QĐND – LTS: Việc tham chiến trực tiếp của Mỹ đã đẩy chiến tranh Việt Nam vào thời ác liệt nhất. Trong khi Tòa thánh Vatican đã chuyển sang tìm kiếm giải pháp hòa bình cho cuộc chiến thì một hồng y giáo chủ ở Hoa Kỳ vẫn kích động chiến tranh. Đó là Phran -xít Spen -man (Francis Spen-man), “cha đẻ” của nền “đệ nhứt cộng hòa”, theo nhiều tác giả Mỹ. Còn phong trào chống chiến tranh ở phương Tây thậm chí còn gọi cuộc chiến phi nghĩa này của Mỹ là “cuộc chiến tranh của Spen -man”.

Chiến tranh Việt Nam bắt đầu từ đâu?

Hồng y Phran -xít Spen -man (1889-1967) là một chủ đề không mệt mỏi của văn học không hư cấu Hoa Kỳ, nhưng những gì người đọc nhớ được đều là sách bình phẩm, thường khá chua chát, về quãng đời hoạt động của ngài. Đó là các sách như Lễ cầu hồn nước Mỹ: Chúa trời, cha tôi, và cuộc chiến giữa chúng tôi (An American Requiem, God, My Father, and the War that Came Between Us, NXB Mariner Books, 1997), được giải thưởng văn học cao nhất của Mỹ, Vì sao chúng ta đến Việt Nam? Câu chuyện gây sốc về vai trò của Giáo Hội Thiên Chúa trong khởi động cuộc chiến tranh ở Việt Nam (Vietnam Why did we go?: The Shocking Story in the Catholic “Church’s” Role in Starting the Vietnam war; NXB Avro Manhattan), và nhất là cuốn Vị Giáo hoàng của Huê Kỳ: Cuộc đời và thời thế của giáo chủ áo đỏ Spen -man (The American pope: The Life and Times of Francis Cardinal Spen-man, NXB The New York Times Book Co., Inc., 1984) của Giôn Cu -nây (John Cooney). Tác giả Cu -nây đã sử dụng tư liệu từ chính nhật ký của Spen -man, những hồ sơ về Spen -man đã giải mật của FBI, và phỏng vấn nhân chứng để viết cuốn tiểu sử Spen -man được đánh giá rộng rãi là rất có giá trị về lịch sử.

Sách Biến thế giới thành cõi an lạc cho đạo đức giả, dùng hình vẽ Hồng y Spen -man làm bìa minh họa.

Trong cuốn Biến thế giới thành cõi an lạc cho đạo đức giả (Making the World Safe for Hypocrisy, NXB Swallow Press, 1972) tác giả ét -uốt So -ren (Edward Sorel) dùng họa phẩm nổi tiếng Trải qua Giáo hoàng Đề cao vũ khí (Pass the Lord and Praise the Ammunition) của ông, vẽ hình đức Hồng y Spen -man, làm bìa sách. Bức họa này cũng được chú thích dưới là “Cuộc chiến tranh của Spen -man năm 1965” (Spelly’s War in Vietnam 1965), ngụ ý cuộc đổ quân Mỹ vào miền Nam đầu chiến tranh cục bộ [1].

Các bài báo đáng chú ý nói về sự “dính líu” của ngài với chiến tranh Việt Nam thì ta khó có thể điểm hết trong khuôn khổ một bài báo. Ai đó sẽ cãi rằng đó là vì Spen -man đã là vị Tổng tuyên úy của quân đội Mỹ từ trước Thế chiến II, và ngược lại, sẽ có người nhấn mạnh, rằng sinh thời, Ngài còn cổ vũ vài cuộc “binh đao” khác: Như các cuộc xâm lược Cu -ba (Vịnh Con lợn, năm 1961 thời Ken -nơ-di), hay Cộng hòa Dominica (1965-1966 thời Giôn -xơn)

Tuy nhiên, đức Hồng y Spen -man hẳn là giáo chủ đầu tiên “bị” con chiên tới biểu tình trước giáo đường “đại bản doanh” lẫn dinh thự riêng. Nguyên do là chiến tranh ở Việt Nam, một cuộc chiến lần đầu tiên được đặt tên là “cuộc chiến tranh của Spen -man”.

