Vào một buổi trưa mùa đông cuối năm 1944, ở nhà tù Côn Đảo. Sau khi ăn cơm xong, đồng chí Tám không nằm nghỉ như thường lệ. Anh đi “khều” một số đồng chí đến hội ý nho nhỏ, trong đó có Huỳnh Thủ (sau này là Tư lệnh Bộ đội Biên phòng). Sau đó, mọi người chia nhau đi “khều” anh em ngồi dậy, dồn lại một chỗ để nghe báo tin quan trọng, tin mừng.

Các đồng chí đau nặng cũng được dìu đến. Những đồng chí kiệt sức cũng ráng ngồi dậy tại chỗ. Sau khi liếc mắt nhìn ra ngoài khám để phòng bọn cai ngục rình mò, đồng chí Tám bắt đầu nói:- Hồng quân Liên Xô phản công khắp các mặt trận và giành thắng lợi lớn lắm. Quân Đức rút chạy tán loạn, đã chạy rất xa Stalingrát và Thủ đô Mạc Tư Khoa!

Đồng chí Tám chưa dứt lời, đã có tiếng vỗ tay nhè nhẹ, đều và kéo dài. Rồi tiếng bàn tán vui mừng mỗi lúc càng xôn xao. Chen vào đó có tiếng nói nho nhỏ của các đồng chí đã kiệt sức: “Hồng quân Liên Xô thắng, chúng ta nhất định thắng, tôi sẽ sống cho đến ngày chiến thắng!”.

Đồng chí Tám nói tiếp:

– Tin Hồng quân thắng lớn đến với chúng ta chậm, nhưng nó cổ vũ động viên rất lớn, củng cố lòng tin của chúng ta vào thắng lợi của cách mạng thế giới, cách mạng Việt Nam. Chắc đến lúc này, nhiều diễn biến lớn đã và đang xảy ra. Những sự kiện kỳ diệu sẽ đến với chúng ta.

Lại vỗ tay, lại cười, gật đầu, bàn tán náo nhiệt. Khó có thể nói hết niềm hân hoan của những chiến sĩ bao năm bị tù đày, cầm cố trong “địa ngục trần gian”, đêm ngày canh cánh ngóng trông đến lúc tung cánh xổ lồng. Liên Xô thắng lợi, dấu hiệu của một giai đoạn lịch sử mới đã hiện ra.

Tên gác giam người Pháp đứng trước cửa khám từ lúc nào, hắn hỏi:

– Tụi bay họp bàn chính trị phải không? Nó nhìn lại tên mã tà người Việt đứng cạnh, hỏi nhỏ: – Chắc tụi nó biết tin Nga Xô thắng trận, quân Đức đang rút chạy?

Tên mã tà gật gật cái đầu rồi cả hai bỏ đi.

Chiều đó, chúng tôi ngồi lại bàn việc thực hiện lời dặn của trên: Chuẩn bị mọi mặt đón nhận những sự kiện lớn, sẵn sàng đối phó với bọn Nhật và lũ tay sai, đề phòng bọn phản động phá hoại. Sau đó, chúng tôi chia nhau đi giải thích, hướng dẫn, động viên anh em tù, đồng thời thăm dò thái độ số tù nhân đảng phái thân Nhật, Trốtskít; kiên trì giải thích, động viên số anh em bị bọn phản động lừa phỉnh, bị địch lợi dụng…

Vào lúc nửa đêm 8-3-1945, chúng tôi đều nằm trần, bởi nóng nực của cái khám chật hẹp nhốt quá đông người. Chẳng ai ngủ được, trừ một số anh em đang bị cơn sốt mê man. Chúng tôi bỗng nghe từng loạt súng nổ kéo dài, sau đó thỉnh thoảng nổ một hai tiếng ở hướng bọn chúa đảo người Pháp và bọn lính Pháp đang ở. Chúng tôi ngồi dậy nhìn và hỏi nhau nho nhỏ trong đêm tối việc gì đã xảy ra.

– Bọn Nhật lại bắn chết bọn Pháp như những lần trước đây!

