Vào một buổi trưa mùa đông cuối năm 1944, ở nhà tù Côn Đảo. Sau khi ăn cơm xong, đồng chí Tám không nằm nghỉ như thường lệ. Anh đi “khều” một số đồng chí đến hội ý nho nhỏ, trong đó có Huỳnh Thủ (sau này là Tư lệnh Bộ đội Biên phòng). Sau đó, mọi người chia nhau đi “khều” anh em ngồi dậy, dồn lại một chỗ để nghe báo tin quan trọng, tin mừng.

Thiếu tướng Huỳnh Thủ

Các đồng chí đau nặng cũng được dìu đến. Những đồng chí kiệt sức cũng ráng ngồi dậy tại chỗ. Sau khi liếc mắt nhìn ra ngoài khám để phòng bọn cai ngục rình mò, đồng chí Tám bắt đầu nói:- Hồng quân Liên Xô phản công khắp các mặt trận và giành thắng lợi lớn lắm. Quân Đức rút chạy tán loạn, đã chạy rất xa Stalingrát và Thủ đô Mạc Tư Khoa!

Đồng chí Tám chưa dứt lời, đã có tiếng vỗ tay nhè nhẹ, đều và kéo dài. Rồi tiếng bàn tán vui mừng mỗi lúc càng xôn xao. Chen vào đó có tiếng nói nho nhỏ của các đồng chí đã kiệt sức: “Hồng quân Liên Xô thắng, chúng ta nhất định thắng, tôi sẽ sống cho đến ngày chiến thắng!”.

Đồng chí Tám nói tiếp:

– Tin Hồng quân thắng lớn đến với chúng ta chậm, nhưng nó cổ vũ động viên rất lớn, củng cố lòng tin của chúng ta vào thắng lợi của cách mạng thế giới, cách mạng Việt Nam. Chắc đến lúc này, nhiều diễn biến lớn đã và đang xảy ra. Những sự kiện kỳ diệu sẽ đến với chúng ta.

Lại vỗ tay, lại cười, gật đầu, bàn tán náo nhiệt. Khó có thể nói hết niềm hân hoan của những chiến sĩ bao năm bị tù đày, cầm cố trong “địa ngục trần gian”, đêm ngày canh cánh ngóng trông đến lúc tung cánh xổ lồng. Liên Xô thắng lợi, dấu hiệu của một giai đoạn lịch sử mới đã hiện ra.

Tên gác giam người Pháp đứng trước cửa khám từ lúc nào, hắn hỏi:

– Tụi bay họp bàn chính trị phải không? Nó nhìn lại tên mã tà người Việt đứng cạnh, hỏi nhỏ: – Chắc tụi nó biết tin Nga Xô thắng trận, quân Đức đang rút chạy?

Tên mã tà gật gật cái đầu rồi cả hai bỏ đi.

Chiều đó, chúng tôi ngồi lại bàn việc thực hiện lời dặn của trên: Chuẩn bị mọi mặt đón nhận những sự kiện lớn, sẵn sàng đối phó với bọn Nhật và lũ tay sai, đề phòng bọn phản động phá hoại. Sau đó, chúng tôi chia nhau đi giải thích, hướng dẫn, động viên anh em tù, đồng thời thăm dò thái độ số tù nhân đảng phái thân Nhật, Trốtskít; kiên trì giải thích, động viên số anh em bị bọn phản động lừa phỉnh, bị địch lợi dụng…

Vào lúc nửa đêm 8-3-1945, chúng tôi đều nằm trần, bởi nóng nực của cái khám chật hẹp nhốt quá đông người. Chẳng ai ngủ được, trừ một số anh em đang bị cơn sốt mê man. Chúng tôi bỗng nghe từng loạt súng nổ kéo dài, sau đó thỉnh thoảng nổ một hai tiếng ở hướng bọn chúa đảo người Pháp và bọn lính Pháp đang ở. Chúng tôi ngồi dậy nhìn và hỏi nhau nho nhỏ trong đêm tối việc gì đã xảy ra.

– Bọn Nhật lại bắn chết bọn Pháp như những lần trước đây!

– Không phải!

– Chỉ có bọn Nhật bắn bọn Pháp thôi!

Lại súng nổ nhiều và kéo dài. Một số chúng tôi ngồi dậy, “khều” nhau trao đổi, rồi chia nhau đi từng người nhắc họ nhớ lại lời căn dặn của trên, động viên nhau bình tĩnh, vững vàng.

Sáng ngày 9-3-1945. Khác những buổi sáng trước, bọn mã tà mở hết các cửa khám trong banh, bắt tù nhân tập trung theo từng khám trước sân: Tên thư ký Tòng của Pháp, lưng đeo hai khẩu súng ngắn, tay chống nạnh đứng với tên bộ hạ. Tên gác giam người Pháp cũng có mặt đeo dùi cui thay súng ngắn. Mấy tên mã tà, tay cầm một khúc gỗ, mặt buồn xo. Tên Tòng đứng lên một chỗ cao nói:

– Từ hôm nay, chủ Côn Đảo là người Việt Nam, là chúng tôi. Tôi là sếp banh này, các anh ai muốn qua banh 4 sẽ được đi. (Banh 4 giành cho tù thân Nhật).

Tất cả chúng tôi đều im lặng. Tên Tòng nói tiếp:

– Các anh vẫn phải đi lao động. Người gác giam Pháp và người mã tà thường ngày dẫn giải các anh, nay vẫn tiếp tục.

