Tự chỉ trích, những lời dạy không bao giờ cũ

Bác Hồ, đồng chí Trường Chinh, đồng chí Lê Duẩn cùng các cháu thiếu nhi.

Bác căn dặn: “Bao giờ sự chỉ trích cũng là tự chỉ trích bônsêvích, nghĩa là để huấn luyện quần chúng và giúp đảng viên tự huấn luyện, để làm tăng uy tín và ảnh hưởng của Đảng”.

Lịch sử như một con sông, dòng chảy không phải lúc nào cũng yên ả. Làm cách mạng lại càng không thể hy vọng vào mọi sự nhất nhất như ý. Nhưng trong những tình huống gian khó, cần phải có cái nhìn nghiêm túc và nghiêm khắc vào bản thân mình và vào hoàn cảnh xung quanh để rút ra những kết luận hữu ích cho tương lai.

Nhìn thẳng sự thật

Cần phải thấy rằng phê bình và tự phê bình đã là vũ khí thiết yếu của những người cộng sản Việt Nam ngay từ những ngày đầu nhen nhóm phong trào cách mạng. Biết được sở đoản của mình và tìm mọi cách tránh hay sửa chữa thì mới có cơ hội thành công. Trong cuốn sách “Đường Cách mệnh” xuất bản lần đầu tiên năm 1927, trong mục “Tư cách người cách mệnh”, Bác Hồ đã nhấn mạnh tới một trong những yêu cầu cao nhất đối với người cộng sản là phải biết “cả quyết sửa lỗi mình”.

Trong báo cáo của Phân hội Việt Nam thuộc Hội Quốc tế chống xâm lược đọc tại Đại hội các đoàn thể cách mạng Việt Nam ở nước ngoài họp tại Liễu Châu (Quảng Tây, Trung Quốc) tháng 3/1944, khi đề cập tới cách lãnh đạo, Bác Hồ cũng nhấn mạnh đến yêu cầu: “Mọi công tác phải có kế hoạch trước khi đưa ra làm, làm xong phải tổ chức kiểm điểm. Tất cả những kinh nghiệm thành công cũng như thất bại đều đăng trên báo bí mật để mọi người nghiên cứu”…

Ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, khi đánh giá hoạt động của cơ quan công quyền các cấp, bao giờ Bác Hồ cũng luôn thẳng thắn gọi đúng tên những khuyết điểm, những căn bệnh, những tệ nạn và yêu cầu “sửa chữa các khuyết điểm khắp các phương diện”. Thí dụ, trong thư gửi các đồng chí tỉnh nhà ngày 17/9/1945, Bác Hồ đã nhấn mạnh:

“Ở các địa phương, những khuyết điểm to nhất là:

a) Khuynh hướng chật hẹp và bao biện. Việc gì cũng do người Việt Minh làm, không biết đem những người có danh vọng hoặc tài cán ở địa phương vào giúp việc.

b) Lạm dụng hình phạt. Những đứa phản quốc có chứng cớ rõ ràng phải trừng trị đã đành. Nhưng chúng ta không nên đào bới những chuyện cũ ra làm án mới. Đối với những người không nguy hiểm lắm, thì nên dùng chính sách cảm hóa, khoan dung, không nên bắt bớ lung tung, không nên tịch thu vô lý, làm cho dân kinh khủng.

c) Kỷ luật không đủ nghiêm. Để cho bọn giả mạo tiếng Chính phủ hoặc tên Việt Minh ức hiếp dân, xoáy tiền dân, lấy đồ đạc của dân, làm cho dân oán.

d) Đề phòng hủ hóa. Cán bộ ta nhiều người “cúc cung tận tụy”, hết sức trung thành với nhiệm vụ, với Chính phủ, với Quốc dân. Nhưng cũng có người hủ hóa, lên mặt làm quan cách mạng, hoặc là độc hành độc đoán, hoặc là dĩ công dinh tư. Thậm chí dùng pháp công để báo thù tư, làm cho dân oán đến Chính phủ và Đoàn thể”.

Và Bác kết luận:

“Những khuyết điểm trên, nhỏ thì làm cho dân chúng hoang mang, lớn thì làm cho nền đoàn kết lay động.

