Tháng 11, ngày 1

Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục dự họp Quốc hội.

Cùng ngày, nhân kỷ niệm ngày sinh lần thứ 60 của Chủ tịch nước Trung Hoa dân quốc Tưởng Giới Thạch, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ và nhân dân Việt Nam gửi điện mừng, “kính chúc Ngài vạn thọ vô cương” ¹⁾.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 429.

Tháng 11, ngày 3

Sáng, sau khi Chính phủ mới³⁰ được thành lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc Lời tuyên bố, khẳng định: “Tôi có thể tuyên bố trước Quốc hội rằng, Chính phủ này tỏ rõ cái tinh thần quốc dân liên hiệp, là một Chính phủ chú trọng thực tế và sẽ nỗ lực làm việc, để tranh thủ quyền độc lập và thống nhất lãnh thổ cùng xây dựng một nước Việt Nam mới.

Chính phủ này là Chính phủ toàn quốc, có đủ nhân tài Trung, Nam, Bắc tham gia. Đặc biệt là đồng bào Nam Bộ không những ở tiền tuyến xung phong giữ gìn đất nước, mà lại còn hăng hái dự vào việc kiến thiết quốc gia.

Trong công việc của Chính phủ sẽ còn nhiều bước khó khăn, nhưng nhờ sức ủng hộ của Quốc hội và toàn thể quốc dân, Chính phủ sẽ cương quyết đi đến mục đích”.

11 giờ 30, tại Bắc Bộ phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp ông Nguyễn Sinh Khiêm – anh ruột của Người từ quê Nghệ An ra thăm. Cùng đi với ông Khiêm có Nguyễn Sinh Thọ và Hồ Quang Chính ²⁾.

Hai anh em ôm nhau mừng tủi, xúc động, hỏi nhau về sức khoẻ, về cuộc gặp gỡ của Người với bà Thanh tuần trước. Rồi Người vừa cười vừa đọc câu thơ:

“Chốc đã mấy chục năm trời,

Còn non, còn nước, con người hôm nay”.

Ông Khiêm ứng đọc:

“Thoả lòng mong ước bấy nay

Non nước rợp bóng cờ bay đón Người”.

Tiếp đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh hỏi ông Khiêm về quê hương, về một số người thân, bầu bạn thời nhỏ. Còn ông Khiêm hỏi Người về: “Gia đình riêng của chú ra sao? Chú có ý định khi nào về thăm quê?…”. Người trả lời ông Khiêm: “Cảm ơn anh, em chưa bao giờ nghĩ đến việc này… Mình không phải là người tu hành, nhưng vì việc nước phải quên việc nhà…

Về đến đây cũng là về đến nhà rồi, tình hình và công việc này chưa cho phép nghĩ tới, chắc việc đó còn lâu”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh mời ông Khiêm ở lại ăn cơm trưa với Người và Cụ Huỳnh Thúc Kháng.

Chiều, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp các đại biểu dự Đại hội đồng Uỷ ban Mùa đông binh sĩ vừa khai mạc. Người vui mừng và khuyến khích mọi người nỗ lực trong việc ủng hộ áo rét cho bộ đội trong mùa đông tới.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 430-431.

– Hồ Quang Chính: Bác Hồ gặp chị và anh ruột, Hồi ký, Nxb. Nghệ An, 1997, tr. 23-33.

Tháng 11, ngày 4

Sáng, Chủ tịch Hồ Chí Minh dự Lễ khai giảng Trường Thương mại thực hành ở phố Hàng Đẫy (nay là phố Nguyễn Thái Học). Người căn dặn học sinh gắng thực hiện đời sống mới, siêng năng học tập để trở thành những cán bộ kinh tế giỏi của tương lai.

17 giờ, Người tiếp các ông Võ Nguyên Giáp, Hoàng Hữu Nam, tiếp tướng Moóclie và Nyô, Trưởng Phái bộ quân sự Pháp.

– Báo Cứu quốc, số 396, ngày 5-11-1946.

Tháng 11, ngày 5

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bản Chỉ thị Công việc khẩn cấp bây giờ. Người nêu rõ nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân là Kháng chiến và kiến quốc, vừa “Phá hoại để ngăn địch”, vừa “Kiến thiết để đánh địch” trong các lĩnh vực quân sự, kinh tế, chính trị, giao thông.

Người giải thích vắn tắt khái niệm “Trường kỳ kháng chiến”, và yêu cầu “Ta phải hiểu và phải làm cho dân hiểu rằng: Cuộc kháng chiến sẽ rất gay go cực khổ (…). Vì vậy, ta phải có và phải làm cho dân ta có Tín tâm và Quyết tâm“.

19 giờ 30, Người thăm các lớp Bình dân học vụ ở Trường Hàng Than và phố Hàng Bún. Tại Trường Hàng Than, Người ân cần hỏi thăm học viên và ghi vào Sổ Vàng của Trường dòng chữ:

Thày siêng năng

Trò siêng học

Thế là tốt lắm.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 432-434.