Sau đó, chúng tôi được biết, Nhật đã đảo chính Pháp, nắm quyền cai trị trên ba nước Đông Dương. Từ đó, chúng tôi tranh thủ thời cơ củng cố đội ngũ, chuẩn bị sẵn sàng đối phó với sự khủng bố của bọn thân Nhật và tay sai, đồng thời cũng chuẩn bị chào đón những sự kiện lớn. Trước thái độ, hành động bình tĩnh thống nhất của các đồng chí ta và quần chúng khắp đảo, bọn Nhật và tay sai có phần chùn tay…

Chiều ngày 28-5-1945, cơn giông bỗng nổi lên, mây đen kéo đến âm u cả một vùng. Bọn Nhật bày trò giao chủ quyền đảo cho người Việt Nam. Theo lệnh của tên quan ba Nhật Xe-tô, lễ phải làm nhanh gọn, đề phòng “bất trắc”. Một số công chức, công nhân viên mã tà, gia đình họ và một số tù thân Nhật kẻ trước người sau lai rai đến tập hợp tại sân banh (bãi đá bóng). Một lũ lính Nhật chia nhau canh gác lễ đài và cuộc lễ.

Chúng kéo cờ quẻ ly (cờ của Chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim được quân Nhật giao). Tên quan ba Nhật Xe-tô đọc diễn văn, ba hoa về “công lao quân Nhật theo lệnh Nhật hoàng giúp Việt Nam giành độc lập” và theo lệnh trên, nó “giao” quyền làm chủ Côn Đảo cho tên Lê Văn Trà kể từ ngày 28-5-1945. Tên Lê Văn Trà lắm lời ca tụng công đức của quân Nhật và quay người về hướng Đông tỏ lòng tôn kính Nhật hoàng.

Tối đó, anh em chúng tôi trao đổi, nhận thấy: Bọn làm lễ qua loa, không huy động đông người đến dự, nhất là những người tù Cộng sản. Vì không chỉ chúng ngại hàng ngũ chúng tôi chặt chẽ, thái độ bình tĩnh, mà cái chính là vì chúng đang thua to khắp nơi. Chúng làm cho có cớ dọn đường để rút chạy sau này của chúng. Qua cuộc lễ, anh em chúng tôi hiểu thêm sự lúng túng của quân Nhật, thấy được sự chỉ đạo của các đồng chí cấp trên là đúng. Chúng tôi hứa với nhau thực hiện tốt việc đoàn kết nội bộ giữ nghiêm quy định đẩy mạnh việc vận động giải thích rộng rãi trong anh em tù, trong công chức và gia đình họ, thẳng thắn đấu tranh với những người tù thân Nhật và bọn phản động làm tay sai cho địch.

Tối hôm trước anh em chúng tôi ăn mừng Hồng quân Liên Xô thắng trận buộc phát xít Đức đầu hàng vô điều kiện, quân phát xít Nhật thua to ở Thái Binh Dương. Sáng hôm qua, được tin quân Nhật hoảng hốt đập điện đài, bình ắc quy, ném súng, đạn xuống biển. Sĩ quan, binh sĩ, kẻ trước đứa sau kéo nhau xuống tàu chạy, bỏ lại bọn chúa đảo và cả những tên tay sai đắc lực như tên Phan Khắc Sửu, Đào Duy Phiện… Sáng nay lại nhận được tin Lê Văn Trà long trọng mời mấy anh em mình đến văn phòng nó họp bàn chuyện sinh sống, trật tự, trị an. Bắt đầu họp, tên Trà quen thói xấc xược, nói:

– Dù sao các vị còn là tội phạm, chưa thể bàn chuyện quốc gia!

Lập tức một tiếng đập mạnh xuống bàn, kèm theo tiếng thét của một đồng chí ta:

– Chủ nhân đất nước chính là chúng tôi!

Tên Trà mặt tái, run run nói:

– Xin mời các vị muốn gì cứ nói!

– Trước hết, cửa banh, cửa khám không phải khóa, bỏ việc khám xét, kiểm tra. Ăn uống, trật tự, chúng tôi tự lo!

Tên Trà riu ríu xuôi theo và nói:

– Xin mời các vị về nghỉ!

Từ đó trở đi, các khám lớn nhỏ, các banh đều mở cửa cả ngày đêm. Việc nấu ăn, anh em mình tự lo liệu. Các khám đi lại thăm hỏi lẫn nhau. Anh em tổ chức tuyên truyền giải thích tình hình cho công nhân viên chức và tù thường phạm, tổ chức biểu diễn văn nghệ kiên trì thuyết phục số tù nhân các đảng phái phản động. Anh em đau yếu được săn sóc chu đáo. Chúng tôi còn đi thăm mồ mả các đồng chí đã hy sinh.

Tuy tinh thần, khí thế của anh em ngày càng lên, bọn chủ đảo và tay sai hoang mang, nhưng các đồng chí cấp trên dặn: Phải tuân thủ các qui định, nhắc nhau giữ thái độ bình tĩnh, không khiêu khích, cảnh giác, sẵn sàng ứng phó mọi bất trắc.

Một số đồng chí được giao nhiệm vụ chữa điện đài và bình ắc quy. Đó là phương tiện duy nhất, để nghe tình hình từ đất liền. Các đồng chí miệt mài sửa chữa và cuối cùng điện đài và bình ắc quy đã sửa xong.

