“Tiếng hát giữa rừng Pắc Pó” ra đời như thế nào?

Ai đã một lần lên Cao Bằng đều tìm tới khu di tích lịch sử Pắc Pó. Ở đó có dòng suối Lê Nin nước trong vắt lách ra từ những khe núi đá, có ngọn núi Các Mác vút lên trời xanh, có hang Pắc Pó và những con đường mòn từng in dấu chân Bác, có bàn đá chông chênh nơi Bác Hồ viết bao tài liệu quan trọng liên quan tới đường đi và vận mệnh của đất nước. Và ở đó, luôn văng vẳng những câu hát: “Ơ rừng Pắc Bó quê ta nhớ rừng xưa ôm bóng Người/ Bước chân Người đi đất chuyển dời theo Người/ Người về rừng núi theo Người ngày mai tươi sáng…”. Đó là một trong những sáng tác hay nhất của nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ, tuy nhiên và ít người biết, bài hát được viết khi nhạc sĩ mới 23 tuổi và chưa một lần được đặt chân tới Cao Bằng, tới Pắc Pó…

Nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ

Nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ từng khẳng định: “Đúng là cho tới lúc viết tôi chưa từng được lên Cao Bằng nhưng Tiếng hát giữa rừng Pắc Bó được viết xuất phát từ một tình yêu lớn lao với Bác Hồ, nên cảm xúc dạt dào. Có cảm xúc rồi nhưng lại không có thực tế vì Việt Bắc núi rừng, sông suối ra sao tôi chưa từng được biết. Sự ra đời của bài hát là cả một kỉ niệm lớn. Khoảng mùa thu năm 1959, anh Quốc Hương đi tu nghiệp ở Tây về gặp tôi và bảo “Tuệ ơi, Tuệ viết một bài ca về Bác Hồ đi, để mình hát báo cáo với Bác cùng đồng bào miền Nam nhân dịp sang năm mừng thọ Bác 70 tuổi”. Tôi đáp: “Thôi anh đặt các anh khác đi, đề tài này lớn quá, tôi lại chưa lên Việt Bắc, chưa được gần Bác, làm sao có cảm xúc thật”… Tôi không ngờ anh Quốc Hương sau đó rủ tôi ra chợ Đồng Xuân (Hà Nội) tìm mua một cái xe đạp Trung Quốc để chuẩn bị chuyến hành hương lên Việt Bắc của hai anh em. Nhưng thật không may, mua xe xong, hai anh em đạp xe đến Bờ Hồ, loay hoay thế nào lại sa vào đường ray điện khiến xe đạp bị hỏng. Chuyến đi coi như bỏ lỡ vì không còn tiền mua xe. Loại vành xe cỡ 680 rất hiếm nên không thể nói chuyện sửa. “Cái khó ló cái khôn”, bí quá tôi về lục lại tài liệu liên quan đến chiến khu, đặc biệt đọc thuộc lòng bài thơ Việt Bắc của nhà thơ Tố Hữu để lấy chất liệu cho bài hát. Đầu năm 1960, bài hát vừa viết xong được ca sĩ Quốc Hương tập ngay để kịp hát chúc thọ Bác vào dịp 19-5”.

Nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ Tuệ sinh ngày 15-5-1936, quê ở Thanh Chương, Nghệ An. Ngay từ bé, những làn điệu dân ca như hò ví dặm, hát phường vải đã ngấm sâu vào trong máu thịt của ông. Năm 17 tuổi, Nguyễn Tài Tuệ rời quê hương ra đi với hi vọng đi theo con đường nghệ thuật. Ban đầu với sự dẫn dắt của nhạc sĩ Trọng Bằng, Nguyễn Tài Tuệ trở thành một giọng nam cao tham gia trong dàn hợp xướng cùng các nghệ sĩ Chu Minh, Quốc Hương, La Thăng, Mai Khanh… Một thời gian sau đó, Nguyễn Tài Tuệ được cử lên công tác tại Lào Cai, Hà Giang, Yên Bái. Chính những năm tháng này đã đem lại cho ông vốn sống, những hiểu biết quý giá về văn hóa của bà con các dân tộc vùng cao.

Nhạc sĩ Lưu Hữu Phước bảo tôi trước khi đi rằng: Phải nắm lấy cái sli, lượn, cọi, then… mà làm tiết mục cho đoàn. Tất nhiên là làm tiết mục cho đoàn nhưng tôi ý thức rằng phải góp cho cái vốn của người sáng tác… Đoàn chúng tôi vừa làm văn nghệ phục vụ đồng bào, giác ngộ đồng bào, vừa tiễu phỉ… Đôi khi cả đoàn hát cho một gia đình nghe thôi, nhà họ Vương ấy mà cảm tình cách mạng thì sẽ có nhiều người theo cách mạng. Vì vậy khi viết “Tiếng hát giữa rừng Pắc Pó” tất cả tình yêu với Bác và vốn liếng tích lũy được trong những ngày sống ở rừng núi đã được tôi “huy động”.

Bài hát ngợi ca lãnh tụ Hồ Chí Minh, có thể xếp vào hàng xuất sắc nhất về Người. Âm hưởng núi rừng Việt Bắc ngập tràn trong giai điệu và ca từ của bài hát, vừa hoành tráng vừa mang chất sử thi. Sau khi ra đời bài hát đã được các nghệ sĩ tài danh hát trên Đài Tiếng nói Việt Nam như nghệ sĩ ưu tú Bích Liên, nghệ sĩ nhân dân Thanh Huyền, nghệ sĩ ưu tú Tuyết Thanh và người nghe cũng đặc biệt ấn tượng với giọng hát cao vút như suối ngàn của nghệ sĩ nhân dân Lê Dung. Theo nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ, “bài hát được Bác Hồ nghe lần đầu do anh Quốc Hương hát. Đến năm 1962, sau khi trưng cầu ý kiến thính giả Đài Tiếng nói Việt Nam cả hai miền Nam, Bắc, bài “Tiếng hát giữa rừng Pắc Bó” được giải nhất.

Trên nền âm nhạc dân tộc, những giai điệu của Nguyễn Tài Tuệ vút lên, với những “Tiếng hát giữa rừng Pắc Pó”, “Xuân về trên bản”, “Suối Mường Hum còn chảy mãi”, “Lời ca gửi Nọong”, “Xa khơi”… Bằng những giai điệu âm nhạc tuyệt vời này, Nguyễn Tài Tuệ để lại dấu ấn khó phai mờ trong lòng nhiều thế hệ người yêu nhạc. Ông được trao tặng giải thưởng Nhà nước đợt I (2001) về văn học – nghệ thuật vì những đóng góp cho nền âm nhạc nước nhà.

Hương Liên
daidoanket.vn

About these ads