– Báo Cứu quốc, số 398, ngày 7-11-1946

Tháng 11, ngày 6

6 giờ 30, Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm trụ sở Đảng Dân chủ³¹ và Tự vệ thành Hoàng Diệu. Sau đó, Người cùng Cụ Tôn Đức Thắng đi thăm Phòng Nam Bộ ³⁾.

14 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh họp báo, Người tỏ ra hài lòng về tiến triển của kỳ họp Quốc hội và về bức thư của Đô đốc Đácgiăngliơ gửi cho Người báo tin đã trả lại tự do cho 85 chính trị phạm Việt Nam.

– Báo Cứu quốc, số 398, ngày 7-11-1946.

Tháng 11, ngày 7

Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Thông báo về việc nhận con các liệt sĩ làm con nuôi. Bản Thông báo có đoạn: “Vì muốn thay mặt Tổ quốc, toàn thể đồng bào và Chính phủ cảm ơn những chiến sĩ đã hy sinh tính mệnh cho nền Tự do, Độc lập và Thống nhất của nước nhà, hoặc trong thời kỳ cách mệnh, hoặc trong thời kỳ kháng chiến,

Tôi gửi lời chào thân ái cho gia đình các liệt sĩ đó và tôi nhận con các liệt sĩ làm con nuôi của tôi”.

Cùng ngày, tại Nhà hát Thành phố Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh dự Lễ Mùa đông binh sĩ do Hội Liên hiệp quốc dân Việt Nam tổ chức.

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 203, cử ông Hoàng Hữu Nam làm Trưởng đoàn cùng các thành viên: đại tá Hoàng Văn Thái, thiếu tá Thanh Sơn, các ông Trần Công Tường, Phan Mỹ, Phan Phác, Nguyễn Văn Chi vào Uỷ ban liên kiểm Việt – Pháp để thi hành bản Tạm ước Việt – Pháp ngày 14-9-1946.

– Báo Cứu quốc, số 398, ngày 7-11-1946.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 435.

– Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 11, ngày 8

Bài viết Địa thế, ký tên Q.T., của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đăng trên báo Cứu quốc, số 399, giới thiệu vắn tắt chín loại địa thế trong Binh pháp Tôn Tử và chiến thuật cần áp dụng cho từng tình thế. Tác giả rút ra kết luận: “Ở vào mỗi địa thế, phương pháp dụng binh mỗi khác. Nếu không tuỳ từng địa thế để thay đổi phương pháp, đánh trận không thể thắng được. Có khi hãm vào chỗ đất chết mà được sống, có khi vào chỗ đất sống hẳn hoi mà bị chết. Cho nên ra trận, phải biết phân biệt địa thế. Có phân biệt được địa thế mới biết áp dụng phương pháp đánh trận một cách có hiệu quả”.

14 giờ đến 17 giờ, tại Bắc Bộ phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh lần lượt tiếp đại biểu của Liên đoàn giáo giới Việt Nam, Trung-Việt văn hoá hiệp hội, Uỷ ban vận động Đời sống mới, Tổng hội sinh viên và Lê Khanh, Giám mục địa phận Hưng Hoá. Tại buổi tiếp các đại biểu giáo giới, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Không riêng gì ở nước ta, mà ở các nước khác cũng vậy, hình như sự không đủ ăn là số phận chung của các giáo viên. Khi nào nền tài chính dồi dào, Chính phủ phải nghĩ ngay đến giáo viên là những người từ tầng dưới đến tầng trên, lãnh trách nhiệm đào tạo nhân tài cho Tổ quốc. Trong lúc này, về quyền lợi, Chính phủ chưa làm thoả mãn giáo viên, nhưng về nhiệm vụ, đòi anh chị em “cùng sống trong một nhà, chúng ta chẳng còn lạ gì nhau, chúng ta phải chịu khổ gánh vác với nhau công việc chung”.

Trong ngày, Người ký Sắc lệnh số 204 về việc cấp tiền đi đường và giấy tờ cần thiết cho các đại biểu Quốc hội khi đi dự họp và một khoản phụ cấp đặc biệt có ghi trong
Sắc lệnh.

– Báo Cứu quốc, số 399, 400 và 408, ngày 8, 9 và 17-11-1946.

– Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 11, ngày 9

Chủ tịch Hồ Chí Minh dự phiên họp bế mạc kỳ họp thứ hai, Quốc hội Khoá I nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Phát biểu trước Quốc hội, khi đánh giá về bản Hiến pháp vừa được Quốc hội thông qua, Người nhấn mạnh đây là “bản Hiến pháp đầu tiên trong lịch sử nước nhà. Bản Hiến pháp đó còn là một vết tích lịch sử Hiến pháp đầu tiên trong cõi Á Đông này nữa. (….) Hiến pháp đó tuyên bố với thế giới nước Việt Nam đã độc lập. Hiến pháp đó tuyên bố với thế giới biết dân tộc Việt Nam đã có đủ mọi quyền tự do. Hiến pháp đó tuyên bố với thế giới: phụ nữ Việt Nam đã đứng ngang hàng với đàn ông để được hưởng chung mọi quyền tự do của một công dân. Hiến pháp đó đã nêu một tinh thần đoàn kết chặt chẽ giữa các dân tộc Việt Nam và một tinh thần liêm khiết, công bình của các giai cấp”.

