Tháng 9, ngày 1
17 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp kiến ông Hisinien, phóng viên báo Trung Hoa ở Hội nghị 21 nước Đồng minh, đến thăm.
18 giờ, Người tiếp ông bà M. Tơrivơ (M.Trives) cùng con gái đến thăm.
– Nhật ký làm việc của Hồ Chủ tịch 4 tháng ở Pháp, Đỗ Đình Thiện ghi, bản sao lưu tại Viện Hồ Chí Minh.
Tháng 9, ngày 2
Tối, Chủ tịch Hồ Chí Minh tới dự Lễ kỷ niệm Quốc khánh đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà do Hội liên hiệp Việt kiều và Hội hữu nghị Pháp – Việt tổ chức ở nhà Pleyel tại Pari, có hơn 3000 người dự. Cùng dự có Trưởng đoàn đàm phán Phạm Văn Đồng, ông Phan Nhiên, đại biểu Hội Việt kiều, ông Lunet, đại biểu Tổng Công hội Pháp, ông Pranics Jourdain, ông Bayet, bà Andree Violis… đại biểu Hội Pháp-Việt, đại diện cho Bộ trưởng Hải ngoại và nhiều đại biểu Cônggô, Mađagátxca…
Người bày tỏ tình cảm nhớ thương Tổ quốc, đồng bào, đặc biệt là đồng bào Nam Bộ, Người khuyên nhủ Việt kiều sống trên đất Pháp cần tranh thủ sự cảm tình, sự giúp đỡ của nhân dân Pháp đối với nước Việt Nam.
Trong diễn văn, Người đánh giá cao vai trò của mối quan hệ Việt – Pháp và hy vọng nước Pháp thành thật đáp lại thiện chí của Việt Nam, công nhận nền độc lập, thống nhất của Việt Nam, tạo điều kiện cho Việt Nam được đóng góp vào sự vĩ đại của Liên hiệp Pháp, vào việc thiết lập và duy trì hoà bình và dân chủ trên thế giới, bên cạnh Liên hợp quốc.
Sau buổi lễ, Chủ tịch Hồ Chí Minh trả lời phỏng vấn của phóng viên Hãng Thông tấn Pháp AFP và nhiều báo khác về hiện tình cuộc đàm phán Việt – Pháp. Trong đó, Người nhấn mạnh: “Chúng tôi muốn rằng ngày giờ và cách thức trưng cầu dân ý ở Nam Bộ sẽ được quyết định mau chóng… Tôi có hy vọng to. Tôi luôn luôn lạc quan. Tôi tin vào nước Pháp mới. Chúng ta có thể nghe nhau, vì chúng ta cần giúp lẫn nhau. Vì quyền lợi của hai dân tộc, mà chúng ta nên có sự thoả thuận, càng mau càng tốt, để chúng ta cùng nhau cộng tác một cách thiết thực. Tôi muốn gấp về nước, để đem lại cho nhân dân Việt Nam tấm lòng thân thiện của nước Pháp”.
Cùng ngày, Người nhận được thư của Bộ trưởng Bộ nước Pháp hải ngoại Mariuýt Mutê, trong đó ông đánh giá cao sự có mặt của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Pháp.
– Bản sao bài diễn văn, lưu tại Viện Hồ Chí Minh.
– Báo Cứu quốc, số 336 và 338, ngày 5 và ngày 8-9-1946.
– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 282-286.
– Bảo tàng Hồ Chí Minh, Thông tin tư liệu, số 9, tháng 9 năm 2005, tr. 9-10.
Tháng 9, ngày 3
10 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp ông Misen Moranh (Michel Morin), phóng viên báo Le Populaire.
13 giờ, Người mời cơm ông M. Côpô (M. Copeau), đại biểu Phong trào thống nhất Cộng hoà Pháp trong Quốc hội, và ông A. Bácgiê (A. Barget), đại biểu của Hội hữu nghị Pháp – Việt.
18 giờ, Người đi thăm ông Bộ trưởng Mariuýt Mutê.
– Nhật ký làm việc của Hồ Chủ tịch 4 tháng ở Pháp, Đỗ Đình Thiện ghi, bản sao lưu tại Viện Hồ Chí Minh.
Tháng 9, ngày 4
10 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp ông Laxuy, đảng viên Đảng Cộng sản Pháp.
13 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp và mời cơm các ông: Vanrimông (Valrimont), nghị sĩ Cộng sản trong Quốc hội; Phơrăngxi (Frenci); Luynê (Lunet), đại biểu Tổng liên đoàn Lao động Pháp.
– Nhật ký làm việc của Hồ Chủ tịch 4 tháng ở Pháp, Đỗ Đình Thiện ghi, bản gốc lưu tại Bảo tàng Cách mạng.
Tháng 9, ngày 5
13 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp và mời cơm ông Bécna và Phêluýt, chủ bút báo Le Canard Enchainé và báo France Soir.
