“Việt Nam! Tôi thở tâm hồn Người đây”

(DVT.vn) – Về làng Sen quê Bác vào mùa sen nở, Nữ thi sĩ Blaga Dimitrova coi hương sen thơm ngát mà bà đang hít thở là biểu tượng của tâm hồn Việt Nam.

HÀM CHÂU

Tôi trở về làng Sen quê Bác. Nói “trở về” bởi vì thuở nhỏ đi học, tôi vẫn thường cuốc bộ qua đây, khi ông Cả Khiêm và cô Thanh vẫn còn sống. Quê tôi cũng ở Nam Đàn, Nghệ An. Làng tôi cách làng Sen chẳng bao xa.

Làm báo ở Hà Nội đã hơn nửa thể kỷ, nhưng năm nào tôi cũng sắp xếp thời gian để trở về thăm quê hương bản quán một đôi lần, khi nửa tháng, lúc chỉ vài giờ.

Đi xe lửa vào Vinh, xuống ga, ngồi xe buýt theo con đường hàng tỉnh số 49, qua huyện Hưng Nguyên, lên huyện Nam Đàn. Đến cây số 13, rẽ sang trái một quãng, là đến làng Sen hay còn gọi là làng Kim Liên.

Con đường làng gồ ghề sống trâu thuở trước – khi tôi là một cậu bé học sinh trung học trường huyện – nay đã được mở rộng, trải nhựa phẳng phiu. Hai bên đường, bạch đàn cao vút, tiếng lá reo vi vu trong nắng sớm.

Chiều chiều ra đứng Cồn Sen
Bạch liên trắng bạch, hồng liên đỏ hồng…
Vui nhất là cảnh xã mình
Kim Liên sen tốt, Ngọc Đình chuông kêu…

Người dân khắp nước đổ về thăm ngôi nhà tranh của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc ở làng Sen.

Kim Liên, tên chữ của làng Sen, có nghĩa là sen vàng. Nhưng ở làng Sen này không chỉ có sen vàng, mà còn có sen trắng (bạch liên), sen đỏ (hồng liên) nữa. Sen nở khắp mặt đầm. Hương sen thơm dịu lan xa…

Về làng Sen, ta sẽ hiểu vì sao cô Thanh, người chị gái của Bác Hồ, còn được gọi là Nữ sĩ Bạch Liên.

Ngôi nhà Bác Hồ ở trong thời niên thiếu đơn sơ, thanh bạch như bao nhiêu ngôi nhà khác ở chốn làng quê. Bờ tre xanh. Cánh cổng liếp tre sơ sài. Hoa râm bụt nở hiền hoà bên hai bờ giậu thấp. Dăm ba bụi chuối. Mấy gốc mít, gốc chanh. Vài hàng cau. Một ngôi nhà dọc năm gian. Một ngôi nhà ngang nho nhỏ. Cả hai đều nền đất, mái tranh, phên tre, giại nứa. Trong nhà vẻn vẹn chỉ có mấy thứ: cái sập gỗ, chiếc chõng tre, cái án thư, chiếc võng gai, chum nước, vại cà và vài ba cái nồi đất…

Thời trẻ, cụ Nguyễn Sinh Sắc (còn có tên là Nguyễn Sinh Huy) ở gửi rể bên làng Chùa. Năm 1894 cụ thi đỗ Cử nhân, năm 1901 đỗ Phó bảng (đồng khoa với các cụ Ngô Đức kế, Phan Châu Trinh).

Đây là lần đầu tiên, không những trong làng Kim Liên, mà cả trong toàn xã Chung Cự và toàn tổng Lâm Thịnh, mới có được một người đỗ đại khoa. Thế mà cụ Phó bảng lại chưa hề có nhà ở bên quê nội!

Dân làng bèn bỏ tiền ra mua một ngôi nhà ở dưới xã Xuân La, khiêng về dựng lên trên một thửa đất công rộng non năm sào. Từ đấy gia đình cụ Nguyễn Sinh Sắc dọn về làng Sen. Nhưng rồi, trong những năm gia đình cụ phiêu cư bạt quán, ngôi nhà ấy cũng “trôi giạt” nhiều nơi, bị mua đi bán lại nhiều lần.

Năm 1956, hoà bình trở lại trên miền bắc, dân làng Sen mới tìm chuộc được cột, kèo của ngôi nhà ngày trước, nhặt nhạnh mỗi nơi một thứ, đem về dựng lại trên thửa vườn xưa.