10 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tướng Moóclie.

17 giờ, Người tiếp Đoàn đại biểu Đoàn Thanh niên Việt Nam.

20 giờ, Người dự buổi dạ hội của Nhi đồng Thủ đô Hà Nội chào mừng Quốc hội.

Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi điện chúc mừng Thống chế Xtalin nhân dịp kỷ niệm lần thứ 29 Cách mạng Tháng Mười³² và viết thư trả lời thư phản kháng của Thượng sứ Pháp Đácgiăngliơ ⁴⁾. Thay mặt Chính phủ, Người khẳng định sự hợp hiến của Uỷ ban hành chính lâm thời Nam Bộ (thành lập từ tháng 8-1945) và sự có mặt của quân đội Việt Nam ở đó là hoàn toàn phù hợp với Hiệp định Sơ bộ 6-3 và Tạm ước 14-9. Người nhấn mạnh: “Hoạt động của Uỷ ban hành chính lâm thời Nam Bộ cũng như các cơ quan quân sự Việt Nam, chỉ là để đi đến sự thi hành triệt để các điều khoản về chính trị và quân sự của Khoản 9 trong bản Tạm ước nói về Nam Bộ và chỉ có thể giúp cho chính sách hợp tác thân thiện mà cả hai Chính phủ đều mong muốn có thể thực hiện dễ dàng”.

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 205 sáp nhập liên xã Hưng Đạo thuộc phủ Thanh Hà (Hải Dương) vào huyện Kim Thành cùng tỉnh.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 440-442.

– Báo Cứu quốc, số 400, ngày 9-11-1946.

– Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 11, ngày 10

Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm Chùa Thầy – một thắng cảnh của xã Quốc Oai, tỉnh Hà Đông (nay thuộc tỉnh Hà Tây), nơi sớm có phong trào cách mạng. Hỏi chuyện và được biết năm nay nông dân được mùa, Người nhắc nhở: “Lúa tốt thì dân được no. Nhưng phải biết tiết kiệm. Trước đây dân ta mất nước nên bị mù chữ, bây giờ nước nhà độc lập, dân phải lo học hành và phải nhớ đoàn kết, đại đoàn kết, sản xuất tốt, công tác tốt và bảo vệ thắng cảnh”.

15 giờ 15, Hồ Chí Minh đến dự ngày “Thanh niên quốc tế” tổ chức tại Quảng trường Nhà hát Thành phố (Hà Nội). Người nói đại ý: Trong thanh niên còn có rất nhiều người yếu ớt, cán bộ học sinh của Trường thể dục phải làm cho toàn thể đồng bào cùng khoẻ, phải phổ thông hoá, đại chúng hoá, dân chủ hoá thể dục.

– Tỉnh uỷ Hà Sơn Bình: Bác Hồ với Hà Sơn Bình, 1990, tr. 127-128.

– Báo Cứu quốc, số 402, ngày 11-11-1946.

Tháng 11, ngày 11

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho Chính phủ Pháp kịch liệt phản kháng việc Pháp đơn phương tổ chức Phòng thuế quan và kiểm soát ngoại thương tại Hải Phòng ⁵⁾, và yêu cầu Thủ tướng Pháp Gioócgiơ Biđôn chấm dứt các cuộc xung đột ở Bắc Bộ.

– Philippe Devillers: Paris – Saigon – Hanoi, Gallimard/Jullliard, Paris, 1988, p. 246.

Tháng 11, ngày 15

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho đồng bào cả nước. Người vui mừng thay mặt Chính phủ và Quân đội cảm ơn các tôn giáo, các báo chí, các đoàn thể, các thân hào và quốc dân đồng bào đã nhiệt thành ủng hộ và tích cực tham gia phong trào Mùa đông binh sĩ. Người khẳng định: “Chiếc áo trấn thủ mà đồng bào sẽ gửi cho anh em binh sĩ, trong mùa rét này, chẳng những sẽ giúp anh em giữ được sức mạnh để bảo vệ đất nước, mà lại còn khiến anh em luôn luôn nhớ đến tình thân ái nồng nàn của đồng bào ở hậu phương”.

Cùng ngày, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhan đề Phương pháp chiến đấu và hành quân trên các địa hình, ký bút danh Q.T., đăng báoCứu quốc, số 406, giới thiệu về phương pháp chiến đấu và hành quân ở vùng có nhiều núi non hiểm trở, vùng có nhiều sông ngòi, vùng đầm lầy hay đầm ao, vùng đồng bằng và nêu những địa điểm nguy hiểm cần phải tránh trong lúc tiến quân.