15 giờ 30, Người tiếp ông J.Xanhtơny.
17 giờ, Người tiếp một số nhà báo Ấn Độ và bác sĩ Xanilơ Gôsơ (Saniles Ghosh) đến thăm.
– Nhật ký làm việc của Hồ Chủ tịch 4 tháng ở Pháp, Đỗ Đình Thiện ghi, bản sao lưu tại Viện Hồ Chí Minh.
Tháng 9, ngày 6
10 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp ông M.Pive (M.Pivert) và ông Capuyt (Caput), đại biểu phái tả trong Đảng Xã hội Pháp đến thăm.
11 giờ 30, Người tiếp ông Pátmo (Padmore), đại biểu của phong trào yêu nước của các nước châu Phi nói tiếng Anh và đại biểu tổ chức Liên Phi.
13 giờ, Người tiếp và dùng cơm với ông bà thiếu tá Rôvanen (Rovanel) và ông Molaray (Mollaray), đại diện Văn phòng của ông Ph.Bi-u.
17 giờ, Người tiếp bà Giăngxông (Jeanson), con gái ông Pelê tới thăm.
19 giờ, Người mở tiệc chiêu đãi hai phái đoàn đàm phán Pháp, Việt.
– Nhật ký làm việc của Hồ Chủ tịch 4 tháng ở Pháp, Đỗ Đình Thiện ghi, bản sao lưu tại Viện Hồ Chí Minh.
Tháng 9, ngày 7
Chủ tịch Hồ Chí Minh trả lời Công hàm của Chính phủ Pháp (trao ngày 6-9-1946). Người bày tỏ hy vọng sẽ nhanh chóng đi tới những thoả thuận không chính thức ngoài hội nghị, định ra những điều kiện mà hai bên đều có thể chấp nhận được và phá tan tình thế có thể sẽ xảy ra xung đột đang bao trùm Đông Dương, nhất là ở miền Nam Việt Nam.
10 giờ, Người tiếp ông Luythi (Luthy), nhà báo Thuỵ Điển.
13 giờ, Người tiếp và mời cơm ông Negrơ (Negre), Giám đốc Hãng Thông tấn Pháp AFP và ông Noócgiăng (Norgen), người sắp sang Việt Nam.
16 giờ, Người tiếp ông Mác Ăngđrê tới thăm.
– Nhật ký làm việc của Hồ Chủ tịch 4 tháng ở Pháp, Đỗ Đình Thiện ghi, bản sao lưu tại Viện Hồ Chí Minh.
– Báo Cứu quốc, số 340, ngày 9-9-1946.
Tháng 9, ngày 8
10 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp trung uý Mỹ Uyslơ (Wechsler) và chị Kim Vy (Việt kiều).
16 giờ, Người mở tiệc trà và nói chuyện với đại biểu Việt kiều các giới đến thăm.
– Nhật ký làm việc của Hồ Chủ tịch 4 tháng ở Pháp, Đỗ Đình Thiện ghi, bản sao lưu tại Viện Hồ Chí Minh.
Tháng 9, ngày 9
8 giờ 30, Chủ tịch Hồ Chí Minh và đoàn tuỳ tùng lại dọn về ở Khách sạn Roayan Môngxô.
11 giờ 30, Người đến thăm tướng Gioăng.
17 giờ 30, Người đến thăm Giáo sư Rivê (Rivet).
21 giờ, Người đi xem phim.
– Nhật ký làm việc của Hồ Chủ tịch 4 tháng ở Pháp, Đỗ Đình Thiện ghi, bản sao lưu tại Viện Hồ Chí Minh.
Tháng 9, ngày 10
9 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp ông Ph.Giuốcđanh (F.Jourdain).
10 giờ, Người tiếp bà Sáctơrét (Chartrette), phóng viên báo Tribune des Nations.
11 giờ, Người tiếp và ký vào ảnh chân dung tặng bà Giăngxông (Jeanson).
14 giờ, Người tiếp ông Mácxen Phuốcniê (Marcel Fournier), Giám đốc báo Franc-Tireur.
17 giờ, Người tiếp ông J.Xanhtơny.
18 giờ, Người tiếp ông Lâusvinh (Lochwing), phóng viên Hãng Thông tấn Mỹ UP, đến thăm.
19 giờ, Người tiếp Rôbớt Uynxơn (Robert Wilson), phóng viên Hãng Thông tấn AP, đến thăm.
21 giờ, Người tiếp chuyện ba Việt kiều đến 23 giờ.
– Nhật ký làm việc của Hồ Chủ tịch 4 tháng ở Pháp, Đỗ Đình Thiện ghi, bản sao lưu tại Viện Hồ Chí Minh.
Tháng 9, ngày 11
9 giờ 30, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp trung uý Mỹ Uyslơ.
