Tháng 7, ngày 1

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi điện mừng đến các vị lãnh đạo Đảng và Nhà nước Trung Quốc Mao Trạch Đông, Lưu Thiếu Kỳ, Chu Ân Lai, Đặng Tiểu Bình nhân dịp kỷ niệm 40 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Cùng ngày, bài viết nhan đề: Cách mạng Trung Quốc và Cách mạng Việt Nam của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đăng báo Nhân Dân, số 2658. Sau khi khái quát quá trình ra đời của Đảng Cộng sản Trung Quốc và vai trò to lớn của Đảng đối với cách mạng Trung Quốc 40 năm qua (1921-1961), Chủ tịch Hồ Chí Minh ca ngợi tinh thần đoàn kết chiến đấu giữa Việt Nam và Trung Quốc trong sự nghiệp chống kẻ thù đế quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Đó là mối tình như Người khái quát trong bài viết:

“Trăm ơn, ngàn nghĩa, vạn tình

Tinh thần hữu nghị quang vinh muôn đời”.

– Báo Nhân Dân, số 2658, ngày 1-7-1961.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, t. 10, tr. 365-368.

Tháng 7, ngày 2

Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm Lớp huấn luyện nghiệp vụ nấu ăn đầu tiên toàn miền Bắc.

Nói chuyện với các học viên, Người phê phán những cách nghĩ sai lầm về nghề nấu ăn và khẳng định đó là một nghề rất quan trọng, đòi hỏi các anh chị nuôi cần phải trau dồi phẩm chất, học tập nghề nghiệp cho thông thạo, nâng cao trình độ văn hoá để không ngừng tiến bộ. Người mong mọi người cố gắng thi đua và tiến bộ nhiều để có nhiều anh nuôi, chị nuôi giành được danh hiệu anh hùng vẻ vang.

Cùng ngày, Người gửi điện chúc mừng tới Tổng thống Cộng hoà Gana Oamê Encruma nhân dịp Quốc khánh lần thứ hai của nước này.

– Lời Bác Hồ về công tác quân nhu, Cục Quân nhu xuất bản, Hà Nội, 1978, tr. 86.

– Báo Nhân Dân, số 2659 và 2661, ngày 2 và ngày 4-7-1961.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, t. 10, tr. 369-370.

Tháng 7, ngày 3

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

– Lệnh số 33-LCT, tặng thưởng 4 Huân chương Lao động hạng Nhì và 37 Huân chương Lao động hạng Ba cho các xã, hợp tác xã và huyện có thành tích trong phong trào thi đua sản xuất nông nghiệp năm 1960.

– Lệnh số 34-LCT, tặng thưởng Huân chương Kháng chiến hạng Nhì cho bà Trần Thị Thâm ở xã Triệu Bình (Triệu Phong, Quảng Trị) có 6 con tòng quân và Huân chương Kháng chiến hạng Ba cho ông Hà Văn Vân ở xã Lâm Lợi (Hạ Hoà, Phú Thọ) có 5 con tòng quân trong thời kỳ kháng chiến.

– Lệnh Chủ tịch (bản gốc), lưu tại Trung tâm lưu trữ Quốc gia I.

Tháng 7, ngày 5

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Lệnh số 35-LCT, tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhất cho Thiếu tướng Antipốp Nicôlai Cudơmich, chuyên viên quân sự Đại sứ quán Liên Xô tại Việt Nam và Đại tá Hình Vinh Kiệt, chuyên viên quân sự Đại sứ quán Trung Quốc tại Việt Nam, vì những công lao giúp đỡ nhân dân Việt Nam.

– Lệnh Chủ tịch (bản gốc), lưu tại Trung tâm lưu trữ Quốc gia I.

Tháng 7, ngày 6

Chủ tịch Hồ Chí Minh dự cuộc họp Bộ Chính trị kiểm điểm việc thực hiện kế hoạch 6 tháng đầu năm và bàn phương hướng thực hiện kế hoạch 6 tháng cuối năm.

Người không nhất trí về một số điểm trong cách đánh giá thắng lợi việc thực hiện kế hoạch nêu trong báo cáo và cho rằng sản xuất nông nghiệp chưa toàn diện, có tiến bộ nhưng chưa đều, chất lượng chưa cao, “kinh tế không phát triển nhịp nhàng, không đúng phương hướng lấy ngắn nuôi dài, lấy nhanh nuôi chậm”.