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

– Sắc lệnh số 206, sửa đổi một số điểm ở điều 2, 7, 8 trong Sắc lệnh số 118 về việc thu đảm phụ quốc phòng đối với ngành vận tải.

– Sắc lệnh số 207, tạm thời đổi mức thuế tối thiểu và thuế tổng nội đánh vào hàng hoá nhập vào Việt Nam.

– Báo Cứu quốc, số 406, ngày 15-11-1946.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 443-445.

– Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 11, ngày 16

14 giờ tại Bắc Bộ phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh gặp gỡ và chụp ảnh kỷ niệm với các vị xung phong trong phong trào Mùa đông binh sĩ. Sau đó, Người đến dự Lễ khai mạc Xung phong Mùa đông binh sĩ tại Nhà hát Thành phố Hà Nội. Phát biểu trong buổi lễ, Người nói đại ý: Nước ta được giải phóng là nhờ có xương máu của toàn dân và xương máu của các chiến sĩ đã hy sinh nơi tiền tuyến. Trong lúc ở hậu phương chúng ta có gia đình ấm áp, thì ở tiền phương, các binh sĩ đang phải chịu rét mướt. Vậy nên toàn quốc đồng bào ai cũng có bổn phận góp phần vào cuộc vận động Mùa đông binh sĩ. Một nước mà toàn thể đồng bào đoàn kết như thế, không một sức mạnh nào có thể thắng được và nhất định chúng ta phải được độc lập và thống nhất. Bây giờ, tôi có hai chiếc áo rét. Một chiếc tôi mặc đã mấy năm nay và một chiếc của Uỷ ban vận động Mùa đông binh sĩ vừa may biếu tôi. Tôi xin gửi tặng cả hai chiếc tới các binh sĩ ngoài mặt trận.

Cùng buổi chiều, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có cuộc họp báo để trả lời những câu hỏi gửi trước của các phóng viên trong và ngoài nước vềKết quả của cuộc Tổng tuyển cử ở Pháp, tình hình và kết quả việc thi hành bản Tạm ước 14-9, quan hệ Việt-Hoa, quan hệ Việt-Ấn…

Kết thúc buổi họp báo, Người một lần nữa nhấn mạnh: “Tôi mong rằng những hiểu lầm giữa hai bên Việt-Pháp sẽ được tiêu tán đi, để cho cả hai bên sau đây sẽ cùng bước mau đến một sự hợp tác mà ai cũng muốn. Tôi yêu cầu các bạn Pháp tin ở chúng tôi; chúng tôi nhất quyết giữ lời hứa. Có người hỏi: Tại sao những giao tiếp cá nhân giữa người Pháp và người Việt bây giờ rất hiếm? Chúng tôi không bao giờ làm gì ngăn trở, gây khó khăn cho những cuộc gặp gỡ ấy. Trái lại, chúng tôi còn muốn khuyến khích những sự tiếp xúc đó nữa. Vì những cuộc đó dễ làm tan những mối hiểu lầm và làm nảy nở tình thân thiện. Tôi mong rằng sau đây những cuộc giao thiệp gặp gỡ nhau ấy sẽ có luôn. Cái đó chỉ do các bạn người Pháp thật tâm muốn là được”.

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

– Sắc lệnh số 208, bổ nhiệm giám đốc Nha Dân tộc thiểu số.

– Sắc lệnh số 209, bổ nhiệm cán bộ cho Bộ Quốc phòng.

– Sắc lệnh số 210, sửa đổi điều 2 của Sắc lệnh số 134 về quyền lợi của các uỷ viên Hội đồng nhân dân và uỷ viên Uỷ ban hành chính huyện, châu.

– Sắc lệnh số 211, cho phép ông Phó Đổng lý sự vụ Bộ Quốc dân kinh tế được từ chức.

– Báo Cứu quốc, số 408, ngày 17-11-1946.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 446-449.

– Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 11, ngày 17

6 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh rời Hà Nội đi thăm Bắc Ninh. Sau khi trò chuyện với bà con có mặt tại nơi đón tiếp, Người vào nhà thờ thăm linh mục Áctôra (Artoraz), địa phận Bắc Ninh, thăm Trại thanh niên Công giáo, Quân y Viện và Trung đoàn bộ Bắc Ninh.

11 giờ, Người tới Bắc Giang thăm Bệnh viện tỉnh, Trường cán bộ Chu Văn Tấn, Trường trung học Hoàng Hoa Thám và ăn cơm trưa tại Uỷ ban hành chính Bắc Giang.

12 giờ, Người nói chuyện với linh mục Mayo (Mayor) và hai vị linh mục khác. Người tỏ ý rất vui vì linh mục Mayo và Áctôra đã gây được hoà khí đoàn kết lương – giáo. Sau đó, Người  tiếp các đại biểu Hoa kiều, hỏi han về tình hình buôn bán và khuyên bà con nên hiểu biết lẫn nhau để duy trì hoà khí, tinh thần đoàn kết vốn có giữa hai dân tộc Hoa – Việt.

