(ĐCSVN) – Ngót nghét gần 30 năm trôi qua kể từ khi cả nước thực hiện phát động của Ban Bí thư xây dựng phong trào “ao cá Bác Hồ”. Giờ đây, nhìn lại phong trào ấy, mới thấy, chính từ sự quan tâm của Bác đến người nông dân, nông nghiệp – nông thôn, nghề nuôi cá nước ngọt đã phát triển mạnh như ngày nay. Không dừng lại ở đó, ao cá Bác Hồ còn là một không gian văn hoá, một nơi hội tụ những tình cảm cộng đồng, không chỉ của hôm qua mà cả hôm nay…

Ao cá Bác Hồ khơi dậy nghề cá

Chúng tôi về Quỳnh Phụ, một huyện chiêm trũng thuộc diện “chiêm khê mùa thối” của Thái Bình năm xưa, nay đã thành vùng có năng suất thâm canh lúa cao nhất tỉnh, có nghề nuôi cá rất phát triển vì nơi đây cũng là nơi có nhiều ao hồ nhất tỉnh. Có một điều khiến chúng tôi chú ý là ven nhiều ao hồ lớn, vẫn còn nguyên tấm biển “ao cá Bác Hồ”. Ông Phạm Văn Tổng, chủ tịch xã An Ấp, xã “rốn trũng” nhất huyện, gần như 100% hộ gia đình có ao cá xúc động hồi tưởng lại: Mô hình VAC và “cánh đồng 50 triệu/ha” đang giúp xã ngày càng giàu mạnh có một cái “nền” gốc từ nghề nuôi cá, từ những “ao cá Bác Hồ”. Những năm 80, gần như 100% các hợp tác xã ở Thái Bình đều có ao cá Bác Hồ. Ở An Ấp, ao cá Bác Hồ của toàn xã là một hồ rộng tới hơn 2 ha. Ao là nơi ươm cá giống, cung cấp cho ao của các hộ gia đình…

Nói về sự ra đời của những ao cá Bác Hồ, ông Nguyễn Văn Công, cán bộ Khu di tích Phủ Chủ tịch cho biết: Sinh thời, Bác Hồ rất quan tâm đến nghề nuôi cá, Người từng căn dặn: “Dân ta có nghề nuôi cá cổ truyền, điều quan trọng là phải có quyết tâm, có kế hoạch tốt thì sẽ có cá ăn, nuôi cá sẽ có kết quả. Chính Người đã giành thời gian, công sức phát triển hồ nước trong Phủ Chủ tịch thành ao cá lớn. Trước tháng 10 – 1954, trong vườn sau Phủ toàn quyền Đông Dương (sau là Phủ Chủ tịch) có một hồ nước chứa cho hươu nai xuống uống. Khi về tiếp quản, Bác Hồ đã chỉ đạo cho anh em bảo vệ sửa lại ao, vớt bùn để nuôi cá. Hàng ngày sau giờ làm việc, Người vẫn giành thời gian cho cá ăn. Nhờ sự chăm sóc chu đáo của Bác, cá lớn rất nhanh, có con lên tới 24kg. Theo số liệu của Ban Quản lý khu di tích Phủ Chủ tịch, ao cá Bác Hồ có diện tích hơn 3.000 m2 có tới 5 tấn cá các loại, thuộc 14 loài. Nhiều loài cá được Bác trực tiếp nuôi dưỡng vẫn còn phát triển đến ngày nay. Năm 1959, hợp tác xã Tiền Phong (Yên Sở – Thanh Trì – Hà Nội) là đơn vị đầu tiên được Bác gửi tặng cá rô phi giống và họ đã nhân rộng hàng trăm ao cá Bác Hồ kiểu mẫu. Năm 1979, nhân kỷ niệm 10 năm thực hiện Di chúc của Người, theo sáng kiến của Bộ Thuỷ sản, Ban Bí thư TƯ Đảng nhất trí phát động phong trào “Ao cá Bác Hồ” trong cả nước. Các làng, xã, cơ quan, xí nghiệp, đơn vị bộ đội…đều có ao cá Bác Hồ. Nghề nuôi cá nước ngọt phát triển mạnh cho đến ngày nay nhờ đó.

Không gian văn hoá

Không chỉ là những cái ao nuôi cá, ao cá Bác Hồ còn là “không gian văn hoá” của nhiều sinh hoạt cộng đồng. Vui nhất là vào các dịp lễ Quốc khánh 2/9, rằm trung thu…Đoàn thanh niên tổ chức cắm trại, thi văn nghệ ven ao cá Bác Hồ, có nhiều trò chơi như: thi bơi lội, đi cầu Kiều, lặn bắt vịt…-ông Phạm Văn Tổng kể tiếp về ao cá Bác Hồ ở quê mình. Còn ông Nguyễn Xuân Văn, cũng ở xã An Ấp, nguyên bộ đội đoàn B20 thì ví ao cá Bác Hồ trong các đơn vị quân đội ngày ấy cũng có ý nghĩa thiêng liêng, sâu sắc như những phòng Hồ Chí Minh bây giờ…

Riêng ao cá Bác Hồ ở Phủ Chủ tịch hiện nay vẫn là một trong những nơi hấp dẫn nhiều du khách đến tham quan, tìm hiểu. Các bạn trẻ đến đây không chỉ được ngắm nghía, vui đùa cùng đàn cá mà còn được nghe những câu chuyện sâu sắc về Bác ven ao cá này.

Ao cá Bác Hồ đã giúp nhân rộng và phát triển nghề nuôi cá nước ngọt. Nhưng sự chuyển đổi mô hình khoán nông nghiệp đã thu hẹp dần các ao tập thể, phát triển kinh tế hộ gia đình gắn với mô hình VAC. Nhiều nơi đã cho tư nhân đấu thầu, thuê ao cá Bác Hồ để nuôi cá. Có nơi các ao cá Bác Hồ cũ bị thu hép để lấy đất phục vụ nhu cầu đô thị hoá. Tuy nhiên, khi đời sống vật chất ngày càng nâng cao thì ngay cả ở những làng quê, một môi trường sống trong lành, có những ao hồ rộng phục vụ sinh hoạt, điều tiết môi trường ngày càng trở thành nhu cầu không thể thiếu. Dấu ấn đẹp về các ao cá Bác Hồ vẫn không hề nhạt phai trong nhiều thế hệ. Nhiều người dân vẫn mong muốn, các làng xã, các đơn vị quân đội khôi phục lại việc xây dựng ao cá Bác Hồ sao cho phù hợp với điều kiện mới…

Nguyễn Văn Minh
dangcongsan.vn