Dân chủ, nhân quyền – những điều không thể áp đặt

(ĐCSVN) – Dân chủ và nhân quyền là những vấn đề lớn trong lịch sử nhân loại, trong đời sống xã hội của mỗi quốc gia và đã trở thành một nội dung cơ bản trong quan hệ quốc tế. Ngày nay, dân chủ và nhân quyền còn là những vấn đề chính trị nhạy cảm phức tạp, nhất là khi Mỹ tự cho mình quyền lãnh đạo thế giới, đem các giá trị về dân chủ và nhân quyền của mình đi áp đặt và can thiệp vào nội bộ các nước khác. 

Hiện nay, vấn đề dân chủ và nhân quyền đang được Mỹ và một số nước phương Tây triển khai như cuộc chơi lớn trên cấp độ quốc tế. Cái cách thức mà họ đang đẩy tới cuộc tấn công về dân chủ, nhân quyền làm cho không ít người lo ngại rằng trận địa này sẽ trở thành một “điểm nóng xung đột” gay gắt nhất về tư tưởng và văn hóa trong tương lai. Đối với những người đang tự trao cho mình sứ mệnh vạch chương trình nghị sự cho cả thế giới, thì dân chủ, nhân quyền không chỉ là những chủ trương có tính nhất thời, mà là một quốc sách lâu dài. Nó không chỉ là một mắt xích trong một chiến lược, mà bản thân nó là một chiến lược để áp đặt các giá trị Mỹ, giá trị phương Tây cho toàn thể nhân loại. Mỹ và một số nước phương tây mặc nhiên coi những giá trị dân chủ, nhân quyền của mình là giá trị chung của nhân loại. Hễ ở đâu, quốc gia nào làm điều gì trái với ý họ là họ lên giọng phán xét ngay đó là “sự vi phạm dân chủ, nhân quyền”. Trong canh bạc dân chủ, nhân quyền của họ, bao giờ cũng thấy thấp thoáng, ẩn chứa những toan tính chính trị.

Thực tế sau chiến tranh cho thấy, Irắc vẫn tiếp tục bị nhấn chìm trong những vụ bạo loạn đẫm máu. Vũ khí Mỹ có thể lật đổ một chính quyền nhưng không thể xây dựng được quan niệm, giá trị và văn hóa theo kiểu Mỹ trên mảnh đất Babilon cổ kính. Những va đập giữa lối tư duy truyền thống của các cộng đồng sắc tộc Irắc, với thực tế “Tây hóa” đang ngày một dữ dội hơn, khiến mọi sự ở quốc gia này trở nên thêm rối lẫn. Những thủ lĩnh chống đối cực đoan nhờ thế mà tập hợp được nhiều hơn những lực lượng không đồng tâm, đồng tính, đồng tình với Chính phủ ở Baghdad và liên tục lớn tiếng đe dọa gây nên những vụ bạo lực kinh hoàng hơn.

Một bức tranh tương tự cũng đang diễn ra ở Afghanistan. Cuộc bầu cử Quốc hội mới đây ở Afghanistan được coi như thành công, nhưng không có dấu hiệu về sự hòa hoãn của Taliban với chính quyền Kabul do Mỹ và phương Tây hậu thuẫn. Thậm chí còn có nguy cơ các thủ lĩnh Taliban sẽ lọt được vào các cơ cấu chính quyền địa phương và dần dà tranh thủ lòng dân bằng mọi cách. Từ đầu năm 2005 đến nay đã có tới 1000 người trong đó có 7 cứng cử viên và 6 nhân viên bầu cử thiệt mạng. Nói một cách thẳng thắn, trên mảnh đất Afghanistan rất khó gieo những “hạt giống chính trị” xa lạ với truyền thống Hồi giáo lâu đời. Mỹ có lẽ không phải là nước đầu tiên và cuối cùng sẽ phải đối mặt với kết cục u ám đó.

Các cuộc “cách mạng sắc mầu” vừa xảy ra ở Grudia, Cưrơgưxtan Ukraina cho thấy không thể khờ khạo tin rằng, những phong trào xã hội gọi là đấu tranh cho dân chủ và nhân quyền, được sự trợ giúp của các trung tâm tiền bạc phương Tây, lại thực sự hoạt động ích nước lợi nhà, chứ không phải vì quyền lợi trước mắt và lâu dài của những kẻ cung cấp tài chính cho họ. Thực tế lại thêm một lần nữa cho thấy đến hôm nay các quốc gia này vẫn chưa thoát khỏi những rối loạn nội bộ đến mức chẳng thể nào an cư được chứ nói chi đến chuyện phát triển. Vì vậy những thể chế hình thành theo những công thức đã được định sẵn từ hải ngoại, không biết cất tiếng theo giọng nói của chính mình rất khó đi tới những triển vọng sáng sủa.

Từ thực tiễn sinh động của nền chính trị thế giới hiện nay cho chúng ta nhận thức chung rằng, dân chủ và nhân quyền là tổ hợp những vấn đề tế nhị và nhạy cảm, vì các căn nguyên sâu xa của nó bắt rễ trong phong cách sống cũng như nấc thang giá trị của từng dân tộc. Các vấn đề đó cần phải được bồi đắp và gây dựng từ từ theo từng giai đoạn phù hợp với trình độ phát triển của mỗi quốc gia. Dân chủ, nhân quyền không phải là thứ có thể đem “xuất khẩu” áp đặt cho bất cứ quốc gia nào. Không còn là hiện tượng hiếm hoi khi tại nhiều nước nghèo, đưa dân chủ vô hạn độ vào đồng nghĩa với vô chính phủ, dẫn đến tranh chấp, xung đột, nghèo đói. Mọi luận điệu cho rằng: “dân chủ”, “nhân quyền” cao hơn chủ quyền đều là những lập luận ngụy biện cho chính sách cường quyền muốn can thiệp, xâm lược các quốc gia độc lập có chủ quyền mà thôi.

Thế giới mà chúng ta đang sống vừa thống nhất vừa đa dạng, phức tạp với bản sắc riêng của từng dân tộc. Tuy rất đặc thù, nhưng dân chủ và nhân quyền, cũng như các lĩnh vực khác đã và đang dần trở thành một bộ phận của đời sống quốc tế. Vì thế, thay vì áp đặt theo kiểu “sen đầm quốc tế về dân chủ và nhân quyền” nên đưa nó vào trong tiến trình của các cuộc đối thoại quốc tế trên nguyên tắc bình đẳng, tôn trọng độc lập chủ quyền của các quốc gia./.

TS. Thái Văn Long
Viện QHQT – Học viện CTQGHCM
dangcongsan.vn