10 giờ 30, Chủ tịch Hồ Chí Minh được trung uý Uyslơ đưa tới phòng ghi âm Lời tuyên bố với nhân dân Mỹ. Người nói: “Giữa chúng tôi (Việt Nam – Pháp) không có mâu thuẫn thực sự. Những bất đồng của chúng tôi chỉ như những bất đồng nhỏ của một gia đình mà thôi”. Về vấn đề Nam Bộ, Người yêu cầu phía Pháp:
1- Chấm dứt mọi tuyên truyền thiếu thiện chí ở Nam Kỳ.
2- Thả hết tù chính trị Việt Nam ở Nam Kỳ.
Người tỏ ý hy vọng trong vòng 5 đến 6 tháng tới sẽ có thể nối lại đàm phán trong bầu không khí hữu nghị.
11 giờ, Người tiếp bà Repơ (Repper) và bà Bấttơphin (Butterfield), nghị sĩ Quốc hội Mỹ.
11 giờ 45, Người đến thăm Đại sứ quán Mỹ tại Pari.
13 giờ, Người tới dự tiệc chiêu đãi do Bộ trưởng Mariuýt Mutê tổ chức.
16 giờ, Người dự tiệc trà với Uỷ ban lãnh đạo Đảng Xã hội Pháp.
18 giờ, đại diện Đại sứ quán Mỹ đến chào đáp lễ Chủ tịch Hồ Chí Minh tại khách sạn.
20 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh dự tiệc do ông Đavít Xenxăngben (Davit Selsenben), Giám đốc Trạm phát thanh của Mỹ mời.
– Nhật ký làm việc của Hồ Chủ tịch 4 tháng ở Pháp, Đỗ Đình Thiện ghi, bản sao lưu tại Viện Hồ Chí Minh.
– Báo Cứu quốc, số 344, ngày 13-9-1946.
Tháng 9, ngày 12
8 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến nhà Bộ trưởng Mariuýt Mutê cùng ăn sáng.
10 giờ, Người tiếp gia đình ông Raymông Ôbrắc đến chơi.
11 giờ, Người tiếp Uỷ ban lãnh đạo Đảng Cộng hoà tự do (P.R.L).
13 giờ, Người mời cơm bà Ăngđrê Viôlít và ông bà J.Quyri.
17 giờ, Người mời những người đã giúp Phái đoàn Việt Nam trong thời gian ở Pháp dự tiệc trà.
18 giờ 30, Người tiếp ông bà Côblăng.
Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho kiều bào Việt Nam ở Pháp, cám ơn kiều bào đã bày tỏ thái độ ủng hộ Chính phủ và Người, đã quyên tiền và thuốc men giúp Tổ quốc. Bức thư có đoạn:
“Lòng thân ái đó rất là quý, chúng tôi rất cảm động và cám ơn. Nay tôi và Phái bộ sắp trở về nước, chúng tôi gửi lời chào và khuyên tất cả anh chị em kiều bào:
1- Phải triệt để đoàn kết,
2- Ra sức tuyên truyền và ủng hộ bằng mọi phương diện cho Tổ quốc,
3- Thực hành khẩu hiệu ĐỜI SỐNG MỚI: CẦN, KIỆM, LIÊM, CHÍNH,
4- Mỗi người cần thạo một nghề để mai sau về nước giúp ích cho cuộc xây dựng nước Việt Nam mới.”.
– Nhật ký làm việc của Hồ Chủ tịch 4 tháng ở Pháp, Đỗ Đình Thiện ghi, bản sao lưu tại Viện Hồ Chí Minh.
– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 287.
Tháng 9, ngày 13
Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với các phóng viên báo Pháp tại Khách sạn Roayan Môngxô. Người tỏ ý thất vọng vì mục đích chính của phái đoàn đàm phán là độc lập cho Việt Nam và vấn đề Nam Bộ đều chưa được giải quyết. Nhưng Người nhận thấy thái độ thân thiện thành thực của Chính phủ và dân chúng Pháp đối với việc hàn gắn quan hệ hợp tác giữa hai dân tộc Pháp, Việt và hy vọng cuộc đàm phán sẽ được nối lại trong tương lai không xa và tin tưởng Hội nghị sẽ góp phần đem lại hoà bình cho thế giới.
12 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh quyên góp cho Hội Pháp – Mỹ số tiền 3000 phrăng.
Cùng ngày, bài viết Lục quân ngày nay với các thứ binh khí (ký bút danh Q.Th.) của Chủ tịch Hồ Chí Minh đăng trên báo Cứu quốc, số 344. Tác giả phân tích tầm quan trọng của lục quân bao gồm bộ binh, kỵ binh, pháo binh, công binh trong chiến tranh và những loại vũ khí cần áp dụng cho các binh chủng đó để đạt hiệu xuất chiến đấu cao.