Về những khó khăn, Người nhận định đó là điều tất yếu, “như đứa trẻ lớn mau, áo của nó mau chật”, nhưng điều quan trọng là phải nêu ra được phương hướng giải quyết khó khăn một cách cụ thể trên cơ sở thi đua “tiết kiệm nhưng không để thiếu thốn”.

– Biên bản Hội nghị Bộ Chính trị, lưu tại Cục Lưu trữ Trung ương Đảng, phông Ban Chấp hành Trung ương, khoá III.

Tháng 7, ngày 8

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

– Lệnh số 36-LCT, truy tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì và hạng Ba cho 33 liệt sĩ đã anh dũng hy sinh khi làm nhiệm vụ tiễu phỉ, bảo vệ biên giới.

– Lệnh số 37-LCT, tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhất, hạng Nhì và hạng Ba cho 15 đơn vị và 40 cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng chiến đấu khi làm nhiệm vụ tiễu phỉ, bảo vệ biên giới.

– Lệnh số 38-LCT, tặng thưởng Huân chương Chiến thắng cho 4 cán bộ Quân đội nhân dân Việt Nam có nhiều thành tích trong thời kỳ kháng chiến.

– Lệnh số 39-LCT, tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba và Huân chương Chiến công hạng Nhì và hạng Ba cho một số đơn vị, cán bộ và chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam có thành tích sản xuất trong thời gian 1958-1960 nói chung và năm 1960 nói riêng.

– Lệnh số 40-LCT, tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba cho 54 đơn vị và cơ quan Quân đội nhân dân Việt Nam có thành tích huấn luyện và công tác trong thời gian 1958-1960 nói chung và năm 1960 nói riêng.

– Lệnh Chủ tịch (bản gốc), lưu tại Trung tâm lưu trữ Quốc gia I.

Tháng 7, ngày 10

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi điện chúc mừng tới Chủ tịch I.U. Xêđenban, nhân kỷ niệm lần thứ 40 Quốc khánh nước Cộng hoà Nhân dân Mông Cổ.

Cùng ngày, theo đề nghị của Đài phát thanh Mông Cổ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc lời chúc mừng Quốc khánh Mông Cổ, nêu rõ những thành tựu của nhân dân Mông Cổ trong 40 năm qua dưới sự lãnh đạo của Đảng Nhân dân cách mạng, đặc biệt là trong năm 1960 đã hoàn thành vượt mức thời hạn kế hoạch 3 năm.

Nhân dịp này, Người gửi đến Đảng, Chính phủ và nhân dân Mông Cổ lời cảm ơn chân thành về sự ủng hộ nhiệt tình đối với nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến trước đây cũng như trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thực hiện hoà bình thống nhất nước nhà hiện nay.

Cùng ngày, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp Phó Tổng Giám đốc thứ nhất kiêm Tổng biên tập Thông tấn xã Cộng hoà Dân chủ Đức (AND). Bắt tay các bạn Đức, Người vui vẻ nói: “Tôi cũng là nhà báo đây, các đồng chí ạ”.

– Báo Nhân Dân, số 2668, ngày 11-7-1961.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, t. 10, tr. 372-373.

– Tư liệu lưu trữ của Bộ Ngoại giao.

Tháng 7, ngày 11

Chiều, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm Đại hội Liên hoan chiến sĩ thi đua toàn quân¹².

Nói chuyện với đại hội, Người căn dặn toàn thể cán bộ và chiến sĩ cần luôn luôn nâng cao trình độ chính trị, văn hoá cùng khoa học kỹ thuật; nghiêm túc giữ gìn kỷ luật; nâng cao cảnh giác, giữ gìn bí mật, sẵn sàng đập tan mọi âm mưu của địch. Đồng thời, phải thấm nhuần tinh thần làm chủ, phải cần kiệm xây dựng quân đội, tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm để tự cải thiện và giảm nhẹ sự đóng góp của nhân dân, kiên quyết chống tham ô, lãng phí.

Chủ tịch tặng Đại hội mấy câu thơ:

“Công nhân phất cao ngọn cờ Duyên Hải,

Nông dân phất cao ngọn cờ Đại Phong,

Quân đội anh hùng phất cao ngọn cờ “Ba nhất”,

Công, nông, binh đại thi đua, đại đoàn kết,

Chủ nghĩa xã hội nhất định đại thành công,

Bắc-Nam nhất định sẽ thống nhất non sông một nhà!”.