Sáng 2-9-1945, vẫn như những buổi sáng mọi ngày, anh em chúng tôi đang ngồi bàn luận tình hình chiến sự. Một đồng chí bước vào, nói to:

– Tin mừng, tin mừng lắm, vĩ đại lắm! Chủ tịch Chính phủ lâm thời Hồ Chí Minh đã đọc bản Tuyên ngôn độc lập thành lập Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa!

Mọi người đứng lên, ngồi dậy ôm lấy nhau, nhảy lên, thét to:

– Tổ quốc Việt Nam độc lập, độc lập rồi!

– Bọn phát xít đã diệt vong!

Khắp các khám trong banh mọi người chạy đến ôm lấy nhau, cùng nhảy lên, cùng hô vang. Những đồng chí đang đau nặng cũng gắng ngồi dậy:

– Tổ quốc Việt Nam đã được giải phóng, tôi nhất định sống về với đồng bào, với Đảng, với gia đình!

Tên sếp banh và mấy tên mã tà chẳng rõ đầu đuôi thế nào. Khi được anh em báo tin, tên sếp banh mặt xịu xuống, còn mấy người mã tà vỗ tay chúc mừng chúng tôi. Lại vỗ tay, lại chạy, lại hô. Vui mừng biết bao, sung sướng biết bao! Đồng chí báo tin nói tiếp:

– Đài trục trặc, không nghe được liên tục, mới nghe được bấy nhiêu.

Đồng chí ấy định đi ra, anh em giữ lại hỏi:

– Nhờ các anh trên cho biết Chủ tịch Hồ Chí Minh là ai, nhé!

– Chủ tịch Hồ Chí Minh là ai?

– Có phải là đồng chí Nguyễn Ái Quốc không?

– Chắc phải rồi, phải rồi! Chỉ có đồng chí Nguyễn Ái Quốc mới được bầu làm Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, không ai khác được!

“Chủ tịch Hồ Chí Minh là ai?” chỗ nào, ở đâu cũng hỏi nhau. Nhiều đồng chí tự trả lời: “Hồ Chí Minh – Nguyễn Ái Quốc là một”. Nhiều đồng chí quên cả ăn. Mừng mà khóc. Nhớ các đồng chí đã mất mà khóc. Khó diễn tả hết tâm trạng vui mừng của chúng tôi. Đêm không ngủ. Mừng quá, phấn khởi quá. Tổ quốc Việt Nam độc lập! Những gì tủi nhục sẽ mất, những gì ước mơ sẽ đến!

Cái mơ ước đầu tiên chúng tôi đã gặp là nhìn thấy lá cờ Tổ quốc trên Đoàn tàu từ đất liền ra Côn Đảo đón tù chính trị trở về. Nửa buổi sáng hôm ấy, anh em rủ nhau ra ngồi dọc bãi biển, mặc trời nắng, người trông ra biển về hướng tàu sẽ vào.

– Tàu đến rồi! Cờ đỏ sao vàng năm cánh tung bay trên cột tàu kia rồi! Sướng quá trời đất ơi! Sướng quá! Lá cờ Tổ quốc đấy rồi.

Chúng tôi reo lên, tranh nhau nhìn, nhảy lên ôm chầm lấy nhau. Rồi nước mắt lại chảy và chúng tôi cứ để chảy, không ai muốn lau, tay cứ chỉ, mắt cứ nhìn theo lá quốc kỳ khi con tàu chuyển hướng dần dần vào bến.

Chúng tôi nhớ lại lời của đồng chí Đại – người đã tham gia cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ – nói với đồng chí Nguyễn Hữu Tiến bị án tử hình ở cùng chung một khám về lá cờ đỏ sao vàng năm cánh trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ ngày 23-11-1940. Hôm ấy, nghe xong, đồng chí Tiến thủ thỉ nói với đồng chí Đại: “Mình đã khóc Đại à! Mình khóc vì mừng đất nước đã có cờ đỏ sao vàng bay lên, dù chỉ mới bay trên bầu trời Tổ quốc trong thời gian rất ngắn. Ước chi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từ hải ngoại cũng biết được trong cuộc khởi nghĩa của dân chúng Nam Kỳ đã có cờ đỏ sao vàng bay lên với cờ Đảng”. Cái ước mơ từ nhỏ về một bóng cờ thiêng liêng của Tổ quốc này đã trở thành hiện thực.

Anh em chúng tôi vẫn theo dõi lá cờ Tổ quốc phấp phới bay trên đỉnh cột tàu, nói với nhau:

– Cờ đỏ sao vàng, cờ Tổ quốc đã bay lên và mãi mãi bay trên bầu trời Tổ quốc Việt Nam thân yêu!

– Chủ tịch Hồ Chí Minh là đồng chí Nguyễn Ái Quốc thì không phải ở hải ngoại nghe nói về lá cờ Tổ quốc cùng bay với cờ Đảng nữa mà đã đứng trước quốc kỳ đọc bản Tuyên ngôn độc lập.

Sung sướng quá, phấn khởi quá, nhiều anh em đồng thanh hô vang:

– Tổ quốc Việt Nam độc lập muôn năm! Muôn năm!

Lê Vũ (Theo hồi ký của Thiếu tướng Huỳnh Thủ)
bienphong.com.vn

Vào những ngày kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2- 9 này, hơn bao giờ hết, mỗi người dân Việt Nam chúng ta càng tự hào về lòng yêu nước, tinh thần tự tôn dân tộc, càng ý thức về quyền, nghĩa vụ công dân để cùng chung tay bảo vệ, xây dựng một nước Việt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, văn minh.