Cũng trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi kiều bào ta ở Pháp. Nguyên văn bức thư:
“VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HOÀ
Pari, ngày 13-9-1946
Đồng bào thân mến,
Đoàn đại biểu của chúng ta lên đường về nước trên tàu Paxtơ. Chúng tôi sẽ đi trong hai ngày tới, trên chiến hạm Đuymông Đuyếcvin:
Trong những ngày ở Pháp, Chính phủ và nhân dân Pháp đã tiếp đãi chúng tôi, những đại biểu của một dân tộc anh em, với sự trang nghiêm và tình cảm. Chúng tôi rất cám ơn.
Vì những lý do khó khăn, Hội nghị Phôngtennơblô cũng chưa đi tới kết quả như chúng ta mong muốn. Tuy vậy, một bước đi lớn đã đạt được: con đường đã được dọn sạch làm thuận lợi cho những cuộc thương thuyết sẽ tiến hành trong một vài tháng tới giữa Chính phủ ta và Chính phủ Pháp. Hơn nữa, nhân dân Pháp và toàn thế giới biết rõ hơn về đất nước chúng ta. Đấy là một tiến bộ lớn.
Đồng bào thân mến của tôi,
Đồng bào trông đợi nhiều ở nước Pháp mới. Nay, các đại biểu và Chủ tịch của đồng bào trở lại nước nhà không mang lại độc lập dân tộc, không có quyết định cuối cùng về vấn đề Nam Bộ. Đồng bào có thể vì thế mà thất vọng. Cần biết rằng tương lai của một đất nước không thể xây dựng trong một vài tháng.
Nhìn vào những hội nghị quốc tế khác kéo dài nhiều tháng trước khi đi đến kết quả.
Hãy tin vào lực lượng chúng ta và sự kiên quyết của chúng ta.
Hãy tin vào nước Pháp mới, người bảo vệ độc lập của các dân tộc và nền dân chủ.
Trong khi chờ đợi họp lại Hội nghị Phôngtennơblô đi tới kết quả vững chắc, đồng bào phải làm gì?
Toàn thể nhân dân ta phải ra sức làm việc.
Chúng ta phải ra sức tăng gia sản xuất.
Chúng ta phải ra sức bảo vệ hoà bình và trật tự.
Chúng ta phải ra sức tạo nên một không khí hữu nghị giữa người Pháp và chúng ta.
Chúng ta phải ra sức thực hiện “Đời sống mới”.
Như thế, chúng ta sẽ họp mặt lại trong lần sau.
Chào thân ái và tạm biệt.
HỒ CHÍ MINH
Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà”.
– Nhật ký làm việc của Hồ Chủ tịch 4 tháng ở Pháp, Đỗ Đình Thiện ghi, bản sao lưu tại Viện Hồ Chí Minh.
– Báo Cứu quốc, số 344 và 346, ngày 13 và 15-9-1946.
– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 288-292.
– Báo Nhân Dân cuối tuần, số 6 (523), ngày 1-7-1999. Nguyên văn bằng tiếng Pháp, Nguyễn Thành sưu tầm và dịch.
Tháng 9, ngày 14
10 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp ông Vương, nhà báo Trung Hoa.
11 giờ, Người tới thăm Đại sứ quán Trung Hoa tại Pari.
17 giờ, Người đi gặp Bộ trưởng Mariuýt Mutê để thảo luận thêm về quan hệ giữa Việt Nam với Pháp trong tương lai.
18 giờ, Người đến gặp Thủ tướng Gioócgiơ Biđôn.
19 giờ 45, Người về đến khách sạn.
– Nhật ký làm việc của Hồ Chủ tịch 4 tháng ở Pháp, Đỗ Đình Thiện ghi, bản sao lưu tại Viện Hồ Chí Minh.
– Henri Azeau: Ho Chi Minh, Dernière chance, Flammarion, Paris, 1968, p.212.
– Báo Cứu quốc, số 347, ngày 16-9-1946.
Tháng 9, ngày 15
0 giờ 30, Chủ tịch Hồ Chí Minh đi gặp Bộ trưởng Bộ nước Pháp hải ngoại Mariuýt Mutê, thống nhất những điều đã thoả thuận giữa hai người, sau đó cùng ký vào bản Tạm ước28.
8 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp bà Ricon (Ricol), phóng viên báo Phụ nữ Pháp đến thăm.
11 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp và nói chuyện với một số phóng viên các báo Tribune des Nations, L’Humanité, Cité des Populaires Thông tấn Pháp AFP.
13 giờ, Người mời cơm bảy đảng viên Đảng Xã hội Pháp.
16 giờ, Người nhận lại văn bản Tạm ước 14-9 do ông Métxme (Messer) mang lại. Buổi gặp này có ông Hoàng Minh Giám. Sau đó, Người đã gửi điện cho Chính phủ Việt Nam: “Bản thoả hiệp tạm thời (Modus vivendi) đã ký ngày 14-9 với Chính phủ Pháp. Bản sao sẽ gửi về bằng máy bay. Gửi lời chào thân ái Cụ Huỳnh, các nhân viên trong Chính phủ, Quốc hội và đồng bào toàn quốc.”.