Cuối buổi chiều, Người dự lễ bế mạc cuộc triển lãm “Thiếu nhi với 5 điều Bác dạy” tại Phủ Chủ tịch, sau đó xem các cháu biểu diễn văn nghệ và vui liên hoan với 3.000 thiếu nhi Hà Nội.

Tối, tại Câu lạc bộ Quốc tế, Chủ tịch Hồ Chí Minh dự tiệc chiêu đãi do Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hoà Nhân dân Mông Cổ tại Việt Nam tổ chức nhân dịp kỷ niệm lần thứ 40 Quốc khánh nước Cộng hoà Nhân dân Mông Cổ.

– Hồ Chí Minh: Chiến tranh nhân dân Việt Nam, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1980, tr. 375.

– Báo Nhân Dân, số 2669, ngày 12-7-1961.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, t. 10, tr. 374-376.

Tháng 7, ngày 12

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi điện mừng tới ông Ađen Ápđunla Ốtman nhân dịp ông được cử làm Tổng thống nước Cộng hoà Xômali.

– Báo Nhân Dân, số 2669, ngày 12-7-1961.

Tháng 7, ngày 14

Chủ tịch Hồ Chí Minh dự cuộc họp Bộ Chính trị nghe báo cáo tóm tắt Hội nghị Giơnevơ về Lào và bàn chủ trương giúp đỡ Lào trong tình hình mới.

Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi điện mừng tới Chủ tịch Hội đồng chủ quyền nước Cộng hoà Irắc Nagíp Enrubai, nhân kỷ niệm lần thứ ba Quốc khánh nước Cộng hoà Irắc.

– Biên bản Hội nghị Bộ Chính trị, lưu tại Cục Lưu trữ Trung ương Đảng, phông Ban Chấp hành Trung ương, khoá III.

– Báo Nhân Dân, số 2671, ngày 14-7-1961.

Tháng 7, ngày 15

Bài viết Quyết tâm phấn đấu cho một vụ mùa thắng lợi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ký bút danh T.L, đăng báo Nhân Dân số 2672, nêu ra bốn yêu cầu cần phải thực hiện ngay để giành một vụ mùa thắng lợi hơn nữa.

Người cũng nhắc nhở Bộ Nông nghiệp cần cử cán bộ xuống tận địa phương để giúp và giải quyết khó khăn về kỹ thuật, cán bộ tỉnh và huyện phải đến tận các hợp tác xã để chỉ đạo, các đảng viên và đoàn viên cần phải xung phong gương mẫu trong mọi công việc.

– Báo Nhân Dân, số 2672, ngày 15-7-1961.

Tháng 7, ngày 17

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Lệnh số 41-LCT, tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba cho Phân đội 40 đã bắn rơi 1 máy bay quân sự cuả Mỹ-Diệm xâm lược vùng trời nước ta ngày 2-7-1961.

– Lệnh Chủ tịch (bản gốc), lưu tại Trung tâm lưu trữ Quốc gia I.

Tháng 7, ngày 19

Chủ tịch Hồ Chí Minh dự Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá III)¹³, bàn về vấn đề phát triển nông nghiệp 1961-1965.

Về tình hình thu mua lương thực, Người nhận xét: Việc mua lương thực còn ì ạch. Nút ở đâu? Đời xưa Khổng Tử nói: “Dân không tin, không làm được”. Bây giờ xã nói huyện ép, huyện nói tỉnh ép, tỉnh nói trung ương ép! Vì vậy, để làm kế hoạch này, vấn đề rất quan trọng có lẽ là vấn đề dưới chưa tin trên và trên chưa tin dưới.

– Biên bản Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương, lưu tại Cục Lưu trữ Trung ương Đảng, phông Ban Chấp hành Trung ương, khoá III.

Tháng 7, ngày 21

Chủ tịch Hồ Chí Minh trả lời phóng viên Thông tấn xã Cộng hoà Dân chủ Đức Áctua Manba về một số câu hỏi liên quan tới công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, đường lối thống nhất nước Việt Nam….

Người nêu rõ: “Mục đích việc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà là nâng cao mức sống vật chất và tinh thần của nhân dân miền Bắc Việt Nam và đồng thời tạo cơ sở vững chắc cho cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam để hoà bình thống nhất đất nước của mình”. “Chúng tôi kiên quyết đấu tranh thống nhất Tổ quốc bằng đường lối hoà bình và thi hành nghiêm chỉnh Hiệp định Giơnevơ¹⁴“.