Chỉ trong mấy năm, từ một dân tộc đa số mù chữ,
đến đa số đã biết đọc, biết viết – Ảnh: TL

Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình, Bác Hồ đã đọc Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Đây cũng là Tuyên ngôn khai sinh ra những công dân, con người của một thời đại mới, chấm dứt “đêm trường nô lệ”. Những lời của Tuyên ngôn đã khắc ghi, thấm đẫm vào tâm khảm mỗi công dân: “Tất cả mọi người sinh ra đều, có quyền bình đẳng”; có “quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc”. Ngày 6-1-1946 các công dân của nước Việt Nam độc lập đã hết sức tự hào cầm lá phiếu đi bầu cử, chọn lựa người đại diện cho mình.

Quốc hội Việt Nam ra đời và ngay sau đó, ngày 9-11-1946, Quốc hội đã thông qua Hiến pháp, khẳng định địa vị pháp lý của nước Việt Nam, của chính quyền Nhà nước Việt Nam, đặc biệt khẳng định, chế định rõ quyền, nghĩa vụ của công dân Việt Nam.

Bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam vừa giành được độc lập ra đời chỉ có 3.385 từ, nhưng đã có tới 541 từ nói về Quyền và nghĩa vụ công dân. Những năm đầu của một nước Việt Nam độc lập, dựa trên Hiến pháp 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành một số sắc lệnh, điều chỉnh các hoạt động quản lý trong các lĩnh vực từ giáo dục cho đến kinh tế, văn hoá, an ninh…Và mặc dù chỉ với những sắc lệnh ngắn gọn, nhưng đã thực sự đi vào lòng dân, hoà vào máu thịt của mỗi công dân, để rồi mọi người dân đồng cam cộng khổ, kháng chiến, kiến quốc.

Chưa bao giờ tinh thần xoá đói, giảm nghèo mạnh như hồi ấy. Chưa bao giờ tinh thần học tập, giáo dục mạnh như lúc bấy giờ. Từ chỗ hàng chục triệu người đói khổ, kho tàng rỗng không, chỉ trong hơn một năm, cả dân tộc đã có thể khẳng định vượt qua nạn đói. Cũng chỉ trong mấy năm, từ một dân tộc đa số mù chữ, đến đa số đã biết đọc, biết viết. Cũng chưa bao giờ, tinh thần yêu thương đùm bọc lẫn nhau thể hiện cao như hồi ấy. Nhường cơm xẻ áo, nuôi giấu cán bộ, bộ đội, dân quân…Xóm thôn dù nghèo cũng không xảy ra trộm cắp, mất trật tự an ninh. Con người biết trân trọng nhau. Đặc biệt, quan hệ, tình thân cán bộ với dân như người trong một nhà. Người làm cán bộ thực sự nể dân, thương dân, trân trọng dân. Cán bộ, bộ đội với dân, như cá với nước, thực sự là công bộc của dân, được dân chở che, cưu mang, cùng đồng tâm hiệp lực, vượt qua khó khăn, thử thách. Thắng lợi của hai cuộc kháng chiến vĩ đại chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, công cuộc xây dựng đất nước đạt được thành tựu như ngày nay đã thể hiện sự kết tinh từ những tinh thần ấy. Trong đó, cũng là sự thể hiện trách nhiệm cụ thể của mỗi công dân đối với Tổ quốc.

Ngay từ khi ra đời, Nhà nước ta đã thể hiện là Nhà nước của dân, do dân và vì dân, tất cả quyền lực thuộc về nhân dân. Tất cả mọi công dân, mọi người dân đều bình đẳng. Mọi người đều có quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm như nhau, ưu tiên những người yếu thế. Nhân dân là người quyết định tất cả. Điều 1 Hiến pháp 1946 đã khẳng định: “Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo”. Nghĩa vụ của “Mỗi công dân Việt Nam phải: Bảo vệ Tổ quốc; Tôn trọng Hiến pháp; Tuân theo pháp luật” (Điều 4). Hiến pháp đã có đến 16 điều quy định về quyền lợi của công dân. Ví như “Tất cả công dân Việt Nam đều ngang quyền về mọi phương diện: chính trị, kinh tế, văn hoá” (Điều 6); “Tất cả công dân Việt Nam đều bình đẳng trước pháp luật, đều được tham gia chính quyền và công cuộc kiến quốc tuỳ theo tài năng và đức hạnh của mình”(Điều 7)…

Trải qua hơn nửa thế kỷ, cùng với công cuộc bảo vệ, xây dựng, đổi mới, hiện đại hoá, đất nước ta đã lớn mạnh vượt trội, có vị thế vững vàng trên trường quốc tế. Sau Hiến pháp đầu tiên, chúng ta đã có 3 Hiến pháp và có cả một hệ thống luật, các văn bản dưới luật. Nhưng những nguyên tắc cốt lõi vẫn thế, vẫn như ngày Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời. Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển, cho đến nay, đã có bao thói hư, tật xấu như quan liêu, tham nhũng, tha hoá đạo đức, lối sống, tha hoá quyền lực…phát sinh, phát triển. Nhiều người lãnh đạo đang nắm quyền, quản lý, nhiều cán bộ được giao nhiệm vụ bỗng quên mình chỉ là người được nhân dân trao quyền, được nhân dân tín nhiệm đảm trách nhiệm vụ chung. Họ nhầm tưởng họ mới là người “ăn trên, ngồi trốc”, được quyền ban phát, ơn huệ cho cấp dưới, cho người dân, nhìn người dân như người đến để “cầu cạnh”, để ” xin xỏ”. Có cán bộ chỉ làm nhiệm vụ tiếp nhận công văn, giấy tờ cũng có thể lên mặt hạch sách, thậm chí sách nhiễu, cố tình gây khó khăn. Tệ tham nhũng vặt nảy sinh với nạn phong bì, hầu bao bôi trơn. Tham nhũng lớn với những liên minh ma quỷ chia chác, phần trăm, độc quyền, lợi ích nhóm, thu vén cho cá nhân. Những người lãnh đạo, cán bộ nói trên đã thiếu trách nhiệm công dân, chưa làm tròn nghĩa vụ, trách nhiệm của mình, thiếu hiểu biết pháp luật, vi phạm Hiến pháp và pháp luật.