17 giờ 30, Người tới Đài phát thanh Pari, và qua Đài, Hồ Chí Minh nói lời tạm biệt với nhân dân Pháp trước khi rời nước Pháp. Người thành thực cảm ơn Chính phủ cùng nhân dân Pháp, và một lần nữa bày tỏ những tình cảm của mình với các bạn Pháp, hy vọng Hội nghị Việt-Pháp sẽ sớm được nối lại và sẽ đi tới sự thoả thuận mà hai bên mong muốn để tình thân thiện Việt-Pháp trong tương lai ngày càng bền chặt.
19 giờ 20, Người tiếp ông bà Xanhtơny đến chào từ biệt.
– Nhật ký làm việc của Hồ Chủ tịch 4 tháng ở Pháp, Đỗ Đình Thiện ghi, bản sao lưu tại Viện Hồ Chí Minh.
– Báo Cứu quốc, số 384, ngày 17-9-1946.
– Văn kiện Đảng 1945-1954, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1978, t.I, tr. 256-260.
– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 293-295.
Tháng 9, ngày 16
3 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh mới đi nghỉ.
5 giờ, Người dậy để chuẩn bị ra ga xe lửa lên đường về nước.
6 giờ 30, Người tới Khách sạn Xanhtơ Annơ gặp ông Dương Bạch Mai.
8 giờ 05, chuyến xe lửa đặc biệt chở Hồ Chí Minh chuyển bánh rời Pari đi Mácxây. Ra tiễn Chủ tịch Hồ Chí Minh có các ông Bộ trưởng trong Chính phủ Pháp, các nghị sĩ Quốc hội và rất đông quan khách, có cả người nước ngoài, cùng với gần nghìn kiều bào ta tại Pháp. Người nói với Việt kiều về ý nghĩa của bản Tạm ước 14-9, và căn dặn đồng bào: Đoàn kết, kỷ luật, thi hành đúng mệnh lệnh của Chính phủ, tránh hành động khiêu khích, tranh thủ tình cảm của các bạn Pháp. Trước khi tàu chuyển bánh, Người còn ngó đầu qua cửa sổ vẫy chào như muốn nói với kiều bào: “Tôi đi nhưng ý nghĩ của tôi bao giờ cũng vẫn gần gũi đồng bào”.
21 giờ 15, Người đến Mácxây. Đông đảo nam nữ kiều bào đã đợi sẵn ở ga đón tiếp. Người bước xuống, nói chuyện với kiều bào chừng mươi phút. Đêm nay, Người và anh em trong đoàn ngủ đêm trên xe lửa đặc biệt có đủ phòng khách, phòng ngủ rất lịch sự và được cảnh sát canh phòng rất cẩn mật.
– Nhật ký làm việc của Hồ Chủ tịch 4 tháng ở Pháp, Đỗ Đình Thiện ghi, bản sao lưu tại Viện Hồ Chí Minh.
– Báo Cứu quốc, số 348, ngày 17-9-1946.
– Henri Azeau: Ho Chi Minh, Dernière chance, Flammarion, Paris, 1968, p.212.
– Lê Kim: Bác Hồ tiếp xúc với nhà báo phương Tây, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2000, tr. 124.
Tháng 9, ngày 17
Sau bữa ăn sáng, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp các quan chức sở tại đến chào và trả lời phỏng vấn của phóng viên báo La Marseillaise.
8 giờ 20, Người đi đặt vòng hoa tại mộ chiến sĩ vô danh. Lúc về, Người tiếp đại biểu các báo địa phương, cảm ơn nhân dân Pháp đã đón tiếp Người và đùm bọc công nhân, binh lính Việt Nam tại Pháp.
9 giờ 30, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm trại Môngtêlima (Montélimar) và trại Magácki (Magarqui) gần Mácxây, nơi tập trung hơn 3.000 lính thợ Việt Nam và Đông Dương, giải thích cho anh em rõ tình hình khó khăn của Việt Nam về sách lược của Chính phủ ta đối với nước Pháp và yêu cầu mọi người hãy bình tĩnh trước thoả hiệp mang tính sách lược này 1). Người nói: “Hội nghị Phôngtennơblô tuy không thành, nhưng là một thắng lợi của Phái đoàn Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Không thành, nhưng Hội nghị Phôngtennơblô là một thắng lợi của nhân dân ta, thắng lợi của toàn thể nhân dân yêu chuộng hoà bình ở khắp thế giới.
Thay mặt Chính phủ và Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà do toàn dân bầu cử, tôi khuyên kiều bào là công việc chính trị để cho những người chuyên môn giải quyết, kiều bào hãy cố gắng chăm lo học lấy một cái nghề tinh xảo để góp vào việc kiến thiết quốc gia. Đất nước chúng ta cần đến những người con có nghề nghiệp tinh xảo.