14 giờ 30, Người rời Bắc Giang về Uỷ ban hành chính Bắc Ninh tiếp đại biểu Hoa kiều, Pháp kiều… Trên đường về, Người ghé thăm hai làng Phù Lưu và Đình Bảng, gặp và hỏi thăm các cụ già cao tuổi, trò chuyện cùng các cháu nhi đồng và nghe các cháu hát.

Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi Thông điệp cho Cao uỷ Pháp ở Sài Gòn, một lần nữa khẳng định: Nam Bộ là đất của Việt Nam. Hoạt động của Uỷ ban hành chính Nam Bộ là phù hợp với quy định của Tạm ước 14-9; phía Việt Nam mong muốn thực hiện một nền hoà bình, tránh dùng vũ lực…

– Báo Cứu quốc, số 408 và 409, ngày 17 và 18-11-1946.

Tháng 11, ngày 18

Sáng, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp Đoàn đại biểu Nam Trung Bộ (gồm các tỉnh Khánh Hoà, Bình Thuận, Phan Rang, Phan Thiết, Đắc Lắc, Buôn Mê Thuột), đến bày tỏ sự ủng hộ của đồng bào Nam Trung Bộ đối với Chính phủ và Cụ Hồ.

Chủ tịch Hồ Chí Minh gặp Đờ La Sarie (De La Charière) và nhất trí với đề nghị của ông ta về việc tiến hành cuộc họp giữa các phái đoàn mà hai bên đã chấp nhận tại Hà Nội, nhằm làm dịu tình hình căng thẳng hiện thời ⁶⁾.

Chiều, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp đặc phái viên của Trung Hoa ở Hương Cảng và Thượng Hải và các ông Cung Thuốc Lễ, Trưởng tế Thương hội Trung Hoa ở Bắc Bộ cùng ông Lâm Trạch Thân, đại biểu Hoa kiều ở Việt Nam.

– Philippe Devillers: Paris – Saigon – Hanoi, Gallimard/Julliard, Paris, 1988, p.246.

– Báo Cứu quốc, số 410 và 411, ngày 19 và 20-11-1946.

Tháng 11, ngày 19

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho nhi đồng Xã Ba, Lao Cai, cảm ơn các cháu đã gửi thư và quà cho Người. Trong thư, Người khuyên nhi đồng Xã Ba giữ gìn kỷ luật, ra sức giúp nhau học hành, “Làm sao cho đồng bào ở Xã Ba ai cũng biết chữ quốc ngữ, thì Bác sẽ vui lòng và khen các cháu ngoan”.

Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh tới thăm thương bệnh binh ở Bệnh viện Đồn Thuỷ (nay là Viện Quân y 108).

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 212 bổ nhiệm người giữ chức thứ trưởng Bộ Y tế.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 450.

– Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 11, ngày 20

Bài Tìm người tài đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đăng trên báo Cứu quốc, số 411, Người viết:

“Nước nhà cần phải kiến thiết. Kiến thiết cần phải có nhân tài. Trong số 20 triệu đồng bào chắc không thiếu người có tài có đức.

E vì Chính phủ nghe không đến, thấy không khắp, đến nỗi những bực tài đức không thể xuất thân. Khuyết điểm đó tôi xin thừa nhận.

Nay muốn sửa đổi điều đó, và trọng dụng những kẻ hiền năng, các địa phương phải lập tức điều tra nơi nào có người tài đức, có thể làm được những việc ích nước lợi dân, thì phải báo cáo ngay cho Chính phủ biết.

… Hạn trong một tháng, các cơ quan địa phương phải báo cáo cho đủ”.

Chiều, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp Đoàn đại biểu đồng bào tỉnh Sơn La. Người hỏi thăm các đại biểu về đời sống, văn hoá của đồng bào Sơn La và khuyên họ cố gắng học hành cho trí óc mở mang, nâng cao đời sống.

Sau 16 giờ, Người nhận được thư của tướng Moóclie. Trong thư, ông ta phản đối vụ xung đột xảy ra ở Hải Phòng và có ý đổ lỗi cho phía Việt Nam.

Tối, Người gặp Đờ La Sarie, chấp nhận đề nghị họp ngay các phái bộ hỗn hợp về hải quan ngoại thương Pháp – Việt.

Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

– Sắc lệnh số 213, thay cán bộ giữ chức cục trưởng Cục Giao thông công chính.

– Sắc lệnh số 214, cử ông Hoàng Văn Thái làm Cục trưởng Quân huấn, chỉ huy Đội tiếp phòng Việt Nam; ông Phan Phác làm Phó cục trưởng Quân huấn; ông Văn Tiến Dũng làm Phó cục trưởng Chính trị; ông Nguyễn Sơn làm Tham mưu trưởng Bộ Quốc phòng; ông Lê Thiết Hùng làm Chủ tịch Uỷ ban kháng chiến miền Nam Việt Nam.