Thực tế, cho đến nay, nhiều người dân cũng chưa thực sự hiểu hết quyền, nghĩa vụ của mình. Nhiều người cầm lá phiếu, đi bầu cũng là để “cho xong”. Chủ trương, chính sách, thông tin, pháp luật, nhiều khi ít được quan tâm. Nhiều cuộc họp quan trọng quyết định vấn đề của địa phương, đất nước vẫn có không ít người đứng ngoài cuộc, không có ý kiến, chính kiến. Khi vào các công việc liên quan đến lợi ích cá nhân nhiều khi họ lại tiếp tay cho tham nhũng với việc đưa phong bao, chạy chọt. Tình trạng người dân vô tình vi phạm pháp luật, thậm chí cố tình vi phạm pháp luật cũng khá nhiều. Chỉ đơn cử như trong lĩnh vực tham gia giao thông, có người ngày nào cũng vi phạm luật: đi xe máy không mang giấy tờ, không đội mũ bảo hiểm, đi không đúng làn đường, vượt đèn đỏ… Chưa nói đến hiện tượng công dân không làm chủ được bản thân, thực hiện những hành vi mất tính người.

Xã hội chỉ thực sự phát triển vững bền, trở nên văn minh khi mọi người dân từ cán bộ cao cấp cho đến dân thường ý thức sâu sắc về quyền, trách nhiệm công dân của mình, thực hiện tốt quyền, nghĩa vụ của mình.

Những ngày kỷ niệm, hướng về Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9 này cũng là những ngày Đảng ta cùng toàn dân đang quyết tâm thực hiện tốt Nghị quyết Trung ương 4 khoá XI. Mọi cán bộ, đảng viên, trước hết là những cán bộ cấp cao, những người có trách nhiệm đang tiến hành kiểm điểm, soi lại mình từ ý thức trách nhiệm đối với Tổ quốc, với nhân dân cho đến những hoạt động, hành vi mà mình đã làm được cho Tổ quốc, cho nhân dân…để tự làm trong sạch mình, làm trong sạch đội ngũ Đảng, đội ngũ cán bộ, lãnh đạo. Mỗi người dân cũng cần ý thức, tự kiểm điểm lại mình, những việc gì mình đã làm đúng, làm sai, những việc gì cần làm để làm tròn trách nhiệm công dân của mình.

Nhận thức sâu sắc về quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân, Kết luận về tổng kết việc thi hành Hiến pháp năm 1992 mới đây của Đảng cũng đã chỉ rõ một trong những nội dung quan trọng cơ bản được định hướng, sửa đổi, nâng cao hơn nữa Hiến pháp mới là phát huy nhân tố con người, thể hiện sâu sắc hơn quan điểm bảo vệ, tôn trọng quyền con người, đảm bảo thực hiện tốt hơn quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân.

Kiên Long
daidoanket.vn

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám 1945 dẫn tới việc khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa có ý nghĩa to lớn đối với dân tộc ta và có ý nghĩa quốc tế sâu sắc.

Cách mạng Tháng Tám là một trong những trang sử vẻ vang nhất, chói lọi nhất của lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Bằng thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, nhân dân ta đã đập tan ách phát-xít Nhật, lật đổ ách thống trị của thực dân Pháp gần 100 năm, xóa bỏ chế độ phong kiến hàng nghìn năm, đưa dân tộc Việt Nam bước sang kỷ nguyên mới – kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Nhân dân ta từ thân phận nô lệ đã trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của mình. Ðảng ta từ khi ra đời bị khủng bố dã man, đã trở thành đảng lãnh đạo chính quyền, lãnh đạo xã hội.

Từ cuối thế kỷ 19, sau khi xâm lược nước ta, thực dân Pháp đã thi hành chính sách thống trị vô cùng tàn bạo. Chúng chia cắt đất nước ta, xóa tên nước Việt Nam trên bản đồ thế giới, thẳng tay chém giết những người yêu nước, cướp đoạt ruộng đất, tài nguyên, bóc lột dân ta đến tận xương tủy, thực hiện chính sách ngu dân, dùng thuốc phiện, rượu cồn làm cho nòi giống ta suy nhược.

Khi phát-xít Nhật xâm lăng Ðông Dương, thực dân Pháp quỳ gối đầu hàng, dân ta chịu hai tầng áp bức: quân phiệt Nhật và thực dân Pháp. Cuối năm 1944, đầu năm 1945, hơn hai triệu đồng bào ta bị chết đói thảm thương.

Tiếp nối truyền thống bất khuất chống ngoại xâm của dân tộc, biết bao bậc trung nghĩa đứng lên chống thực dân Pháp giành độc lập, nhưng đều thất bại vì không có một đường lối cứu nước đúng đắn. Chủ tịch Hồ Chí Minh là người Việt Nam đầu tiên tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lê-nin – lý luận cách mạng tiên tiến của thời đại – đã tìm thấy con đường cứu nước đúng đắn và sáng lập ra Ðảng Cộng sản Việt Nam.