Tôi nhắc lại một ý mà kiều bào đã biết là nước ta như người có ruộng mà không có thóc, nước Pháp là người có thóc mang sang trồng ở ruộng ta, đến vụ gặt hái đem ra chia đôi, hai bên cùng có lợi, có phải như thế không? Kiều bào hiểu chưa?”.
Người còn gửi Thư cho Việt kiều ở Pháp bày tỏ quyết tâm của Chính phủ trong việc bảo vệ nền độc lập thống nhất cho đất nước:
“Hỡi toàn quốc đồng bào,
Phái bộ ta đã lên tầu Pasteur về nước. Tôi cũng sẽ về trên chiếc tầu binh Đuymông Đuyếcvin (Dumont – d’Urville). Trong lúc chúng tôi ở Pháp, Chính phủ Pháp và nhân dân Pháp chiêu đãi chúng tôi một cách thân thiện và long trọng xứng đáng với một nước hữu bang. Chúng tôi rất cám ơn. Vì điều kiện khó khăn mà Hội nghị Phôngtennơblô chưa có kết quả như chúng ta mong đợi. Tuy vậy đã có tiến bộ ít nhiều. Nó dọn đường cho cuộc hội nghị giữa Chính phủ Pháp và Chính phủ ta trong tháng giêng sắp đến. Hơn nữa, nó làm cho nhân dân Pháp và thế giới biết rõ nước ta hơn trước. Đó là một sự tiến bộ lớn lao!
Hỡi đồng bào yêu quý!
Trước kia chúng ta trông mong nhiều ở nước Pháp mới. Ngày nay chúng tôi trở về nước chưa mang lại quyền Độc lập và chưa giải quyết vấn đề Nam Bộ vì thế có lẽ đồng bào lấy làm thất vọng.
Nhưng chúng ta phải biết rằng tương lai của một đất nước không thể xây dựng trong mấy tháng mà xong.
Trong các hội nghị thế giới họp tháng này qua tháng khác mà cũng chưa được bao nhiêu kết quả!
Ta phải tin vào lực lượng của ta và lòng kiên quyết của ta. Ta hãy tin vào nước Pháp mới, nó là tiên phong của nền độc lập và sự dân chủ của các dân tộc.
Trong khi chờ đợi Hội nghị Phôngtennơblô tiếp tục, ta cần phải làm những việc gì.
Toàn thể quốc dân chúng ta phải nỗ lực làm việc.
Chúng ta phải ra sức tăng gia sản xuất; chúng ta phải giữ gìn trật tự.
Chúng ta phải gây một không khí thân thiện giữa người Pháp và người Việt chúng ta.
Chúng ta phải thực hiện đời sống mới.
Như thế thì chúng ta sẽ thành công sau này!
Lời chào thân ái
Ký tên Hồ Chí Minh
Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.”
Chiều, Chủ tịch Hồ Chí Minh ngồi cùng xe với J. Xanhtơny đi tiễn Người từ Mácxây đi hải cảng Tulông (Toulon). Tại Tulông, Người dự tiệc với Phó thuỷ sư đô đốc Lambe (Lambert), tướng Oócly (Orly), Quận trưởng Va, Quận phó quận Tulông và ông J.Xanhtơny trên chiến hạm Đuymông Đuyếcvin, – con tàu sẽ đưa Người về nước.
– Nhật ký làm việc của Hồ Chủ tịch 4 tháng ở Pháp, Đỗ Đình Thiện ghi, bản sao lưu tại Viện Hồ Chí Minh.
– Báo Cứu quốc, số 350, ngày 19-9 và số 351, ngày 20-9-1946.
– Henri Azeau: Ho Chi Minh, Dernière chance, Flammarion, Paris, 1968, p.212.
– Lê Kim: Bác Hồ tiếp xúc với tình báo phương Tây, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2000, tr. 124-125.
– Tạp chí Xưa và Nay, số 263, tháng 7-2006, tr. 10-11.
Tháng 9, ngày 18
Sáng, tại Tulông, ông J. Xanhtơny chào từ biệt Hồ Chí Minh.
Từ quân cảng Tulông, Chủ tịch Hồ Chí Minh và đoàn tuỳ tùng cùng với một số trí thức Việt kiều tình nguyện về nước như bác sĩ Trần Hữu Tước, kỹ sư Phạm Quang Lễ 1)…. rời nước Pháp trên chiến hạm Đuymông Đuyếcvin, kết thúc chuyến đi thăm Pháp của Người kéo dài bốn tháng.
Lá cờ đỏ sao vàng phấp phới tung bay trên chiến hạm. Ba mươi lăm năm trước, Người từ bến cảng Nhà Rồng rời Tổ quốc trên con tàu Amiran Latusơ Tơrêvin (Amiral Latouche Tréville) đi tìm đường cứu nước với thân phận một thuỷ thủ, một phụ bếp. Hôm nay, từ Pháp trở về, Người cũng đi đường biển, nhưng là vị nguyên thủ quốc gia của một nước độc lập.