Chúng ta phải lập tức sửa đổi ngay,

Chúng ta không sợ có khuyết điểm,

Chúng ta chỉ sợ không có quyết tâm sửa đổi,

Chúng ta phải lấy lòng “chí công vô tư”.

Chúng ta phải hiểu rõ và theo đúng chính sách của Chính phủ thì những khuyết điểm nói trên sẽ dễ sửa đổi và sự toàn dân đoàn kết sẽ càng vững vàng…”.

Nếu đọc lại các tuyển tập các bài viết của Bác Hồ, dễ thấy là những lời căn dặn như thế của Bác xuất hiện rất nhiều lần, trong những thời điểm khác nhau của cách mạng Việt Nam. Trong thư gửi các đồng chí Bắc Bộ ngày 1/3/1947, Bác viết:

“Nếu một người sơ suất, một việc sơ suất là có thể hỏng việc to.

Vì vậy, chúng ta phải kiên quyết tẩy rửa những khuyết điểm sau đây:

a) Địa phương chủ nghĩa;

b) Óc bè phái;

c) Óc quân phiệt quan liêu;

d) Óc hẹp hòi;

e) Ham chuộng hình thức;

f) Làm việc lối bàn giấy;

g) Vô kỷ luật, kỷ luật không nghiêm;

h) Ích kỷ, hủ hóa…”.

Tháng 10/1947, trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” xuất bản tại chiến khu Việt Bắc, Bác cũng nhấn mạnh tới phương thức phê bình trong đoàn thể:

“Mục đích của phê bình cốt để giúp nhau sửa chữa, giúp nhau tiến bộ. Cốt để sửa đổi cách làm việc cho tốt hơn, đúng hơn. Cốt đoàn kết và thống nhất nội bộ.

Vì vậy phê bình mình cũng như phê bình người phải ráo riết, triệt để, thật thà, không nể nang, không thêm bớt. Phải vạch rõ cả ưu điểm và khuyết điểm. Đồng thời chớ dùng những lời mỉa mai, chua cay, đâm thọc. Phê bình việc làm chớ không phê bình người.

Những người bị phê bình thì phải vui lòng nhận xét để sửa đổi, không nên vì bị phê bình mà nản chí hoặc oán ghét…”.

Ngay trong Di chúc, Bác cũng viết: “Thường xuyên và nghiêm chỉnh phê bình và tự phê bình là cách tốt nhất để củng cố và phát triển sự đoàn kết và thống nhất của Đảng”.

Tự chỉ trích

Không chỉ riêng Bác Hồ mà tất cả lãnh đạo cao nhất của Đảng ta đều luôn luôn quán triệt phương châm “Tự chỉ trích”, như nhan đề một tác phẩm nổi tiếng của đồng chí Nguyễn Văn Cừ (1912-1941), nhà lãnh đạo xuất sắc của Đảng và cách mạng Việt Nam, nguyên Tổng Bí thư Đảng từ tháng 3/1938 tới khi bị quân thù xử bắn ngày 28/8/1941 tại trường bắn Hóc Môn, Gia Định.

Tác phẩm “Tự chỉ trích” là một tài liệu giáo dục chính trị tư tưởng cho cán bộ, đảng viên, “chẳng những uốn nắn những lệch lạc trong phong trào dân chủ, tăng cường sự thống nhất ý chí và hành động trong Đảng, mà còn là một văn kiện tổng kết những kinh nghiệm của Đảng trong thời kỳ Mặt trận Dân chủ, là một đóng góp có giá trị vào kho tàng lý luận và chính sách về mặt trận thống nhất của Đảng ta”, đúng như bộ Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (sơ thảo) in năm 1981 đã nhận định.