Dưới sự lãnh đạo của Ðảng, nhân dân ta đã tiến hành các cao trào cách mạng, vượt qua bao hy sinh, tổn thất để giành thắng lợi trong Cách mạng Tháng Tám, đem lại cuộc biến đổi xã hội chưa từng có và tạo ra bước ngoặt vĩ đại của lịch sử dân tộc.

Hình ảnh Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập – Đỉnh cao thắng lợi cách mạng tháng Tám 1945
(Ảnh: Tuấn Anh)

Cách mạng Tháng Tám đã để lại cho chúng ta những kinh nghiệm lịch sử quý báu, mãi mãi soi sáng các chặng đường cách mạng Việt Nam. Ðó là bài học giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; xác định và kết hợp đúng đắn các nhiệm vụ chiến lược trong từng thời kỳ cách mạng; bài học về phát động sức mạnh toàn dân tộc, lấy sức mạnh của đội quân chủ lực công – nông làm nòng cốt; bài học thực hiện triệt để phương châm “thêm bạn bớt thù”; bài học về nghệ thuật khởi nghĩa, nghệ thuật tạo thời cơ và nắm bắt thời cơ; bài học về xây dựng một đảng Mác – Lê-nin có bản lĩnh chính trị vững vàng, có trí tuệ sáng suốt, thường xuyên vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức, gắn bó mật thiết với nhân dân, có đội ngũ cán bộ, đảng viên tiên phong, gương mẫu, chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân, cùng nhiều bài học khác.

60 năm qua, tiếp nối truyền thống và phát huy thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, Ðảng ta đã lãnh đạo toàn dân, toàn quân giành thắng lợi vẻ vang trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược cũng như trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Nhìn lại những thắng lợi đã qua, chúng ta càng thấy tầm vóc vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám.

Cách mạng Tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, đem lại niềm tin tự giải phóng, cổ vũ mạnh mẽ cuộc đấu tranh của các dân tộc bị áp bức chống ách nô dịch của chủ nghĩa đế quốc, mở ra thời kỳ tan rã của chủ nghĩa thực dân trên toàn thế giới. Ðánh giá ý nghĩa lịch sử của Cách mạng Tháng Tám, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Chẳng những giai cấp lao động và nhân dân Việt Nam ta có thể tự hào, mà giai cấp lao động và những dân tộc bị áp bức nơi khác cũng có thể tự hào rằng: Lần này là lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng của các dân tộc thuộc địa và nửa thuộc địa, một Ðảng mới 15 tuổi đã lãnh đạo cách mạng thành công, đã nắm chính quyền toàn quốc”(1).

Cách mạng Tháng Tám thành công là thắng lợi của đường lối giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Ngọn cờ đó đã dẫn dắt nhân dân ta giành thắng lợi suốt 60 năm qua. Tiếp bước con đường của Cách mạng Tháng Tám, trước yêu cầu phát triển đất nước và trước những thời cơ và nguy cơ, Ðảng ta và nhân dân ta xác định hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam hiện nay là xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Hiện nay, nhiệm vụ trước hết phải chăm lo xây dựng đất nước mạnh lên về mọi mặt, ngăn ngừa mọi sự chống phá của các thế lực thù địch. Vì vậy, nhiệm vụ phát triển kinh tế, đẩy mạnh CNH, HÐH được Ðảng xác định là nhiệm vụ trung tâm.

60 năm trước đây, Cách mạng Tháng Tám đã giải phóng các tầng lớp nhân dân khỏi ách thống trị, bóc lột của chế độ thực dân phong kiến, đem lại cho mọi người dân Việt Nam quyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc. Ðộc lập, tự do, hạnh phúc luôn là mục tiêu nhất quán của chế độ mới. Ngày nay, Ðảng, Nhà nước và nhân dân ta cũng đang tiếp tục phấn đấu theo mục tiêu nhân văn cao cả đó.

Phát huy bản sắc truyền thống “Cả nước một lòng, toàn dân đánh giặc” của dân tộc, Cách mạng Tháng Tám là biểu tượng sáng ngời của ý chí quật khởi của cả dân tộc. Thấm nhuần sâu sắc kinh nghiệm đại đoàn kết dân tộc của Cách mạng Tháng Tám, hơn lúc nào hết, ngày nay chúng ta phải phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, đoàn kết các dân tộc, các tôn giáo, các giai cấp, tầng lớp, mọi thành phần kinh tế, mọi giới, mọi thành viên trong đại gia đình dân tộc Việt Nam dù sống trong nước hay ở nước ngoài, hướng sức mạnh đó vào mục tiêu giữ vững độc lập, thống nhất, vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Vào thời điểm Cách mạng Tháng Tám 1945, vị thế nước ta trên trường quốc tế còn thấp, nhưng Ðảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nắm chắc và dự đoán đúng tình hình thế giới, tận dụng thời cơ, phối hợp hành động, làm chuyển hóa so sánh thế và lực giữa ta và địch, tạo nên sức mạnh tổng hợp áp đảo kẻ thù. Ngày nay, chúng ta có thời cơ hơn để kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, lấy tự lập tự cường, dựa vào sức mình là chính, đồng thời tranh thủ tối đa những điều kiện quốc tế thuận lợi để bồi bổ sức mạnh dân tộc và kết hợp với sức mạnh quốc tế thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Lãnh đạo toàn dân làm Tổng khởi nghĩa Tháng Tám, Ðảng ta lúc đó chỉ có 5.000 đảng viên và phải hoạt động bí mật, điều kiện thông tin liên lạc để lãnh đạo, chỉ đạo phong trào toàn quốc hết sức khó khăn. Nhưng nhờ có đường lối đúng đắn của Ðảng và Bác Hồ, sự chủ động, sáng tạo của tổ chức đảng, đoàn thể quần chúng và nhân dân ở các địa phương nên khởi nghĩa đã nổ ra đồng loạt và có sự phối hợp từng vùng, từng miền và trên phạm vi cả nước. Ðó là một bài học hết sức quý báu về sự lãnh đạo của Ðảng và xây dựng Ðảng trong bất cứ thời kỳ cách mạng nào.