Đường về quê nội Bác Hồ – (Ảnh: Internet)

Và một năm sau, ngày 9/6/1957, Bác Hồ trở về thăm quê hương sau 52 năm xa cách. Lúc bấy giờ ngôi nhà, thửa vườn, lối cổng nhà chưa được khôi phục đúng như ngày trước. Cái ngõ đáng lẽ ở giữa bờ rào, thì lại để một bên. Nhà cũ đằng sau thưng phê nứa, nhà lúc này thưng gỗ ván. Bàn thờ ngày trước chỉ giản đơn là một tấm liếp tre đan mau phía trên trải chiếu, bàn thờ lúc này lát ván phẳng phiu…

Bác Hồ hầu như không quên một tí gì trong ngôi nhà và thửa vườn xưa. Bác chỉ tay vào từng chỗ đất nơi xưa kia có gốc mít, gốc bưởi, cây chanh, cây cau. Bác hỏi xem mấy ngôi mộ trong vườn giờ bốc đi đâu…

Vui chân đi vào lối xóm, Bác tìm xem cái giếng Cốc thuở nào, cái giếng đất nơi cậu bé Nguyễn Sinh Cung vẫn ngồi câu cá. Giếng Cốc vẫn còn, bờ giếng vẫn um tùm cây cỏ, mặt nước vẫn lăn tăn gợn sóng do sự chuyển động của các sinh vật phù du. Bác rẽ sang phía lò rèn cố Điền. Cố Điền đã mất, và anh Điền trai trẻ ngày nào giờ là một cụ già râu tóc bạc phơ.

Rời làng Sen từ tuổi mười lăm, vào Huế, vào Phan Thiết, Sài Gòn; rồi xuống cảng Nhà Rồng đi sang Pháp, sang Anh, sang Đức, Hà Lan; rồi lênh đênh trên tàu thuỷ vòng quanh châu Phi, sang Mỹ và quay trở lại châu Âu; rồi đi qua Liên Xô, Trung Quốc, Xiêm …
Mấy mươi năm phiêu bạt nơi chân trời góc biển, khắp xứ lạ quê người, ấy vậy mà Bác Hồ vẫn không hề quên con người, cảnh vật quê hương, không hề quên một điệu ru hời, một bát canh rau muống, quả cà dầm tương….
Cái “gốc” truyền thống Việt Nam trong lòng Bác sâu bền, vững chãi biết bao, không thể nào bị lung lay, bật rễ trước bão tố bốn phương. Chung đúc tinh hoa của các nền văn hoá đông, tây, kim, cổ, nhưng, ở con người ấy, đố ai tìm thấy một nét lai căng, một cái gì còn sượng. Bởi vì, ngay từ thuở lọt lòng, cậu bé Cung đã được hít thở không khí trong lành của đất trời, sông núi quê hương, cùng ăn, cùng ở với nhân dân thuần hậu, cần cù, và uống nước từ mạch nguồn sâu thẳm của các tầng văn hoá Việt Nam.

Về làng Sen vào mùa sen nở, tôi chợt nhớ đến bài thơ của Nữ thi sĩ Blaga Dimitrova, người Bulgaria, viết về hoa sen, về tâm hồn Việt Nam thanh khiết. Bà đã đến nước ta vào năm 1966, về thăm làng Sen quê Bác Hồ, khi cuộc chiến tranh phá hoại của Mỹ đang diễn ra ác liệt. Bài thơ của bà chỉ có sáu câu, đã được nhà thơ Xuân Diệu dịch ra tiếng Việt:

Hoa sen trắng dịu trên ao
Diệt hơi bùn độc, ngạt ngào trổ hoa
Biến ao thành một vườn thơ
Để tôi đứng lại bên bờ uống hương
Hương thanh ẩn, sức lạ thường!
Việt Nam! Tôi thở tâm hồn người đây.

Nữ thi sĩ nổi tiếng thế giới Blaga Dimitrova, người Bulgaria.

Blaga Dimitrova về sau được bầu làm Phó Tổng thống nước Cộng hòa Bulgaria. Bài thơ của bà cho ta thêm một “luận cứ” để tin rằng việc chọn hoa sen làm quốc hoa là đúng.

Về làng Sen, nhớ đến Bác Hồ, nghĩ tới điều triết lý về biểu tượng hoa sen, ta càng muốn giữ cho tâm hồn mình được luôn luôn trong sạch ngát hương, không bao giờ “hôi tanh mùi bùn”.

H. C.

dvt.vn

Advertisements