– Sắc lệnh số 215, giải tán Nha Y tế trung ương, Nha Cứu tế trung ương, Nha Lao động trung ương. Nhân viên các Nha đó do các bộ trưởng bộ chủ quản bổ dụng.

– Báo Cứu quốc, số 411 và 416, ngày 20 và 25-11-1946.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 451.

– Philippe Devillers: Paris – Saigon – Hanoi, Gallimard/Julliard, Paris, 1988, p.249-250.

– Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 11, ngày 21

Sáng, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các ông Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Văn Huyên dự Lễ khai giảng Trường Quân y khoá I tại phố Yécxanh (Hà Nội). Người phát biểu ý kiến và căn dặn học sinh “Phải chăm lo học hành và gắng thực hành 5 điều: HĂNG HÁI, HY SINH, BÁC ÁI, ĐOÀN KẾT, KỶ LUẬT.

Cùng ngày, Người viết thư trả lời bức thư ngày 20-11-1946 của tướng Moóclie. Người quy trách nhiệm gây hấn tại Hải Phòng là thuộc quân đội Pháp và hy vọng Phái đoàn Việt – Pháp khởi hành sáng 21-11-1946 sẽ làm cho tình hình ở Hải Phòng ổn định.

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh cử ông Phạm Ngọc Thạch giữ chức Thứ trưởng Chủ tịch phủ.

– Báo Cứu quốc, số 413 và 414, ngày 22 và 23-11-1946.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 452, 456.

– Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 11, ngày 22

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cảm ơn các cán bộ và công nhân đường sắt đã phục vụ chuyến tầu ngày 21-10-1946, đưa Người và đoàn công tác từ Hải Phòng về Hà Nội an toàn, nhanh chóng.

Cùng ngày, bài Bắc Cực: một địa điểm quan trọng cho chiến lược quân sự sau này của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ký bút danh Q.T., đăng trên báo Cứu quốc, số 413.

Sau khi đánh giá tiềm năng và vị trí địa lý của Bắc Cực, điểm qua những mối quan hệ giữa các cường quốc Mỹ, Liên Xô, Canađa từ sau chiến tranh xung quanh vấn đề Bắc Cực, tác giả cho rằng Bắc Cực có thể trở thành nơi “phồn hoa, đô hội của thế giới” theo đà phát triển của khoa học kỹ thuật, nhưng cũng sẽ trở thành “vị trí quân sự quan trọng nhất” khi theo dõi những hoạt động quân sự chuẩn bị chiến tranh ở khu vực này của Mỹ và Canađa. Tác giả đặt câu hỏi và tự trả lời: “Bắc Cực sẽ là nơi hoạt động của nhân loại hay là nơi phá hoại văn minh của nhân loại, chúng ta chưa thể đoán định được. (…) Dù sao mặc lòng, sau bao nhiêu năm đau khổ vì chiến tranh, nếu lại chuẩn bị chiến tranh nhất định dân chúng thế giới sẽ phản đối.”

Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

– Sắc lệnh số 217, ban hành quy chế hành nghề luật sư.

– Sắc lệnh số 218, cho phép ông Đổng lý văn phòng Bộ Canh nông được từ chức.

– Báo Cứu quốc, số 413, ngày 22-11-1946.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 453-455.

– Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 11, ngày 23

Bức thư ngỏ của Chủ tịch Hồ Chí Minh Gửi đồng bào Việt Nam, người Pháp và người thế giới, đăng trên báo Cứu quốc, số 414. Sau khi phân tích trách nhiệm của người Pháp trong những cuộc xung đột Pháp – Việt ở Nam Bộ, Hải Phòng, Lạng Sơn sau Tạm ước 14-9, Người kêu gọi đồng bào cả nước sẵn sàng làm theo lệnh của Chính phủ, kêu gọi người Pháp chấm dứt những hành động khiêu khích, thành thật, bình đẳng cộng tác với Việt Nam. “Máu Việt Nam và máu Pháp đổ đã nhiều rồi. Không nên đổ nữa. Vì lý lẽ gì, vì lợi của ai, mà đem máu quý báu của thanh niên Pháp (một thanh niên đầy những tương lai vẻ vang) đổ trên non nước Việt Nam. Người Việt và người Pháp cùng tin tưởng vào đạo đức:

Tự do, Bình đẳng, Bác ái, Độc lập.

Người Việt và người Pháp có thể và cần phải bắt tay nhau trong một sự nghiệp cộng tác bình đẳng, thật thà, để gây dựng hạnh phúc chung cho cả hai dân tộc.

Đó là ý nguyện rõ rệt của Việt Nam, mong người Pháp và toàn thế giới biết cho”.