Đó là sự phê bình và tự phê bình không phải ở phương diện cá nhân nhân cách cán bộ mà cao hơn thế, ở tầm tư tưởng chiến lược của cách mạng. Đồng chí Nguyễn Văn Cừ đã nêu ra nguyên tắc phê bình và tự phê bình mang tính cộng sản chủ nghĩa chân chính như sau:

“Bao giờ sự chỉ trích cũng là tự chỉ trích bônsêvích, nghĩa là để huấn luyện quần chúng và giúp đảng viên tự huấn luyện, để làm tăng uy tín và ảnh hưởng của Đảng, để cho Đảng được càng thống nhất và củng cố, để đưa phong trào phát triển lên, đưa cách mạng tới thắng lợi; chứ không phải đặt cá nhân mình lên trên Đảng, đem ý kiến riêng – dù là đúng – đối chọi với Đảng, vin vào một vài khuyết điểm mà mạt sát Đảng, phá hoại ảnh hưởng của Đảng, gieo mối hoài nghi lộn xộn trong quần chúng, gây mầm bè phái chia rẽ trong đội ngũ Đảng…”.

Cũng theo đồng chí Nguyễn Văn Cừ: “Đối với uy tín của Đảng thì danh dự của cá nhân mình không có nghĩa lý gì, hay nói đúng hơn, không có nữa, vì một người đảng viên cộng sản chỉ biết lấy uy tín, lấy danh dự chung của toàn Đảng làm danh dự của mình thôi”. Và vì thế, “phải cần làm cho các đảng viên giác ngộ, rõ ràng và đầy đủ trách nhiệm của mình, biết xoay phương hướng trong những hoàn cảnh khó khăn, nghiêm trọng, biết tự chỉ trích đúng và kịp thời những khuyết điểm, sai lầm; đồng thời Đảng phải tìm cách củ soát một cách thiệt sự hơn hành động của mỗi đảng viên…”.

Và: “Chúng ta không bao giờ có thể đổ hết những nguyên nhân thất bại cho việc quân thù đàn áp… Chúng ta phải biết nhìn nhận những khuyết điểm về chủ quan mà chính ta gây ra, chính ta phải chịu hoàn toàn trách nhiệm…”.

Đồng chí Nguyễn Văn Cừ cũng nêu lên trách nhiệm của các đảng viên: “Ta còn phải làm nhiều việc nữa, làm việc không ngớt để lan rộng ảnh hưởng Đảng trong những tầng lớp dân chúng rất đông đúc chưa giác ngộ, để lôi kéo những đám quần chúng lớn lao xưa nay vẫn nằm yên hay lãnh đạm, rụt rè, tham gia vào sinh hoạt chính trị, để lôi kéo họ ra trường tranh đấu, để cho lực lượng tổ chức của ta theo kịp ảnh hưởng lan rộng ấy, để gây cơ sở vững chãi trong quảng đại quần chúng, làm cho Đảng thành một Đảng chân chính của quần chúng…”.

“Lao xao sóng vỗ ngọn tùng, gian nan là nợ anh hùng phải vay” – với tinh thần ấy, đồng chí Nguyễn Văn Cừ nhận định: “Mỗi cuộc thất bại là một dịp cho ta kinh nghiệm, coi những khẩu hiệu ta đề ra có được quảng đại quần chúng hiểu, công nhận và thực hành không. Nói chung, sự tuyên truyền vận động của ta từ trước tới giờ vẫn còn nhiều tính chất trừu tượng, nhiều di tích cô độc…”.

Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua nhưng tinh thần chủ đạo trong “Tự chỉ trích” vẫn còn nguyên tính thời sự trong cuộc sống hôm nay với Đảng Cộng sản Việt Nam. Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh đánh giá “Tự chỉ trích” là “một tác phẩm lý luận mẫu mực về tinh thần tự phê bình và phê bình của Đảng ta, tinh thần kiên quyết đấu tranh chống lại mọi biểu hiện cơ hội chủ nghĩa, cả tả khuynh và hữu khuynh, bảo đảm tính đúng đắn trong sáng và tất thắng của đường lối chính trị. Tinh thần ấy tiếp tục chiếu rọi cuộc vận động xây dựng chỉnh đốn Đảng hiện nay”.

Không bao giờ nên quên lời dạy này của đồng chí Nguyễn Văn Cừ: “Công khai, mạnh dạn, thành thực vạch những nhầm lỗi của mình và tìm phương châm sửa đổi, chống xu hướng hoạt đầu thỏa hiệp, như thế không làm yếu Đảng, mà làm cho Đảng được thống nhất, mạnh mẽ. Làm như thế không sợ địch nhân lợi dụng…”

Trần Thanh Tịnh

cand.com.vn

About these ads