– Không phải!

– Chỉ có bọn Nhật bắn bọn Pháp thôi!

Lại súng nổ nhiều và kéo dài. Một số chúng tôi ngồi dậy, “khều” nhau trao đổi, rồi chia nhau đi từng người nhắc họ nhớ lại lời căn dặn của trên, động viên nhau bình tĩnh, vững vàng.

Sáng ngày 9-3-1945. Khác những buổi sáng trước, bọn mã tà mở hết các cửa khám trong banh, bắt tù nhân tập trung theo từng khám trước sân: Tên thư ký Tòng của Pháp, lưng đeo hai khẩu súng ngắn, tay chống nạnh đứng với tên bộ hạ. Tên gác giam người Pháp cũng có mặt đeo dùi cui thay súng ngắn. Mấy tên mã tà, tay cầm một khúc gỗ, mặt buồn xo. Tên Tòng đứng lên một chỗ cao nói:

– Từ hôm nay, chủ Côn Đảo là người Việt Nam, là chúng tôi. Tôi là sếp banh này, các anh ai muốn qua banh 4 sẽ được đi. (Banh 4 giành cho tù thân Nhật).

Tất cả chúng tôi đều im lặng. Tên Tòng nói tiếp:

– Các anh vẫn phải đi lao động. Người gác giam Pháp và người mã tà thường ngày dẫn giải các anh, nay vẫn tiếp tục.

Sau đó, chúng tôi được biết, Nhật đã đảo chính Pháp, nắm quyền cai trị trên ba nước Đông Dương. Từ đó, chúng tôi tranh thủ thời cơ củng cố đội ngũ, chuẩn bị sẵn sàng đối phó với sự khủng bố của bọn thân Nhật và tay sai, đồng thời cũng chuẩn bị chào đón những sự kiện lớn. Trước thái độ, hành động bình tĩnh thống nhất của các đồng chí ta và quần chúng khắp đảo, bọn Nhật và tay sai có phần chùn tay…

Chiều ngày 28-5-1945, cơn giông bỗng nổi lên, mây đen kéo đến âm u cả một vùng. Bọn Nhật bày trò giao chủ quyền đảo cho người Việt Nam. Theo lệnh của tên quan ba Nhật Xe-tô, lễ phải làm nhanh gọn, đề phòng “bất trắc”. Một số công chức, công nhân viên mã tà, gia đình họ và một số tù thân Nhật kẻ trước người sau lai rai đến tập hợp tại sân banh (bãi đá bóng). Một lũ lính Nhật chia nhau canh gác lễ đài và cuộc lễ.

Chúng kéo cờ quẻ ly (cờ của Chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim được quân Nhật giao). Tên quan ba Nhật Xe-tô đọc diễn văn, ba hoa về “công lao quân Nhật theo lệnh Nhật hoàng giúp Việt Nam giành độc lập” và theo lệnh trên, nó “giao” quyền làm chủ Côn Đảo cho tên Lê Văn Trà kể từ ngày 28-5-1945. Tên Lê Văn Trà lắm lời ca tụng công đức của quân Nhật và quay người về hướng Đông tỏ lòng tôn kính Nhật hoàng.

Tối đó, anh em chúng tôi trao đổi, nhận thấy: Bọn làm lễ qua loa, không huy động đông người đến dự, nhất là những người tù Cộng sản. Vì không chỉ chúng ngại hàng ngũ chúng tôi chặt chẽ, thái độ bình tĩnh, mà cái chính là vì chúng đang thua to khắp nơi. Chúng làm cho có cớ dọn đường để rút chạy sau này của chúng. Qua cuộc lễ, anh em chúng tôi hiểu thêm sự lúng túng của quân Nhật, thấy được sự chỉ đạo của các đồng chí cấp trên là đúng. Chúng tôi hứa với nhau thực hiện tốt việc đoàn kết nội bộ giữ nghiêm quy định đẩy mạnh việc vận động giải thích rộng rãi trong anh em tù, trong công chức và gia đình họ, thẳng thắn đấu tranh với những người tù thân Nhật và bọn phản động làm tay sai cho địch.