Trả lời câu hỏi về lời vu cáo của Ngô Đình Diệm về cái gọi là “hoạt động khuynh đảo” của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ở miền Nam Việt Nam, Người tố cáo luận điệu hèn hạ đó “nhằm che lấp việc phá hoại Hiệp định Giơnevơ và việc biến miền Nam Việt Nam thành thuộc địa và căn cứ quân sự của Mỹ”, “nhằm tăng cường khủng bố nhân dân miền Nam Việt Nam đang đấu tranh chống chế độ độc tài phát xít của bè lũ Mỹ – Diệm”, và khẳng định: “Cuộc đấu tranh chống chế độ dã man ấy là quyền thiêng liêng của đồng bào chúng tôi ở miền Nam Việt Nam. Không có bạo lực hay vu cáo nào có thể làm cản trở mục đích đó đi tới thắng lợi”.

– Báo Nhân Dân, số 2678, ngày 21-7-1961.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, t. 10, tr. 377-378.

Tháng 7, ngày 22

Chủ tịch Hồ Chí Minh dự tiếp Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương (khoá III). Trong bài phát biểu, Người đặc biệt nhấn mạnh về vị trí, vai trò của nông nghiệp đối với công nghiệp cũng như đối với nền kinh tế nước ta và về mối quan hệ giữa công nghiệp và nông nghiệp. Người khẳng định thành tích đồng thời cũng chỉ ra những khuyết điểm của phong trào hợp tác hoá nông nghiệp, nhấn mạnh sự cần thiết tăng cường lãnh đạo của chi bộ Đảng ở nông thôn, việc bồi dưỡng, củng cố ban quản trị hợp tác xã, nhất là việc xây dựng và phát huy tinh thần làm chủ, cần kiệm xây dựng hợp tác xã, nhằm đẩy tới một cao trào thi đua sản xuất và tiết kiệm để không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân.

Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Thủ tướng Phạm Văn Đồng gửi điện chúc mừng tới các vị lãnh đạo nước Cộng hoà Nhân dân Ba Lan nhân kỷ niệm lần thứ 17 Quốc khánh Ba Lan.

– Biên bản Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương, lưu tại Cục Lưu trữ Trung ương Đảng, phông Ban Chấp hành Trung ương, khoá III.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, t. 10, tr. 379-381.

– Báo Nhân Dân, số 2679, ngày 22-7-1961.

Tháng 7, ngày 23

6 giờ, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), Chủ tịch Hồ Chí Minh tham dự cuộc mít tinh của trên 25 vạn nhân dân Thủ đô kỷ niệm 7 năm ngày ký Hiệp nghị Giơnevơ lập lại hoà bình ở Đông Dương (20-7).

Trước lúc kết thúc buổi mít tinh, Người căn dặn đồng bào: “Đoàn kết là sức mạnh, đồng bào cả nước đoàn kết, chúng ta đoàn kết với nhân dân các nước xã hội chủ nghĩa, với nhân dân châu Á, châu Phi, châu Mỹ latinh và nhân dân yêu chuộng hoà bình thế giới, nhất định chúng ta sẽ thắng đế quốc Mỹ và bọn tay sai”. Sau đó, Người đề nghị mọi người cùng hát bài “Kết đoàn”.

Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp đại biểu Uỷ ban bảo vệ hoà bình thế giới của Trung Quốc cùng các nước sang dự lễ kỷ niệm ngày ký kết Hiệp định Giơnevơ.

– Báo Nhân Dân, số 2681, ngày 24-7-1961.

– Ảnh tư liệu, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

– Bảo tàng Hồ Chí Minh: Hồ Chí Minh với Trung Quốc – Biên niên sự kiện, Hà Nội, 2004, tr. 257.

Tháng 7, ngày 25

Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm đại đội 1 thuộc Trung đoàn 230 phòng không, đóng tại trận địa Quảng Bá (Hà Nội).

Sau khi thăm nơi ăn, ở của đơn vị, nói chuyện với cán bộ và chiến sĩ tại sân của đại đội, Người căn dặn: “Các chú phải ra sức học tập kỹ thuật, chiến thuật hơn nữa thì mới đảm bảo làm tròn được nhiệm vụ. Nhất là phải tránh chủ quan thoả mãn. Trình độ văn hoá của các chú còn thấp, nên càng phải cố gắng mà học để làm cơ sở tốt cho huấn luyện quân sự”.