– Lê Kim: Bác Hồ tiếp xúc với tình báo phương Tây, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2000, tr. 127-128.
– Trần Đương: Hai chuyến đi lịch sử của Bác Hồ, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, tr. 153-154.
Tháng 9, ngày 20
Bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh nhan đề Hình thức chiến tranh ngày nay, ký bút danh Q.Th., đăng trên báo Cứu quốc, số 351, phân tích về các loại hình chiến tranh đang được tiến hành, bao gồm chiến tranh quân sự, chiến tranh kinh tế, chiến tranh ngoại giao, chiến tranh tư tưởng. Kết luận, bài báo viết: “Chiến tranh ngày nay phức tạp và hết sức khó khăn. Không dùng toàn lực của nhân dân về đủ mọi mặt để ứng phó, không thể nào thắng lợi được”.
– Báo Cứu quốc, số 351, ngày 20-9-1946.
– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 296-298.
Tháng 9, ngày 22
Từ Cảng Xaít (Port Saïd), Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho gia đình ông Raymông Ôbrắc, kể chuyện tình hình sinh hoạt của Người trên tàu. Bức thư có đoạn: “Tôi gửi đến các bạn những tình cảm thân thiết nhất của tôi. Tôi ôm chặt Giăng Pie, Catêrin và cô cháu bé nhỏ thân thiết nhất của tôi 2). Tôi gửi chiếc hôn yêu quý cho Ginét 3) và gửi lời chào các bạn của chúng ta: Bi-u, Đaxchiê và các bạn khác”.
Cùng ngày, trên chiến hạm Đuymông Đuyếcvin, Hồ Chí Minh viết thư trả lời bà Sốtxi (Chossis) 4). Người bày tỏ sự cảm thông đối với những người mẹ, những người phụ nữ Pháp có con, có chồng, có anh em và những người thân, bạn bè hiện đang làm quân dịch ở Đông Dương và kêu gọi: “Hỡi các bà mẹ Pháp! Tôi kêu gọi tinh thần yêu nước cao quý và tình mẫu tử của các bà. Các bà hãy giúp chúng tôi ngăn chặn những sự hiểu lầm và mau chóng gây dựng mối tình hữu nghị và tinh thần hoà hợp giữa các con em chúng ta. Và các bà sẽ nhận được tấm lòng biết ơn của người con không chỉ của thanh niên Pháp, mà cả của thanh niên Việt Nam”.
– Bút tích tiếng Pháp, lưu tại Bảo tàng Cách mạng Việt Nam.
– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 299-304.
Tháng 9, ngày 24
Từ chiến hạm Đuymông Đuyếcvin, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi bốn bức điện:
1- “Gửi ngài Misơlê, Bộ trưởng phụ trách quân lực Pari.
Tôi đang ở trên chiến hạm Đuymông Đuyếcvin. Thuyền trưởng Ônây (O’neil) và đoàn thuỷ thủ đều rất đáng mến.
Xin gửi Ngài những lời cảm ơn chân thành và hữu nghị.
Nhờ Ngài chuyển lời chúc mừng của tôi đến phu nhân Misơlê và hôn các cháu.
H.C.M”
2- “Gửi tướng Gioăng, Tổng tham mưu trưởng. Pari.
Tôi rất mạnh khoẻ trên chiến hạm Đuymông Đuyếcvin. Thuyền trưởng Ônây và nhân viên trên tàu đều rất đáng mến.
Xin gửi Ngài những lời cảm ơn chân thành và hữu nghị.
Xin gửi lời chúc mừng tới Tướng quân phu nhân và hôn các cháu.
H.C.M”
3- “Gửi Chính phủ Việt Nam. Hà Nội.
Chúng tôi rời Cảng Xaít ngày 24 tháng 9. Mọi người đều khoẻ mạnh. Gửi lời chào thân ái tới Cụ Huỳnh, Cụ Tố, Chính phủ và toàn thể đồng bào.
H.C.M”
4- “Gửi Đô đốc Muydơlia (Muselir). Pari.
Chúng tôi rời Cảng Xaít hôm nay. Xin gửi Ngài những lời cảm ơn chân thành và hữu nghị.
H.C.M”
– Bản bút tích các bức điện bằng tiếng Pháp, lưu tại Bảo tàng Cách mạng.
– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 305-306.
Tháng 9, ngày 27
Bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh giới thiệu Binh pháp Tôn Tử với nhan đề Bàn về kế hư thực, ký tên Q.Th., đăng trên báo Cứu quốc, số 358.
Theo tác giả, “kế hư thực là một kế rất thần diệu trong tất cả các binh pháp” của Tôn Tử và phân tích chín nguyên tắc khi dùng “kế hư thực” của ông.
