Của đặc phái viên chúng tôi

Quảng Châu, ngày 13-11-1926

Tình hình chung

Những thắng lợi mới đây chống các lực lượng phản quốc gia của các quân đoàn do tổng tư lệnh lực lượng quốc gia Tưởng Giới Thạch chỉ huy chỉ rõ sự tấn công mạnh mẽ hơn lên phương Bắc. Việc chiếm Khúc Giang, trung tâm công nghiệp và thương mại, quan trọng bậc nhất của thung lũng sông Dương Tử, và Nam Xương -, thủ phủ của Giang Tây, chứng tỏ thống chế Tôn Truyền Phương bị loại khỏi tỉnh này. Thủ lĩnh quân sự này có định bảo vệ Triết Giang không? Các trận xảy ra ở vùng lân cận Vô Tích không thể đánh giá tốt sức chiến đấu của quân ông ta, một đội quân hỗn loạn khi rút lui bỏ lại vũ khí và hành lý. Sự giúp đỡ của thống chế Trương Tác Lâm chưa chắc chắn, vì ông không muốn một lần nữa cố gắng mở rộng quyền lực của mình ở thung lũng Dương Tử. Như thế, người ta có thể kết luận rằng, nếu bị bỏ lại với lực lượng của riêng mình, thống chế Tôn Truyền Phương chẳng bao lâu sẽ bị bỏ rơi, chỉ là một nhân tố phụ không mấy quan trọng. Sự phân công của Ngô Bội Phu mà báo chí nước ngoài ở Thượng Hải và Hán Khẩu coi rất trọng, đã không xảy ra. Cũng không xảy ra cuộc tấn công nào của các trung đoàn do một trong các tướng của ông ta, Nguyên Sâm, về phía Hồ Nam, xuất phát từ Tứ Xuyên và phát triển ra phía nam Hồ Bắc nhằm Ngô Châu và Vũ Xương. Không xảy ra một cuộc tấn công của phe phản quốc gia vào con đường Võ Dương Quan, cửa ngõ phía Bắc của tỉnh Hồ Bắc. Người ta cũng chẳng biết hiện nay thống chế Ngô Bội Phu ở đâu. Rất có thể ông ta sẽ chịu số phận giống Trương Tác Lâm, kẻ thù cũ của ông, sau trở thành đồng minh trong cuộc đấu tranh chống lại Quốc dân quân. Tóm lại, Ngô Bội Phu và Tôn Truyền Phương đều bị coi là bị loại khỏi vòng chiến đấu về mặt chính trị và quân sự vì họ không nhận được sự giúp đỡ nào của thống chế Trương Tác Lâm, lại bị các lực lượng quốc gia đánh bại nhiều lần và bị các phụ tá bỏ rơi.

Chính phủ quốc dân, được tất cả các thủ lĩnh quân sự thừa nhận quyền lực trên thực tế đã quyết định thực thi một kế hoạch nhằm thành lập một tổ chức trung ương, để phối hợp các chính quyền địa phương theo một chương trình duy nhất. Trụ sở của Chính phủ quốc dân, tạm thời ở Quảng Châu, sẽ dời về Vũ Xương khi tình hình quân sự được giải quyết trong các tỉnh ở miền Trung. Những hội nghị được chuẩn bị trước sẽ diễn ra giữa những quan chức cai trị các tỉnh này và những thành viên của Chính phủ quốc dân để quyết định một kế hoạch thực hiện mà thành công được bảo đảm bằng sự thoả thuận giữa các bên và những cố gắng của các nhân viên thừa hành.

Việc cải tổ ở tỉnh Quảng Đông đã xong. Hệ thống các uỷ ban vẫn còn hiệu lực, nhưng phân giới vùng thì bị xoá bỏ.

Cố gắng của Chính phủ trung ương là nhằm thống nhất trước hết các Bộ Tài chính, Giao thông và Quốc phòng. Bộ Giao thông đã được thiết lập. Bộ tái thiết quốc gia, mà Bộ này thay thế, trở thành một cơ quan cấp tỉnh. Cơ quan tư pháp cũng trở thành một Bộ chứ không phải một uỷ ban, tuy rằng hệ thống uỷ ban vẫn còn hiệu lực trong Bộ mới.

Do những nguyện vọng chung của các thủ lĩnh quân sự và dân sự đều muốn cộng tác để thiết lập một chính phủ dân chủ theo những nghị quyết được thông qua ở Đại hội gần đây của Quốc dân đảng, nên việc thực hiện kế hoạch của Quốc dân đảng cho một thiết chế như vậy đã được bảo đảm.

Các cường quốc nước ngoài và Quảng Châu

Báo chí nước ngoài ở Trung Quốc đã dành một sự quan tâm

đặc biệt đến một thông tin của hãng thông tấn United Press ở Luân Đôn nói rằng vấn đề là thừa nhận Chính phủ quốc dân ở Quảng Châu, khi mà quyền lực của nó đang lan rộng ra nhiều tỉnh. ở đây không phải như người ta tưởng là chính thức thừa nhận Chính phủ quốc dân ở Quảng Châu, mà là thực hiện kế hoạch của Anh nhằm làm suy yếu Trung Quốc và đặt nước này dưới sự thống trị hoàn toàn của ngoại bang. Những người theo chủ nghĩa yêu nước và Chính phủ quốc dân Trung Quốc nói rằng, sự thừa nhận mà Chính phủ Luân Đôn có thể nêu ra và thậm chí cả bàn luận nữa, cũng sẽ được áp dụng cho mọi thủ lĩnh quân sự như Trương Tác Lâm, là người tỏ ra chống quốc gia (chống cộng). Mưu mô này nhất định đã được Chính phủ quốc dân nhận thấy, và những biện pháp thỏa đáng đã được áp dụng để ngǎn chặn việc thực thi này.

