quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân, Kết luận về tổng kết việc thi hành Hiến pháp năm 1992 mới đây của Đảng cũng đã chỉ rõ một trong những nội dung quan trọng cơ bản được định hướng, sửa đổi, nâng cao hơn nữa Hiến pháp mới là phát huy nhân tố con người, thể hiện sâu sắc hơn quan điểm bảo vệ, tôn trọng quyền con người, đảm bảo thực hiện tốt hơn quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân.

Kiên Long
daidoanket.vn