Cứ đến thời điểm này chúng ta lại bồi hồi nhớ về những ngày mùa thu tháng Tám lịch sử cách đây 67 năm khi nhân dân ta đồng loạt tiến lên giành chính quyền làm nên thắng lợi Cách mạng tháng Tám. PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc (Viện Lịch sử Đảng, Học viện Chính trị – Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh) đã dành cho Đại Đoàn Kết cuộc trao đổi xung quanh vai trò của Mặt trận Việt Minh (MTVM) trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc cũng như làm thế nào để tiếp nối truyền thống cha anh trong giai đoạn hiện nay.

Thưa ông, để làm nên chiến thắng hào hùng như vậy là nhờ sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc mà lực lượng tập hợp sức mạnh ấy là MTVM. Ông có thể nói rõ vai trò của MTVM trong đấu tranh giải phóng dân tộc cũng như xây dựng đất nước?

PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc: Có thể nói Cách mạng tháng Tám là kết quả của 15 năm đấu tranh giải phóng dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng, của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Để làm nên thắng lợi của Cách mạng tháng Tám đó là sự tập hợp sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong đó vai trò của MTVM là rất quan trọng. Tại sao tôi lại khẳng định vai trò lịch sử của MTVM? là bởi, trong 15 năm đấu tranh cho đến Cách mạng tháng Tám, Đảng của chúng ta có chưa đến 5 nghìn đảng viên. Vậy thì lực lượng chính làm nên chiến thắng này chính là quần chúng nhân dân chứ chỉ có mình Đảng thì không thể làm được. Và lực lượng tập hợp sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc chính là MTVM.

Như vậy, MTVM đã nhận trọng trách quan trọng đó là tập hợp sức mạnh của quần chúng nhân dân trong cuộc đấu tranh giành chính quyền. MTVM có hệ thống tổ chức chặt chẽ từ Tổng bộ Việt Minh trên Trung ương đến Ủy ban Việt Minh các tỉnh, các huyện, làng, xã cho đến các nhà máy hầm mỏ đều có tổ chức của MTVM. Thậm chí MTVM có lúc còn làm chức năng của chính quyền cách mạng ở vùng căn cứ địa. Đặc biệt, cương lĩnh hoạt động của MTVM rất rõ ràng, có chương trình 10 điểm cụ thể hóa đường lối của Đảng, cho nên sự gắn kết giữa MTVM và Đảng nhiều khi hòa quyện vào nhau. Ở giai đoạn lịch sử đó, Đảng lãnh đạo hoạt động nhưng lại hoạt động bí mật còn MTVM thì tập hợp rộng rãi quần chúng cho nên sự gắn kết Đảng và Mặt trận là thành công rất lớn của lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc chặng này. Thậm chí quần chúng còn cho rằng MTVM như là Đảng vì vai trò Mặt trận cao cả và thiêng liêng như vậy.

Vậy thì ngày nay, ở một giai đoạn lịch sử mới MTVM thuở trước nay là MTTQ Việt Nam cần làm gì để phát huy hơn nữa vai trò của MTTQ trong việc tập hợp sức mạnh của nhân dân làm nên những thành công lớn trong công cuộc xây dựng đất nước?

Đánh giá một cách khái quát hệ thống MTTQ vẫn làm đúng vai trò tập hợp sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, là chiếc cầu nối giữa Đảng với nhân dân. Thật ra, mọi sự so sánh sẽ đều trở nên khập khiễng nếu ta đem 2 giai đoạn lịch sử ra để so bì. Dù vậy theo ý kiến chủ quan của tôi vai trò của MTTQ hiện nay không được mạnh mẽ như MTVM thưở trước. Tại sao lại như vậy, bởi trong điều kiện chúng ta giành được độc lập rồi mọi hoạt động sẽ rất khác thời đại chúng ta phải cố gắng hết sức để giành lại chính quyền. Giờ hòa bình rồi, chúng ta bước vào công cuộc dựng xây đất nước, vai trò tập hợp sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc sẽ khác trước.

Hiện nay, Luật quy định vai trò của Mặt trận thế nào cứ thế thực hiện cho đúng. Ngoài tuân thủ đúng luật còn rất nhiều chính sách cụ thể cần tiếp tục hoàn thiện. Đặc biệt Mặt trận phải đổi mới phương thức hoạt động cho hợp với giai đoạn lịch sử mới. Theo tôi, dù thế nào Mặt trận cũng cần chấm dứt tình trạng trì trệ, hành chính hóa. Phải “xông” vào những vấn đề cụ thể để vận động nhân dân; để huy động sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết dân tộc. Tôi nhấn mạnh lại dù bất kỳ thời đại nào hệ thống Mặt trận vẫn phải xác định mình là cơ quan gần dân nhất phải nói lên tiếng nói của nhân dân và tập hợp khối đoàn kết dân tộc. Muốn làm được điều này có lẽ bài học của MTVM trước đây trong việc tập hợp sức mạnh của nhân dân làm nên những chiến thắng vĩ đại trong lịch sử những người làm công tác Mặt trận hiện tại phải nghĩ một cách nghiêm túc những bài học lịch sử này để xây dựng phương thức hoạt động của MTTQ tốt hơn. Theo tôi, phải cải cách phương thức hoạt động của Mặt trận và các tổ chức đoàn thể. Không thể hoạt động theo lối hành chính, biến Mặt trận, đoàn thể làm việc kiểu công chức được. Mặt trận phải là cơ quan đại diện quyền làm chủ của dân, tất nhiên phương thức hoạt động phải khác không giống cơ quan hành chính. Phải suy nghĩ phải xuống dân thế nào, gắn với dân thế nào để vận động đúng hướng. Vừa rồi tại Đại hội XI, Đảng đã nhấn mạnh vai trò Mặt trận, đoàn thể thông qua việc thực hiện 2 chức năng phản biện xã hội và giám sát thì Mặt trận phải làm cho được hai chức năng này.

Thực hiện tốt chức năng phản biện xã hội và giám sát nói thì dễ nhưng làm thì chẳng dễ chút nào, thưa ông?

Thực tế có chuyện cấp dưới ngại tố cáo cấp trên vì sợ bị trù dập. Cũng có chuyện trong quá trình giám sát dù đã phát hiện ra sai phạm nhưng người ta cũng không nói ra vì những lý do rất “riêng”. Có lẽ vì lý do này đã cản đường một số cán bộ làm công tác Mặt trận làm họ không dám nói lên tiếng nói của nhân dân. Nhưng tôi nghĩ giai đoạn cán bộ “nể nang” nhau chuẩn bị chấm dứt. Bởi Đảng đã thừa nhận “có một bộ phận không nhỏ” cán bộ thoái hóa biến chất… và tiến hành phê bình, tự phê bình nghiêm túc trong Đảng. Đợt tự phê bình và phê bình này được tiến hành ở tất cả các cấp. Nếu kiểm điểm nghiêm túc sẽ bật ra anh nào có bản lĩnh, có trình độ, có phẩm chất, còn anh nào có sai phạm nghiêm trọng sẽ bị đào thải. Như vậy, đợt kiểm điểm này sẽ là thời cơ rất lớn để phát huy dân chủ trực tiếp và cán bộ Mặt trận yên tâm làm công tác phản biện nếu chính kiến của anh đúng. Tôi cho rằng, đây là thời điểm “vàng” để cán bộ Mặt trận làm tốt công tác phản biện và giám sát. Nếu làm tốt 2 công tác này thì tiếng nói, vai trò Mặt trận tự nhiên sẽ được nâng cao.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Khánh Ly (thực hiện)
daidoanket.vn