Nắm bắt thời cơ, vượt qua thách thức, thực hiện có kết quả hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng là vấn đề có ý nghĩa sống còn của nước ta hiện nay. Chúng ta vững tin rằng, dưới sự lãnh đạo của Ðảng một dân tộc đã rửa được nỗi nhục mất nước, một dân tộc đi tiên phong chống chủ nghĩa thực dân, chủ nghĩa đế quốc, thì dân tộc ấy nhất định có đủ nghị lực và sức mạnh chiến thắng nghèo nàn, lạc hậu, tiến lên sánh vai cùng các dân tộc trên thế giới.

Nguồn hochiminhhoc.com (BT)
thanhnienxungphongbd.com.vn

Ngày 27-8-1945, tại Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh triệu tập phiên họp đầu tiên của Ủy ban Dân tộc giải phóng.

Trong bối cảnh Cách mạng Tháng Tám thành công, để củng cố và xây dựng chính quyền cách mạng, ngày 27-8-1945, tại Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh triệu tập phiên họp đầu tiên của Ủy ban Dân tộc giải phóng. Người đưa ra đề nghị cụ thể về chính sách đại đoàn kết dân tộc để thành lập Chính phủ thống nhất quốc gia, bao gồm cả những đại diện các đảng phái yêu nước và những nhân sĩ không đảng phái, những nhân vật có danh vọng trong xã hội.

Tuân theo Chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Ủy ban Dân tộc giải phóng đã quyết định tự cải tổ, mời thêm một số nhân sĩ tham gia Chính phủ đặng cùng nhau gánh vác nhiệm vụ mà quốc dân giao phó. Chính phủ lâm thời không phải là chính phủ riêng của Mặt trận Độc lập Đồng minh… Nó là một chính phủ thống nhất quốc gia giữ trọng trách là chỉ đạo cho toàn quốc, đợi ngày triệu tập được Quốc hội để cử ra một Chính phủ Dân chủ cộng hòa chính thức. Hồ Chí Minh đã được bầu làm Chủ tịch Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa. Đánh giá toàn bộ sự kiện trọng đại này, Bác Hồ viết: “Đó là một cử chỉ vô tư, tốt đẹp, không ham chuộng địa vị, đặt lợi ích của dân tộc, của đoàn kết toàn dân lên trên lợi ích cá nhân”.

Có thể nói, trong nhiều cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, không có nhiều nước trên thế giới làm được việc thành lập Chính phủ trước khi giành được chính quyền. Nước ta, dưới sự lãnh đạo tài tình của Đảng và Bác Hồ đã làm được điều đó. Đình Tân Trào là nơi Đại hội đại biểu Quốc dân tán thành chủ trương của Đảng và Tổng bộ Việt Minh về Tổng khởi nghĩa và quyết định lập Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam tức Chính phủ lâm thời do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Ít ai có thể hình dung, chỉ mấy ngày sau đó, ngày 19-8-1945, Chính phủ non trẻ ấy đã lãnh đạo thành công cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Chỉ hơn một tuần sau đó, ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc Tuyên ngôn độc lập, tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ cộng hoà.

Chính phủ được kiện toàn sau Cách mạng Tháng Tám là một Chính phủ gọn nhẹ và hiệu quả, một Chính phủ mang bản chất giai cấp công nhân, có tính dân tộc và nhân dân. Cùng với những người cộng sản, Bác Hồ đã chú ý mời các nhân sĩ, trí thức, những người yêu nước, thực sự có tài, có đức tiêu biểu cho nhân dân vào tham gia Chính phủ. Cái tài của Bác là tập hợp được tất cả những người dù không thích nhau về tình cảm, về tư tưởng, về chính kiến… nhưng thống nhất ở chỗ đặt lợi ích của nhân dân, của độc lập dân tộc lên trên hết, cùng đoàn kết xây dựng một chính quyền mạnh.

Sự ra đời và từng bước cải tổ cho phù hợp với điều kiện thực tế của Chính phủ Việt Nam sau Cách mạng Tháng Tám thể hiện sự lãnh đạo tài tình của Đảng và đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời khẳng định sức mạnh khối đại đoàn kết dân tộc và khát vọng tự do của một dân tộc anh hùng.

Theo Báo Hải Dương online
Huyền Trang (st)
bqllang.gov.vn

Trong lịch sử mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc ta đã viết nên nhiều trang sử vẻ vang với những chiến công chói lọi chống giặc ngoại xâm, trong đó có thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là chiến công chói lọi trong lịch sử dân tộc.