Một sự kiện quan trọng là việc Trưởng đoàn lãnh sự ở Quảng Châu đã kháng nghị Chính phủ quốc dân phản đối “phụ thu không hợp pháp” đánh vào “thương mại của nước ngoài” theo những chỉ thị nhận được từ Trưởng đoàn ngoại giao ở Bắc Kinh. Chính phủ quốc dân không thừa nhận tư cách Trưởng đoàn của Đoàn ngoại giao ở Bắc Kinh và muốn chấm dứt sự can thiệp liên tục của giới ngoại giao nước ngoài vào các công việc nội bộ của Trung Quốc, nên đã trả lại khiếu nại cho người đưa đơn, đồng thời còn cẩn thận nêu rõ Chính phủ quốc dân sẵn sàng bàn luận mọi vấn đề dính đến những quan hệ với các cường quốc nước ngoài.

Một sự kiện khác cho thấy sự rối loạn đang ngự trị trong giới ngoại giao ở Trung Quốc và những biểu hiện chính sách ngoại giao của nước này cũng chứng minh điều đó.

Một lãnh sự nước ngoài bị giết ở Long Châu – Liễu Châu (tỉnh Quảng Tây), gần biên giới Trung Quốc – Đông Dương. Đại diện của nước ấy ở Quảng Châu đã phản kháng với Chính phủ quốc dân. Tiếp theo cuộc thǎm của ông là một bức thư nêu rõ những yêu cầu của Chính phủ mình. Sau đó, người ta được biết chính quyền cấp huyện ở Quảng Tây, thuộc Chính phủ quốc dân, nhận được một bức thư của vị lãnh sự đến thay thế người đã chết đòi bồi thường và định ra thời hạn trả số tiền yêu cầu. Thật lạ lùng là cuộc thương lượng đã diễn ra giữa lãnh sự của nước này với Chính phủ quốc dân, song vị lãnh sự đó lại không được thông báo về những người đồng nghiệp của ông đã làm trong thành phố, nơi diễn ra sự kiện khốn khổ trên.

Viên lãnh sự bị giết trên đường trở về Bắc Kỳ thuộc Pháp. Ông ta không báo cho chính quyền địa phương biết việc ra đi của mình, cũng không yêu cầu được bảo vệ trong chuyến đi này, điều đó trái với những thủ tục ngoại giao. Mặc dù thế, Chính phủ quốc dân hoàn toàn không phản đối một giải pháp thân thiện, dù rằng những trách nhiệm về vụ ám sát này phải được tìm ra từ phía Hồng Công hơn là từ phía Quảng Châu.

Kỷ niệm ngày sinh của Tôn Dật Tiên

Chúng tôi không thể không nêu nhiệt tình của dân chúng Quảng Châu và cả tỉnh Quảng Đông khi họ kỷ niệm ngày sinh của Tôn Dật Tiên. Sự nồng nhiệt của nhân dân chứng tỏ người Trung Quốc biết ơn dường nào vị lãnh tụ vĩ đại quá cố đã khơi dậy nơi họ ý chí tự giải phóng khỏi ách áp bức về ngoại giao mà bây giờ không gì có thể biện hộ được.

Tình hình ở miền Bắc

Chuyến đi của Trương Tác Lâm đến Bắc Kinh chưa xảy ra lúc chúng tôi viết những dòng này. Ngày nay, người ta bảo rằng ông ta ở Thiên Tân, trên đường tiến về thủ đô phương bắc. Ông ta có đến đó không ? Liệu ông ta có nhận đứng đầu cái gọi là Chính phủ Bắc Kinh không, ngay cả khi Đoàn ngoại giao động viên, khuyến khích. Cùng với việc Trương Tác Lâm đến Thiên Tân, người ta báo tin rằng thủ tướng Wellington Kou xin từ chức với tất cả các thủ lĩnh quân sự, các quan thầy của ông. Trương Tác Lâm đã không hành động, thái độ không vồn vã khi cứu trợ khẩn cấp cho Ngô Bội Phu hay cho Tôn Truyền Phương chứng tỏ rằng ông không chịu cộng tác với hai thủ lĩnh quân sự này. Hoạt động của Quốc dân quân ở Sơn Tây và Cam Túc là đáng chú ý và dường như là khúc dạo đầu của trận chiến mà nay mai họ sẽ đánh vào kẻ thù của mình. Cũng cần lưu ý đến hoạt động của các tổ chức dân tộc chủ nghĩa ở các tỉnh phía Bắc.

X.

————————————

Báo L’Annam, số 118, ngày 2-12-1926 (tiếng Pháp).
cpv.org.vn