– Nguồn sức mạnh, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1992, tr. 175.

Tháng 7, trước ngày 26

Nhân ngày lịch sử 26-7⁹⁾ của nhân dân Cuba, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi báo Revolucion (Cuba).

Bức thư có đoạn: “Tôi tin rằng, với tinh thần “Patria o Muerto¹⁰⁾ của nhân dân Cuba do Thủ tướng Phiđen Caxtơrô lãnh đạo, với sự ủng hộ nhiệt liệt của các nước xã hội chủ nghĩa và nhân dân yêu chuộng hoà bình trên thế giới, nhân dân Cuba nhất định thắng lợi trong sự nghiệp đánh bại mọi âm mưu xâm lược của đế quốc Mỹ, và xây dựng đất nước phồn vinh của mình”.

– Bản chụp bút tích, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 7, ngày 27

Chủ tịch Hồ Chí Minh dự tiếp Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương (khoá III) thông qua Nghị quyết phát triển nông nghiệp trong 5 năm 1961-1965.

Phát biểu ý kiến, Người khẳng định thành công của Hội nghị và nêu lên những việc cần làm để thực hiện tốt những chỉ tiêu kế hoạch đề ra. Người yêu cầu Trung ương cử cán bộ xuống giúp đỡ các địa phương, và “nếu cần, tôi cũng xung phong”.

– Biên bản Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương, lưu tại Cục Lưu trữ Trung ương Đảng, phông Ban Chấp hành Trung ương, khoá III.

Tháng 7, ngày 28

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi điện mừng Hội nghị Liên hoan chiến sĩ thi đua công, nông, binh Hải Phòng¹¹⁾.

Người khen ngợi những thành tích của nhân dân lao động Hải Phòng đã đạt được và mong rằng công nhân, nông dân, bộ đội Hải Phòng đoàn kết, đẩy mạnh thi đua, “làm cho Hải Phòng thành một địa phương gương mẫu trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, làm cơ sở vững mạnh cho sự nghiệp đấu tranh thực hiện hoà bình thống nhất nước nhà”.

Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến Quảng Bá xem địa điểm dự định xây dựng nơi làm việc và an dưỡng của cán bộ trung ương.

– Báo Nhân Dân, số 2688, ngày 31-7-1961.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, t. 10, tr. 382-383.

– Nhật ký công tác bảo vệ Bác Hồ (1945-1969), bản đánh máy, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 7, trước ngày 29

Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng huy hiệu của Người cho đội viên thiếu niên Phạm Đức Thụ, 12 tuổi, thôn Bội Đầu, xã Liên Hiệp, huyện Thanh Ba, Phú Thọ, đã dũng cảm cứu bạn khỏi bị chết đuối.

– Báo Nhân Dân, số 2686, ngày 29-7-1961.

Tháng 7, ngày 29

Bài viết Cô học sinh 106 tuổi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ký bút danh T.L, đăng báo Nhân Dân số 2686, kể về tinh thần ham học của cụ Xêmanát (người Cuba) vốn là một nô lệ cũ, nhờ cách mạng đã thoát được nạn mù chữ. Qua đó, tác giả giới thiệu thành tựu diệt giặc dốtcủa nhân dân Cuba anh em từ sau ngày giải phóng.

– Báo Nhân Dân, số 2686, ngày 29-7-1961.

Tháng 7, ngày 31

Bài viết Lá cờ quật khởi của Chủ tịch Hồ Chí Minh ký bút danh T.L, đăng báo Nhân Dân, số 2688.

Bài báo kể lại câu chuyện: Nữ anh hùng Giamila Bécpecha cùng với các chị em Angiêri bị giam ở nhà tù Baen (Pháp) đã xé áo, xé yếm của họ và bí mật may thành hai lá cờ Angiêri rồi tìm cách treo trên nóc nhà tù, tượng trưng cho tinh thần quật khởi của nhân dân Angiêri.

Liên hệ với hình thức đấu tranh treo cờ của những năm trước Cách mạng Tháng Tám, tác giả nhận xét: “Đấu tranh bằng cách treo cờ không phải hình thức riêng của cách mạng Việt Nam mà nó cũng là hình thức chung của các dân tộc khác”.

– Báo Nhân Dân, số 2688, ngày 31-7-1961.

Nguồn: dangcongsan.vn
Vkyno (st)