Ðánh giá ý nghĩa lịch sử của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Chẳng những giai cấp lao động và nhân dân Việt Nam ta có thể tự hào, mà giai cấp lao động và những dân tộc bị áp bức nơi khác cũng có thể tự hào rằng: lần này là lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng của các dân tộc thuộc địa và nửa thuộc địa, một Đảng mới 15 tuổi đã lãnh đạo cách mạng thành công, đã nắm chính quyền toàn quốc” (1).

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã đưa nhân dân ta giành lại được độc lập dân tộc trong tay phát xít Nhật và thực dân Pháp, đưa đất nước thoát khỏi cảnh mất nước, lầm than, chìm đắm trong vòng nô lệ hơn 80 năm; đồng thời đây cũng là phát súng lệnh mở ra kỷ nguyên độc lập dân tộc trên toàn thế giới, tạo điều kiện cho hàng loạt nước Á – Phi giành được độc lập dân tộc dưới các mức độ khác nhau, chấm dứt về cơ bản chủ nghĩa thực dân cũ thống trị hơn 300 năm ở nhiều dân tộc trên thế giới.

Bác Hồ thăm lớp Bình dân học vụ. Ảnh: T.L

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã để lại nhiều bài học lớn mang tính nguyên lý có giá trị vĩnh hằng cho nhân dân ta và nhiều dân tộc khác cùng cảnh ngộ tương đồng trên thế giới:

Đó là bài học “Đem sức ta mà tự giải phóng cho ta” (Nguyễn Ái Quốc). Nhờ vậy mà một dân tộc không đông, diện tích không rộng, nhưng dưới sự lãnh đạo của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và Đảng Cộng sản Việt Nam chỉ với trên 6.000 đảng viên cộng sản đã động viên, tổ chức được sức mạnh phi thường của hơn 20 triệu nhân dân giác ngộ, cả nước nhất tề đứng lên, chỉ sau một tuần lễ đã đập tan bộ máy cai trị của bọn thực dân, phong kiến từ làng, xã đến triều đình phong kiến, giành được chính quyền về tay nhân dân.

Đó là bài học giành độc lập dân tộc phải đi đôi với đem lại tự do và ấm no, hạnh phúc cho nhân dân. Ngay sau khi chính quyền cách mạng mới được thành lập, Chính phủ Cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã phát động đồng thời thực hiện 3 cuộc vận động lớn “diệt giặc đói”, “diệt giặc dốt”, “diệt giặc ngoại xâm” và chủ trương “tín ngưỡng tự do và lương giáo đoàn kết” (2).

Đó là bài học giành chính quyền phải đi đôi với bảo vệ chính quyền. Bài học này không chỉ khi chính quyền cách mạng còn non trẻ như “ngàn cân treo sợi tóc”, mà cả khi phải liên tục tiến hành 2 cuộc kháng chiến trường kỳ vô cùng gian khổ, không nề hy sinh để bảo vệ, phát triển thành quả Cách mạng Tháng Tám và hoàn thành sự nghiệp vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám là giải phóng hoàn toàn dân tộc, thống nhất đất nước, thu giang sơn gấm vóc Việt Nam về một mối, chấm dứt vĩnh viễn ách nô lệ ngoại bang và họa chia cắt đất nước.

Đó là bài học về xây dựng, đổi mới thượng tầng kiến trúc xã hội phải đi đôi, được xây dựng trên nền tảng xã hội vững mạnh và cơ sở vật chất – kỹ thuật hùng cường. Trong chiến tranh, đó là xây dựng và phát triển nền kinh tế thời chiến, làm cơ sở hậu phương vững chắc cho tiền tuyến và bồi dưỡng sức dân cho chiến đấu lâu dài.

Khi đất nước sạch bóng quân thù, kịp thời chuyển nền kinh tế thời chiến sang thời bình; quan trọng hơn là kịp thời đổi mới toàn diện nền kinh tế – thực chất là xây dựng mới nền kinh tế nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững nền kinh tế trong thời kỳ mới phù hợp với sự phát triển bứt phá của nền kinh tế thế giới được thúc đẩy bằng sự bùng nổ về khoa học – công nghệ của kỷ nguyên kinh tế tri thức.

Sự đổi mới và phát triển kinh tế theo tinh thần “đem sức ta mà làm nên sự nghiệp của ta” và “công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân” – (Hồ Chí Minh ngày 15-10-1949).

Những bài học bất hủ của Cách mạng Tháng Tám có giá trị vĩnh hằng được Đảng ta kế tục và vận dụng sáng tạo, là tiền đề nhận thức tư tưởng và quan điểm phát triển, đã và đang là động lực to lớn đưa nước ta tiếp tục phát triển toàn diện theo con đường Xã hội chủ nghĩa mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn, nay càng thêm hoàn thiện bằng Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011).

Trong những ngày hân hoan này, chúng ta tưởng nhớ, biết ơn sâu sắc những tấm gương kiên trung, bất khuất đã quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh để làm nên Cách mạng Tháng Tám và nguyện ra sức đóng góp tài năng, sức lực vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh theo định hướng xã hội chủ nghĩa; đồng thời cảnh giác, ngăn ngừa và chống lại mọi luận điệu xằng bậy chống lại sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam – nhân tố quyết định thắng lợi của sự nghiệp cách mạng và tiền đồ tươi sáng của nhân dân ta.

NGUYỄN VĂN THANH
baoapbac.vn

(1). Hồ Chí Minh toàn tập, Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia – năm 2002, tập 6, trang 159.
(2). Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, tập 4, trang 56.