Giêm-xơ Ke -rôn (James Caroll), tác giả cuốn Lễ cầu hồn nước Mỹ…, sinh ra trong gia đình quen biết riêng với Hồng y Spen -man cũng khẳng định: “Chiến tranh ở Việt Nam do chính Spen -man khởi động (The Vietnam War began as Spen-man’s).

Các tác giả nghiên cứu về Hồng y Spen -man nghĩ rằng, ngài đã có ảnh hưởng lớn lao để Tổng thống Ai -xen-hao (Eisenhower) công bố thuyết Domino: “Đang tiềm tàng một chuỗi các sự kiện nối nhau, éông Dương mất, sẽ đến lượt Miến Điện, Thái Lan, các nước vùng bán đảo (ý nói Ma -lai-xi-a, Xin-ga-po), rồi In -àö-nê-xi-a”.

Trong sách “Vị Giáo Hoàng của Huê Kỳ: Cuộc đời và thời thế của giáo chủ áo đỏ Spen -man”, tác giả dành hàng chục trang nói về chủ đề Spen -man và Việt Nam, khẳng định, nếu Spen -man không tìm kiếm những “chí sĩ” như Ngô Đình Diệm để tài trợ, người ta không thể dựng lên cuộc chiến tranh ở Việt Nam.

Sách “Dòng Jesuit và sự bội phản của giáo hội La Mã” (The Jesuits: The Society of Jesus and the Betrayal of the Roman Catholic Church, NXB Linden, Simon & Schuster, 1987), của tác giả Ma -la-chi Mar-tin, người đã rời bỏ áo lễ thày tu sau nhiều chức vụ quan trọng ở Giáo hội chỉ ra Spen -man (và Tòa thánh Vatican) đã dẫn đường người Mỹ đưa Ngô Đình Diệm lên, và dấn vào “đoạn trường” ở Việt Nam.

“Con nuôi” đại giáo chủ

Từ điển wikipedia cho hay Spen -man học cùng với Ngô Đình Thục ở Trường truyền giáo Roma trước những năm 30 [2]. Họ gặp lại nhau ở Sài Gòn ngay trước ngưỡng cửa thập kỷ 50 [3], khi Spen-man đã hào hùng với ảnh hưởng cả trong lẫn ngoài quân lực Mỹ. Sử liệu tiếng Việt cho rằng Tổng giám mục Sài Gòn người Pháp Giăng Cát -xen (Jean Cassaigne) đã mời Tổng giám mục Vĩnh Long Ngô Đình Thục lên dự buổi tiếp đón Spen -man tại Sài Gòn, 25-5-1948 trong một tái ngộ mang tính định mệnh. Đây hẳn là một cú huých quyết định để Ngô Đình Thục quyết mang ông em Ngô Đình Diệm, đã hàng chục năm rời khỏi chính trường, sang Hoa Kỳ và Rô -ma, tiếng là để dự năm thánh 1950. Cuộc tráng men “lực lượng thứ ba” (vừa chống cộng, vừa chống Pháp) ở Vatican và nhất là ở Hoa Kỳ sẽ dẫn tới sự tái xuất của chính khách lưu vong Ngô Đình Diệm ở Sài Gòn vào đúng lúc ông chủ Pháp vừa ngã ngựa ở thung lũng Điện Biên.

Nhiều nghiên cứu trong ngoài nước nhất trí cho rằng, ông Ngô Đình Diệm có ít nhất hai vị “cha nuôi” người Hoa Kỳ quyền oai tối thượng: Hồng y Spen -man, và… trùm CIA A -len Đa -lớt (Allen Dulles).

Một biên niên của “Đệ nhứt Cộng hòa”

Các tác giả nghiên cứu về mối quan hệ “cha – con” của Đức Hồng y giỏi việc binh đao, và ngài chí sĩ họ Ngô sắp xếp một niên biểu khái lược như sau:

Năm 1951 Diệm sang Mỹ gặp Spen -man. Vị Hồng y lần lượt giới thiệu viên cựu quan triều Nguyễn, Ngô Đình Diệm với thẩm phán tối cao pháp viện Uy -li-am Đâu -glát (William O. Douglas); thượng nghị sĩ Mai -cơn Man -xphiu (Michael Mansfield); Ken-nơ-đi (Kennedy) tổng thống tương lai và phụ thân của ông này; rồi sếp CIA A -len Đa -lớt [4] … Theo Vị Giáo Hoàng của Huê Kỳ …, tr. 242, Spen-man xúc tiến cẩn thận việc sắp xếp chiến dịch nặn ra chế độ Diệm.