Tối hôm trước anh em chúng tôi ăn mừng Hồng quân Liên Xô thắng trận buộc phát xít Đức đầu hàng vô điều kiện, quân phát xít Nhật thua to ở Thái Binh Dương. Sáng hôm qua, được tin quân Nhật hoảng hốt đập điện đài, bình ắc quy, ném súng, đạn xuống biển. Sĩ quan, binh sĩ, kẻ trước đứa sau kéo nhau xuống tàu chạy, bỏ lại bọn chúa đảo và cả những tên tay sai đắc lực như tên Phan Khắc Sửu, Đào Duy Phiện… Sáng nay lại nhận được tin Lê Văn Trà long trọng mời mấy anh em mình đến văn phòng nó họp bàn chuyện sinh sống, trật tự, trị an. Bắt đầu họp, tên Trà quen thói xấc xược, nói:

– Dù sao các vị còn là tội phạm, chưa thể bàn chuyện quốc gia!

Lập tức một tiếng đập mạnh xuống bàn, kèm theo tiếng thét của một đồng chí ta:

– Chủ nhân đất nước chính là chúng tôi!

Tên Trà mặt tái, run run nói:

– Xin mời các vị muốn gì cứ nói!

– Trước hết, cửa banh, cửa khám không phải khóa, bỏ việc khám xét, kiểm tra. Ăn uống, trật tự, chúng tôi tự lo!

Tên Trà riu ríu xuôi theo và nói:

– Xin mời các vị về nghỉ!

Từ đó trở đi, các khám lớn nhỏ, các banh đều mở cửa cả ngày đêm. Việc nấu ăn, anh em mình tự lo liệu. Các khám đi lại thăm hỏi lẫn nhau. Anh em tổ chức tuyên truyền giải thích tình hình cho công nhân viên chức và tù thường phạm, tổ chức biểu diễn văn nghệ kiên trì thuyết phục số tù nhân các đảng phái phản động. Anh em đau yếu được săn sóc chu đáo. Chúng tôi còn đi thăm mồ mả các đồng chí đã hy sinh.

Tuy tinh thần, khí thế của anh em ngày càng lên, bọn chủ đảo và tay sai hoang mang, nhưng các đồng chí cấp trên dặn: Phải tuân thủ các qui định, nhắc nhau giữ thái độ bình tĩnh, không khiêu khích, cảnh giác, sẵn sàng ứng phó mọi bất trắc.

Một số đồng chí được giao nhiệm vụ chữa điện đài và bình ắc quy. Đó là phương tiện duy nhất, để nghe tình hình từ đất liền. Các đồng chí miệt mài sửa chữa và cuối cùng điện đài và bình ắc quy đã sửa xong.

Sáng 2-9-1945, vẫn như những buổi sáng mọi ngày, anh em chúng tôi đang ngồi bàn luận tình hình chiến sự. Một đồng chí bước vào, nói to:

– Tin mừng, tin mừng lắm, vĩ đại lắm! Chủ tịch Chính phủ lâm thời Hồ Chí Minh đã đọc bản Tuyên ngôn độc lập thành lập Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa!

Mọi người đứng lên, ngồi dậy ôm lấy nhau, nhảy lên, thét to:

– Tổ quốc Việt Nam độc lập, độc lập rồi!

– Bọn phát xít đã diệt vong!

Khắp các khám trong banh mọi người chạy đến ôm lấy nhau, cùng nhảy lên, cùng hô vang. Những đồng chí đang đau nặng cũng gắng ngồi dậy:

– Tổ quốc Việt Nam đã được giải phóng, tôi nhất định sống về với đồng bào, với Đảng, với gia đình!

Tên sếp banh và mấy tên mã tà chẳng rõ đầu đuôi thế nào. Khi được anh em báo tin, tên sếp banh mặt xịu xuống, còn mấy người mã tà vỗ tay chúc mừng chúng tôi. Lại vỗ tay, lại chạy, lại hô. Vui mừng biết bao, sung sướng biết bao! Đồng chí báo tin nói tiếp:

– Đài trục trặc, không nghe được liên tục, mới nghe được bấy nhiêu.