12 giờ, qua Đài tiếng nói Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Lời kêu gọi về việc quân Pháp lại gây hấn ở Hải Phòng. Người kêu gọi các tướng lĩnh Pháp ở Việt Nam “phải lập tức đình chỉ việc đổ máu giữa người Pháp và người Việt”, kêu gọi “toàn thể đồng bào phải trấn tĩnh, các bộ đội và tự vệ phải sẵn sàng bảo vệ chủ quyền của Tổ quốc, bảo vệ tính mệnh, tài sản của ngoại kiều” và tuyên bố “Chính phủ luôn luôn đứng sát với toàn thể đồng bào để giữ gìn đất nước”.

Cùng ngày, Người tiếp và mời cơm ông Đờ La Sarie,
để bàn về vấn đề lập các Uỷ ban đã quy định trong Tạm ước 14-9.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 457-459.

– Báo Cứu quốc, số 415, ngày 24-11-1946.

Tháng 11, ngày 24

Sáng, Chủ tịch Hồ Chí Minh dự Lễ khai mạc Hội nghị Văn hoá toàn quốc lần thứ nhất tại Hà Nội. Trong diễn văn khai mạc, Người nêu rõ: Nền văn hoá mới của Việt Nam phải lấy hạnh phúc của nhân dân, của dân tộc làm cơ sở, phải học lấy những điều tốt đẹp của văn hoá nước ngoài, tạo ra nền văn hoá Việt Nam, sao cho văn hoá mới phải sửa đổi được tham nhũng, lười biếng, phù hoa, xa xỉ, phải làm cho ai cũng có lý tưởng tự chủ, độc lập.

Người còn chỉ rõ: “Nhi đồng Việt Nam đang tiến bộ nhiều về văn hoá… Tôi xin thay mặt toàn thể thiếu nhi Việt Nam kêu gọi các nhà hoạt động văn hoá hãy chú ý đặc biệt đến nhi đồng”, lãnh đạo quốc dân thực hiện độc lập, tự cường và tự chủ.

10 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm làng Phú Gia (xã Phú Thượng, huyện Từ Liêm, Hà Nội). Người đến trụ sở Uỷ ban hành chính hỏi về tình hình Bình dân học vụ, đời sống mới và hài lòng với những cố gắng của Phú Gia. Sau đó, Người trò chuyện với các cụ phụ lão và toàn thể nhân dân địa phương.

Cùng ngày, Lời kêu gọi về việc quân Pháp lại gây hấn ở Hải Phòng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đăng trên báo Cứu Quốc, số 416, kêu gọi Đại tướng Valuy, Tổng chỉ huy quân đội Pháp kiêm Thượng sứ và các tướng lĩnh Pháp ở Việt Nam phải lập tức đình chỉ những hành động gây đổ máu giữa người Pháp và người Việt.

Đồng thời, Người cũng kêu gọi toàn thể đồng bào ta phải bình tĩnh, bộ đội và tự vệ phải sẵn sàng bảo vệ chủ quyền của Tổ quốc, bảo vệ tính mạng và tài sản của ngoại kiều.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 460.

– Báo Cứu quốc, số 416, ngày 25-11-1946.

Tháng 11, ngày 26

Chủ tịch Hồ Chí Minh về ở và làm việc tại làng Hậu Ái (nay thuộc xã Vân Canh, huyện Hoài Đức, Hà Tây).

Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 220, ấn định tổ chức của Bộ Kinh tế và quyền hạn của Bộ đối với các cơ sở kinh tế các Kỳ, Nha chuyên môn trực thuộc.

– Chủ tịch Hồ Chí Minh với Thủ đô Hà Nội, tr. 14.

– Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

– Tài liệu của Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Hà Tây: Bác Hồ với Hà Tây.

Tháng 11, ngày 27

Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi đồng bào nông dân thành lập nghĩa thương ⁷⁾. Người nêu lên bốn điều lợi của nghĩa thương là:

“1. Để dành thì mình khỏi lo đói;

2. Để dành không mất đi đâu mà lại có lãi;

3. Để dành đã ích riêng cho mình, lại ích chung cho đồng bào;

4. Chỉ để dành một năm mà cả đời khỏi lo đói”.

Chiều, Người tiếp 17 đại biểu thuộc các dân tộc thiểu số: Bình Lương, Châu Lạc Thuỷ, Chi Nê (Hoà Bình). Sau khi thăm hỏi tình hình đời sống của nhân dân địa phương, Người căn dặn đồng bào phải “sống cho đúng đặng là công dân của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà”.

Cùng ngày, Hồ Chí Minh gửi điện cho Thủ tướng Pháp Gioócgiơ Biđôn, yêu cầu chấm dứt ngay những cuộc đụng độ ở Bắc Kỳ ⁸⁾.

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

– Sắc lệnh số 221 cử cán bộ giữ chức Đổng lý sự vụ Bộ Cứu tế xã hội.

– Sắc lệnh số 223 ấn định hình phạt đối với tội đưa và nhận hối lộ, biển thủ công quỹ, tài sản công cộng.

– Sắc lệnh số 224 đổi tên Nha, Sở, Ty Thông tin tuyên truyền thành Nha, Sở, Ty Thông tin.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 461.