Giữa tháng 6-1954, theo hồi ký của Bảo Đại, phía Mỹ ép cựu vương này phong thủ tướng cho Diệm tại Pa -ri. Diệm được Mỹ đưa về Sài Gòn một tháng trước khi Hiệp định Geneva được ký kết.

Năm 1955 nhóm CIA của “phù thủy” ét -uất Len -xđên (Edward Landsdale) phù phép trong “trưng cầu dân ý” phế truất Bảo Đại, tôn phò Ngô Đình Diệm. Diệm lên ngôi “quốc trưởng” với tỷ lệ 92,2%, con số cao hơn cả tổng số cử tri đi bầu (!), theo Stan-lây Kác -nâu (Stanley Karnow) trong Việt Nam, một thiên sử (Vietnam A History, NXB Viking, 1983 trang 239).

Cùng kỳ, theo J. Dunn-gan và A. No -fi, trong Những bí mật nhỏ bẩn thỉu của cuộc chiến tranh Việt Nam, (Dirty Little Secrets of the Vietnam war, NXB Thomas Dunne Books, 1999, tr. 257), Tổng thống Mỹ Eisenhower gửi công hàm chính thức Ngô Đình Diệm cho biết từ đây Mỹ, chứ không còn là Pháp, sẽ viện trợ trực tiếp cho chính quyền Sài Gòn. Từ đó, hàng năm Mỹ viện trợ khoảng 500 triệu đô -la cho chính quyền Diệm.

Các sử liệu cho hay, ngoài viện trợ của chính quyền Mỹ qua quỹ Dịch vụ cứu nạn của Nhà thờ Ki -tô giáo (Catholic Relief Services), đích thân Hồng y Spen -man thăm Sài Gòn, tài trợ thêm cho quỹ này 100 nghìn USD để giúp tái định cư người di cư. …

Tới 1963, Ngô Đình Diệm “thất sủng” chưa từng có. Tháng 11-1963, Spen-man đã làm ngơ (có nguồn nói bật đèn xanh) cho vụ diệt “con nuôi” Ngô Đình Diệm.

Cuốn Truyền thống nhân đạo trong kỷ nguyên Việt Nam (The human tradition in the Vietnam era, NXB Scholarly Resources, 2000) của Đê -vít An -àú-xơn (David L. Anderson), viết tại trang 3: “Uyn-xơn Mít -xcam-bơ khám phá đời sống của Spen -man và vai trò của ông ta như một phát ngôn viên của tâm lý chống cộng trong văn hóa chiến tranh lạnh ở Mỹ. Mít -xcam-bơ cũng khảo sát quan hệ của Spen -man với Ngô Đình Diệm, Tổng thống miền Nam, cũng là một kẻ sùng đạo dòng La Mã. Ngay cả sau khi Diệm chết năm 1963, Spen-man tiếp tục vai “Cha tuyên úy trưởng cho chiến tranh Việt Nam” (unofficially – không được chính thức tấn phong). Ngay cả sau khi Diệm chết, vị Hồng y này vẫn sắt đá bảo vệ “sự chính nghĩa” của cuộc can thiệp vào Việt Nam của Mỹ, bất chấp tâm lý chống chiến tranh lan rộng.

Lê Đỗ Huy
qdnd.vn

[1] http://granddesignexposed.com/who/rules.html
[2] http://en.wikipedia.org/wiki/Ngo_Dinh_Thuc
[3] http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%AAr%C3%B4_M%C3%A1ctin%C3%B4_Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Th%E1%BB%A5c
[4] Vì sao chúng ta đến Việt Nam, chương 7, Những nhân vật đứng đằng sau cuộc chiến tranh Việt Nam. http://www.reformation.org/chapter7.html