Cuối cùng, tác giả kết luận: “Thi hành đúng kế hư, thực, thắng lợi sẽ cầm chắc trong tay”.
– Báo Cứu quốc, số 358, ngày 27-9-1946.
– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 313-315.
Tháng 9, trước ngày 28
Từ chiến hạm Đuymông Đuyếcvin, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi hai bức điện có nội dung như sau:
1- “Gửi Ngài Lơmonniê (Lemonnier),
Tổng chỉ huy lực lượng Hải quân. Pari.
Cuộc hành trình tuyệt diệu trên chiến hạm Đuymông Đuyếcvin. Thuyền trưởng Ônây và đoàn thuỷ thủ rất đáng mến.
Xin gửi Ngài những lời cảm ơn chân thành và hữu nghị.
H.C.M”
2- “Gửi Cụ Huỳnh và Chính phủ Việt Nam. Hà Nội.
Chúng tôi qua Hồng Hải. Mọi việc tốt đẹp. Nếu đã nhận được bản sao Tạm ước, yêu cầu giải thích cho đồng bào và bắt đầu ngay những việc cần thiết để thực hiện Tạm ước đó.
Gửi lời chào thân ái đến Chính phủ, Quốc hội và toàn thể đồng bào.
H.C.M”
– Bản bút tích bức điện bằng tiếng Pháp, lưu tại Bảo tàng Cách mạng.
Tháng 9, ngày 28
Chủ tịch Hồ Chí Minh tới Cảng Gibuti (Djibouti), nơi tiếp giáp giữa Hồng Hải và Ấn Độ Dương, phía đông bắc châu Phi.
Người gửi điện về nước, nội dung bức điện như sau: “Chúng tôi ở lại Gibuti đến 30 tháng 9, sau đó ở Tơranhcômali, Xâylan 5) (Trincomali, Ceylan) từ ngày 9 đến ngày 10 tháng 10. Yêu cầu cho biết tình hình chung trong nước.
Địa chỉ: Chiến hạm Đuymông Đuyếcvin.
H.C.M”
– Bản bút tích bức điện bằng tiếng Pháp, lưu tại Bảo tàng Cách mạng.
– Báo Cứu quốc, số 365, ngày 4-10-1946.
Cuối tháng
Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi bốn bức điện từ chiến hạm Đuymông Đuyếcvin. Nội dung các bức điện như sau:
1- “Gửi Ngài Thủ tướng Ấn Độ Păngđi Nêru (Pandit Nehru), Chính phủ Ấn Độ. Niu Đêli.
Tôi đã gặp tiến sĩ đáng kính Anây (Aney). Xin cảm ơn tình hữu nghị của Ngài. Thay mặt nhân dân Việt Nam, tôi gửi lời chào anh em tới Ngài, Chính phủ và nhân dân của dân tộc Ấn Độ vĩ đại”.
2- “Gửi tiến sĩ Anây,
Đại diện Chính phủ Ấn Độ tại Côlômbô.
Tôi gửi Ngài tấm ảnh của tôi và xin cảm ơn Ngài. Thư ký của tôi đã ghi sai tên họ của Ngài. Mong Ngài thứ lỗi. Gửi tới Ngài những lời chúc tốt đẹp nhất”.
3- “Điện mật.
Gửi Cao uỷ Pháp tại Sài Gòn.
Cảm ơn bức điện quý mến của Ngài. Tôi sẵn sàng gặp gỡ các Ngài, tuỳ theo sự sắp xếp của các Ngài”.
4- “Gửi Mahátma Găngđi (Mahatma Gandi).
Nhờ Chính phủ Ấn Độ tại Đêli chuyển giúp.
Xin gửi tới Ngài lời chúc mừng nồng nhiệt nhất nhân kỷ niệm lần thứ 77 ngày sinh của Ngài và chúc Ngài trường thọ hai lần 77 tuổi.
Chủ tịch nước Việt Nam
HỒ CHÍ MINH
Trên chiến hạm Đuymông Đuyếcvin”
– Bản bút tích các bức điện bằng tiếng Anh và tiếng Pháp, lưu tại Bảo tàng Cách mạng.
– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 307-309.
_____________________
1) Tức Tạm ước 14-9.
2) Phạm Quang Lễ: Sau này được Bác Hồ đặt tên là Trần Đại Nghĩa (BT).
3) Các con của ông Raymông Ôbrắc.
4) Người thân trong gia đình Ôbrắc.
5) Ngày 14-9-1946, bà Sốtxi, trong Hội Liên hiệp Phụ nữ Pháp, đã viết thư gửi Hồ Chí Minh, kèm theo tấm ảnh của bà (bức thư hiện lưu tại Bảo tàng Cách mạng).
6) Nay là Xrilanca.
Nguồn: dangcongsan.vn
Vkyno (st)
Việt Nam 