– Báo Cứu quốc, số 419, ngày 28-11-1946.

– Philippe Devillers: Paris – Saigon – Hanoi, Gallimard/Julliard, Paris, 1988, p.254.

– Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 11, ngày 28

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

– Sắc lệnh số 225, cử ông Hồ Đắc Di giữ chức Tổng Giám đốc Đại học vụ thay ông Nguyễn Văn Huyên; ông Nguỵ Như Kon Tum giữ chức Đổng lý sự vụ Bộ Quốc gia Giáo dục thay cho ông Nguyễn Văn Hiếu giữ chức vụ khác; ông Hoàng Thiếu Sơn giữ chức Chánh văn phòng Bộ Quốc gia Giáo dục; ông Nguyễn Văn Hiếu giữ chức Tổng Thanh tra trung ương thay ông Dương Quảng Hàm.

– Sắc lệnh số 226, quy định tổ chức Bộ Lao động và nhiệm vụ của Văn phòng và các Ban của Bộ.

– Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 11, ngày 29

9 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp ông Vôxen (Vaucel), Thanh tra y tế của quân đội Pháp mới sang Việt Nam. Ông Vôxen đã chuyển tới Người lời thăm hỏi của Bộ trưởng Mariuýt Mutê.

– Báo Cứu quốc, số 421, ngày 30-11-1946.

Khoảng cuối tháng

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận được Thư quyết tâm viết bằng máu của các chiến sĩ Kiến An, Hải Phòng với nội dung: “Quyết hy sinh tới giọt máu cuối cùng để giữ gìn đất Cảng”.

– Báo Dân chủ, ngày 25-11-1946.

– Hải Phòng – Lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1986, tr.156.

Khoảng cuối tháng

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Lời kêu gọi gửi Liên hiệp quốc

Trong Lời kêu gọi, sau khi trình bày những việc làm cụ thể chứng tỏ thiện chí mong muốn hoà bình của nhân dân Việt Nam, tố cáo những ý đồ xấu xa và những hành động gây chiến của những người đại diện nước Pháp ở Đông Dương nhằm áp đặt lại chế độ bóc lột thực dân cũ, Người trịnh trọng tuyên bố với Liên hiệp quốc: “Nhân dân chúng tôi thành thật mong muốn hoà bình. Nhưng nhân dân chúng tôi cũng kiên quyết chiến đấu đến cùng để bảo vệ những quyền thiêng liêng nhất: toàn vẹn lãnh thổ cho Tổ quốc và độc lập cho đất nước”. Nhân dịp này, Người cũng tuyên bố những nguyên tắc chính trong chính sách đối ngoại của Chính phủ Việt Nam: Tôn trọng nền độc lập của các nước láng giềng và mong muốn hợp tác với các nước có chủ quyền trên cơ sở bình đẳng tuyệt đối; sẵn sàng thực thi chính sách mở cửa và hợp tác trong mọi lĩnh vực với các nước dân chủ.

Cuối cùng, Người kêu gọi Liên hiệp quốc hãy góp phần vãn hồi hoà bình ở Việt Nam, “để cho Hiến chương Đại Tây Dương được tôn trọng và để khôi phục lại những quyền cơ bản của Việt Nam là được thừa nhận độc lập dân tộc và thống nhất lãnh thổ.”

– Bút tích tiếng Pháp, bản chụp lưu tại Bảo tàng Cách mạng Việt Nam.

– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 467-471.

 _______________________________

¹⁾ Sống lâu muôn tuổi.

²⁾ Hai người này trước đây đã được bà Nguyễn Thị Thanh cùng cho vào Bắc Bộ phủ thăm Chủ tịch Hồ Chí Minh.

³⁾ Cơ quan trực thuộc Chính phủ được thành lập tháng 1 năm 1946, có nhiệm vụ giúp Chính phủ theo dõi phong trào kháng chiến, tổ chức chi viện sức người, sức của cho Nam Bộ.

⁴⁾ Ngày 7-11-1946, Đácgiăngliơ gửi thư cho Chính phủ Việt Nam phản đối sự tồn tại của Uỷ ban hành chính lâm thời Nam Bộ và các hoạt động của các cơ quan quân sự của ta.

⁵⁾ Theo Philippe Devillers, ngày 26 tướng Valuy mới gửi thư này từ Sài Gòn đi Pari và đến nơi là ngày 2-12-1946.

⁶⁾ Theo Philippe Dellivers thì cuộc họp này đã không diễn ra.

⁷⁾ Một loại quỹ do nông dân tự nguyện tham gia đóng góp bằng thóc, dùng giúp đỡ lẫn nhau khi gặp khó khăn.

⁸⁾ Theo Philippe Dellivers, bức điện không đề ngày tháng, Sài Gòn chuyển cho Pari ngày 27-11-1946. Ngày 28-11-1946, Gioócgiơ Biđôn đã nhận được.

Nguồn: dangcongsan.vn
Vkyno (st)