Đồng chí ấy định đi ra, anh em giữ lại hỏi:

– Nhờ các anh trên cho biết Chủ tịch Hồ Chí Minh là ai, nhé!

– Chủ tịch Hồ Chí Minh là ai?

– Có phải là đồng chí Nguyễn Ái Quốc không?

– Chắc phải rồi, phải rồi! Chỉ có đồng chí Nguyễn Ái Quốc mới được bầu làm Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, không ai khác được!

“Chủ tịch Hồ Chí Minh là ai?” chỗ nào, ở đâu cũng hỏi nhau. Nhiều đồng chí tự trả lời: “Hồ Chí Minh – Nguyễn Ái Quốc là một”. Nhiều đồng chí quên cả ăn. Mừng mà khóc. Nhớ các đồng chí đã mất mà khóc. Khó diễn tả hết tâm trạng vui mừng của chúng tôi. Đêm không ngủ. Mừng quá, phấn khởi quá. Tổ quốc Việt Nam độc lập! Những gì tủi nhục sẽ mất, những gì ước mơ sẽ đến!

Cái mơ ước đầu tiên chúng tôi đã gặp là nhìn thấy lá cờ Tổ quốc trên Đoàn tàu từ đất liền ra Côn Đảo đón tù chính trị trở về. Nửa buổi sáng hôm ấy, anh em rủ nhau ra ngồi dọc bãi biển, mặc trời nắng, người trông ra biển về hướng tàu sẽ vào.

– Tàu đến rồi! Cờ đỏ sao vàng năm cánh tung bay trên cột tàu kia rồi! Sướng quá trời đất ơi! Sướng quá! Lá cờ Tổ quốc đấy rồi.

Chúng tôi reo lên, tranh nhau nhìn, nhảy lên ôm chầm lấy nhau. Rồi nước mắt lại chảy và chúng tôi cứ để chảy, không ai muốn lau, tay cứ chỉ, mắt cứ nhìn theo lá quốc kỳ khi con tàu chuyển hướng dần dần vào bến.

Chúng tôi nhớ lại lời của đồng chí Đại – người đã tham gia cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ – nói với đồng chí Nguyễn Hữu Tiến bị án tử hình ở cùng chung một khám về lá cờ đỏ sao vàng năm cánh trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ ngày 23-11-1940. Hôm ấy, nghe xong, đồng chí Tiến thủ thỉ nói với đồng chí Đại: “Mình đã khóc Đại à! Mình khóc vì mừng đất nước đã có cờ đỏ sao vàng bay lên, dù chỉ mới bay trên bầu trời Tổ quốc trong thời gian rất ngắn. Ước chi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từ hải ngoại cũng biết được trong cuộc khởi nghĩa của dân chúng Nam Kỳ đã có cờ đỏ sao vàng bay lên với cờ Đảng”. Cái ước mơ từ nhỏ về một bóng cờ thiêng liêng của Tổ quốc này đã trở thành hiện thực.

Anh em chúng tôi vẫn theo dõi lá cờ Tổ quốc phấp phới bay trên đỉnh cột tàu, nói với nhau:

– Cờ đỏ sao vàng, cờ Tổ quốc đã bay lên và mãi mãi bay trên bầu trời Tổ quốc Việt Nam thân yêu!

– Chủ tịch Hồ Chí Minh là đồng chí Nguyễn Ái Quốc thì không phải ở hải ngoại nghe nói về lá cờ Tổ quốc cùng bay với cờ Đảng nữa mà đã đứng trước quốc kỳ đọc bản Tuyên ngôn độc lập.

Sung sướng quá, phấn khởi quá, nhiều anh em đồng thanh hô vang:

– Tổ quốc Việt Nam độc lập muôn năm! Muôn năm!

Lê Vũ (Theo hồi ký của Thiếu tướng Huỳnh Thủ)
bienphong.com.vn